Арбазларыбызда тойла нек бардырылмай къалгъандыла?

Тойларыбызны, аланы бардырыу халларыны юслеринден  жаза-жаза турабыз.  Тюзюн айтсам, тойну ким, къайда эмда къалай ётдюргенлери бла ишим жокъду. Алай сагъыш этгенме да, быллай оюмгъа келгенме: юйлерибизде бушуулу жумушла  болмасала, къууанчла этилмей къалгъандыла. Уллу юйле, кенг арбазла бушуу кюннге деп ишленнген кибикдиле.

Бир жол тау эллерибизден бирине къайгъы сёзге барыргъа тюшеди. Тиширыула, олтуруп, бир бирлери бла хапар айтадыла. Бир кесекден тойлагъа жетедиле. Газетигизде аны юсюнден асламыракъ жаза турсагъыз эди, деп тилегенле да чыгъадыла. Алагъа мен: «Кимди да сизни элден узакъгъа, Нальчикге барып, тоюгъузну этигиз деп къысхан», – дейме. Тиширыуладан бири былай жууаплайды: «Аны сылтауларындан бири – бир бирге эришиудю. Ол тоюн Нальчикде эм сыйлы ашханада этип, мен а анданмы къарыусузма, неда мени сабийим аныкъынданмы осалды», – деп тохтайдыла».

Башхасы да: «Бай байгъа, бай а  Аллахха жетеме, дегенча, не къарыусуз да ахыр кючюн, къарыуун салып, аны къой, ёнкючге кирип да,  къоншумдан  артха къалмайым деп, тёгюлюрге кюрешеди. Сора уа не? Эки айдан къызчыгъы, хапчукъларын да жыйып, юйюне къайтып келеди…» – деп къошады.

Дагъыда бири: «Хоу бир да, столла къурап, аш-суу да этип, адырла жыйып, аланы жуууп айланмасам а, анса азды башха ишим», - деп, сылтау этгенле да кёпдюле. Къууанчха хазырлана, жууукъ-тенг да жыйылып, бирлери боза бишире, аш-суу эте, башхалары да аланы  юйде, арбазда столлагъа тап сала  Ол иги тюйюлмюдю?   Насыпха, хар кимни юйюнде сууукъ, жылы суу да бардыла», – дейди.

Аланы айтханларында  тюз затла да кёпдюле. Тойларыбызда не затланы кёрюрге боллукъду, не зат эсде къаллыкъды? Биринчиден, адетлерибиз жокъ болуп, башха, бизни миллетге келишмеген тёреле чыгъа келедиле. Аланы уа тойланы бардыргъанла къурашдырадыла.

Не аламат ашхана да болсун, анда этилген той эсде къалмайды. Неда бир чурум бла къалады. Аны мен угъай, кёпле айтадыла. Неда келдинг, берлик ахчангы узатдынг, олтурдунг, ашадынг, къопдунг да  кетдинг. Келдинг-кетдинг – жокъ. Бир бирни киши да кёрмейди, эшитмейди.  Неда адам кёп, жер а – аз.  Аллай заманлада тойну иелери абызырап, не этерге билмей къалгъан кезиуле да кёп боладыла. Неда сен келип бир олтурдунг эсе, къопмазгъа кюреш, къобуп кетсенг, къайтсанг, жерингде башха олтурур. 

Атам бла анам кёчгюнчюлюкден къайтып келгенден сора ишлеген  юй артыкъ уллу тюйюл эди. Болсада анда кёп тойла,  къурманлыкъла, башха къууанчла  да болгъандыла. Алагъа келгенлени саны уа 100-200-ден атлай эди. Насыпха, кесибиз да – кёп, жууукъ-тенг а – андан да кёп. Къонакъла къалай эсе да барысы да бир арбазда, гитче юйде сыйына эдиле. Тойларыбыз ыйыкъдан артыкъ заманнга созула, арбазда уа жарыкъ къобуз тауушла узакъгъа эшитиле эдиле.

Андан бери иги кесек  жыл озгъанды. Аллахны ахшылыгъындан юйле да, жангыдан ишленип, уллу болгъандыла, арбазла да башха тюрлюдюле, болсада жаш адамла уа тойларын ашханалада, этерге излейдиле. Абаданла уа ала айтханнга угъай демей тохтайдыла.

Хау, фатарлада жашагъанланы ишлери башхады. Элде уа эки- юч къатлы юйлерин бырнак этип, нек  унайдыла юйден кетип, къууанчларын къайда эсе да бирде этерге… Юйде этилген тойдан берекетли, эсде къалгъан не зат барды? Аллай кюнлеге деп ишлемей эсенг ол уллу журтну, неге деп къыйын саласа, деген соруу тууады.

Андан сора да,  тойлагъа белгили артистлерибизни чакъырабыз. Ала уллу къычыртып жырлап башласала, къонакъла бир бирлерин эшитмей къаладыла.  Тойну бардыргъанла да бирде жартысын тауча, жартысын орусча айтып сёлешедиле.

Дагъыда бир шарт: тойлары болгъан жашны бла къызны хар ким да кёре турсун дегенча, тёрге чыгъарып олтуртадыла. Андан сора да, келинни баш ауун алыу, киеуню кёрюу дегенча адетле  къалгъандыла. Алай ала да жангыртыла барадыла, хар ким  кеси билгенича, сюйгенича, кесине табыча этеди. Анса уа, жашха бла къызгъа некях этгенден сора, бир бири къолларындан тутуп, ортагъа чыгъыулары  неге ушайды?

Алгъын а келин ау тюбюнде тургъанды. Жаш, къыз да, асыры уялгъандан, юйдегили болурдан алгъа, болгъандан сора да айла бла аталарыны кёзюне кёрюнмей тургъандыла. Тойларында уа жаш болуш юйде  кечиннгенди. Ол къалай ариу адетди. 

Къайсыбыз да сый-намыс берилсе сюебиз, алай болса, жюрегибиз кётюрюледи. Таматагъа жер бергенни, аны алгъа жибергенни, анга ёрге туруп намыс этгенни кёрсенг а, ариу айтырыгъынг, алгъыш да этеригинг келеди. «Аланы аллай бир не магъаналары барды?» – дерикле да болурла. Алагъа: Ма аллай гитче шартладан башланадыла уллу затла,  деригим келеди.