"Сабийге школда белгилери ючюн урушмагъыз"

Сабийле  биринчи классха бек къууанып, окъургъа кёлленип барадыла. Эки-юч жылдан а мектепге жюрюрге артыкъ сюймей къалгъан кезиуле да болуучудула. Бирде - къарыным ауруйду, бирде - башым тёгерек айланады дерле… Ала бары да сылтауладыла школгъа бармаз ючюн. Бу жарсыуну юсюнден устаз эм психолог Муртазланы Фаризат бла  ушакъ этгенбиз.

- Сен башланнган класслада  ишлеп келгенли бир талай жыл болады. Аланы психологияларын да ангылай болурса, нек сюйсюнмейди сабий школгъа барыргъа?

- Балалары бла бир кере олтуруп юй дерслерин этген ата-ана биледиле – шёндюгю школ программа бек къыйынды. Берилген ишни эталмай, Интернетде болушлукъ излерге да тюшеди. Сейир тюйюлдю, сабий бир-бир затланы иги билмегени. Аны юсюне ауруп, школгъа келмей къалгъан да болады.

Алай бла дерслени оздура, ангыламай къалгъан темалары кёп болуп кетеди. Аны себепли ата-анала устаз бла терк-терк тюбешип, бала къайсы предметден окъуялмагъанын хапарлы болургъа керекдиле. Бирге оноулашып, сора  устаз неда репетитор бла ол дерслени жангыдан окъургъа тийишлиди.

Врачха къаратыргъа керек эсе да, аны да унутмагъыз. Школчуну кёзлери иги кёрмей башлагъан эселе неда буруну солумай, мыйысына хауа иги бармай эсе, ол къыйналлыкъды. Проблема дагъыда устазны кесинде да болады. Бегирек ол башланнган эм орта классланы окъуучуларыны арасындады. Сабий анга бюсюресе, дерсин да жаратады. Алай бир-бирде окъуучуну бла педагогну араларында сёз да чыгъады, уруш-тюйюш да болады. Сёз ючюн, устаз сизни жашыгъызгъа неда къызыгъызгъа къадалгъанлай турургъа да боллукъду. Педагог – ол да адамды. Аны сылтауу неде болгъанын билип, къысха заманны ичинде ортада халны тюзетирге керекди.

Окъуучугъа бир ыйыкъны ичинде алты кюнню школгъа жюрюп, хар кюнден а алты дерсни окъургъа алай тынч тюйюлдю. Аладан тышында да, ата-анала, балалары заманларын бош ётдюрмесинле деп, тюрлю-тюрлю кружоклагъа, секциялагъа элтедиле. Ахырында не ойнаргъа, не тенглерин жокъларгъа, не уа хауада солургъа окъуна заманлары къалмайды. Школну да андан окъуна сюе болмазла. Алай болмаз ючюн, кюнню узунуна сабийни дерслерин бла солуу заманын къалай тап эсе да, ол халда оздурургъа керекди.

- Окъуучуланы араларында бир бирлерине огъурсузлукъ да терк тюбейди. Ол да школдан кёллерин къачыра болур.

- Ала бир бирге огъурсуз боладыла. Ол а неди десегиз - бир бирни къозутхан, чам атла берген, бырнак этген, ахчасын сыйыргъан. Быллай эриши, огъурсуз жыйынны ауузуна тюшген окъуучу ахырысы бла да школну да, тенглерин да кёрюп болмайды. Сабийни онгу да, къарыуу да къуруйду. Ол быллай затха тюбегенини юсюнден тынгылап турургъа да боллукъду. Ишни болушун тенглеринден неда классны бардыргъан устазгъа соруп, билирге тийишлиди. Аллай огъурсузлукъдан, не мадар да этип, баланы къорууларгъа да, къутхарыргъа да керекди.

- Бусагъатда кёп юйюрле къыйын болумлагъа тюшгендиле: ишсизлик, жашауну багъалыгъы апчытадыла, жарсытадыла. Сабийлени уа юйлеринде хар жарсыугъа да жюреклери къыйналады.

- Юйюрде хал осал болса, сабий окъуу не болгъанын билирге сюймей да къалады. Атасы не анасы ичгиге берилсе, харкюнлюк уруш-тюйюшле башланадыла, бютюнда ата-анадан бири ауушса неда айырылгъан проблема чыкъса, гитчечикни жаны къыйналады. Ата-анала билирге керекдиле: иги белгиле алмайса деп урушуп, къоркъутуп, къол жетдире эсегиз сабийге, бютюн кёлюн окъуудан къачырыкъсыз.

- Шёндю школда экзаменле бек кёпдюле, ала окъуучуланы угъай, ата-аналаны да титиретедиле.

- Окъуу жыл бошалгъанлай, хар классда да кесине кёре экзамен бередиле. Биринчи сынау болсун, ЕГЭ болсун, къайсындан да къоркъады сабий. Аны къалай берликме деп, кесине базынмай, абызырап сакълайды. Устазла да къоркъутханлай, алындыргъанлай турадыла.

Ол терсди. Адамны жашауунда кёп тюрлю экзаменле, сынаула, тыйгъычла бола турлукъдула деп ангылатыргъа керексиз. Экзаменни аллай бир уллу къыйынлыкъ болмагъанына окъуучу тюшюнсе, жюрегине алмаз. Бералмай къалгъаны болса да, жангыдан сынар билимин.

Сабий кеси жангыз болмагъанын, атасына, анасына аркъа тиреригин сезсе, батыр болады, жетишимине таукел ийнанады, анга кесини жерин табаргъа да  тынч болады.