Этген сайлауунг жюрегинги къууандырса

Нальчикчи Асанланы Аслан жашаууну толу жарымын устазлыкъ ишге жоралай, кёп жыл мындан алгъа этген сайламына кертичи болгъанлай келеди. Фахмулу педагогну аты билим бериу системада ишлегенлеге эрттеден да белгилиди. Ол 2007 жылда «Жылны устазы» деген конкурсну шахар кезиуюнде хорлайды, «Жылны бетлери-2007» эришиуде да алтын майдал эм диплом бла саугъаланады. Устазлыкъ сынамы ол кезиуде 10 жыл чакълы болгъан, итиниулю специалистни дерс бериуде ачыкъланнган энчи хаты кесине эс бёлдюрген эди. Ол заманда Нальчикни 24-чю школунда тарыхдан окъутхан таулу жашны юсюнден республикалы газетле да аслам жазгъанлары эсимдеди. Аслан Татарканович бла бюгюннгю ушагъыбыз да бошдан тюйюлдю. Бу кюнледе 60-жыллыкъ юбилейин белгилерге хазырланнган ушакъ нёгерим, «Кюнлю шахар» лицейде насийхатчылыкъ программагъа къатыша, «Педагог-Педагог» модель бла мында ишлеген жаш устаз Хозаланы Азаматны окъутуу ишни жашырынлыкъларына юйретеди. Дагъыда дерс бериуде кеси къурагъан энчи методика амалланы жетишимли хайырланады.

Асан улу бу окъутуу юйге кёчюп ишлегенли 9 жыл болады. Ол кезиуню ичинде (2019 ж.) «Большая перемена» Битеуроссей проектде хорлагъан окъуучуну хазырлагъаны ючюн РФ-ни Президентини Администрациясыны таматасы С. Кириенкодан Ыспас къагъыт бла да саугъаланнганды. Андан тышында да Битеуроссей олимпиаданы регион бёлюмюнде хорлагъанланы хазырлагъаны ючюн да кёп тюрлю ведомстволу саугъала бла да белгиленнгенди. Сёзсюз, сынамлы устазны сыйы-намысы да бийикди тенглерини арасында.

Устаз болуп ишлерге уа аны сабий заманындан башлап атасы Татаркъан кёллендиргенлей тургъанды. Аны кесини атасы Хажимагомет Жанмырзаевич урушха дери Огъары Малкъарда устазлыкъ этгенди. Мени жигитим да жай каникулланы кезиуюнде Огъары Малкъаргъа барса, аппасыны китапларын чачып, окъургъа бек сюйгенди.

- Билемисиз, атам сюргюн бла байламлы бийик билим алалмай къалгъанды. Сора мени уа хаман кёллендиргенлей тургъанды. Дагъыда анабыз китап окъууну сюерге юйретген эди. Алгъын адамла кёп окъугъандыла. Ма бу эки шарт биригип, мени жашау жолуму ызлагъандыла, - дейди Асан улу.

Къабарты-Малкъар къырал университетни тарых факультетине Аслан Татарканович аскер борчун толтуруп къайтхандан сора киргенди. Ол чертгеннге кёре, ол жылла саулай къыралда да къыйын жылла эдиле.

- Университетде окъутуу программалагъа да тюрлениуле кийире тебиреген эдиле. Педагогла билим бергенден тышында да, бизни ол къатыш кезиуде тапсыз ишледен сакъларгъа итине эдиле. Школгъа ишлерге келгенимде да уруш жылланы кезиуюнде азаплыкъ сынагъан устазланы тёлюсю бла уруннганма. Ала сынамларындан юлюш этерге хазыр эдиле. Энди келген специалистге уа ол бек хычыуун эди, - дейди жигитим.

Сабийле бла бир таба билмеген адамгъа устаз болуп ишлеген, мени оюмума кёре, къыйынды. Сайлагъан ызындан 30 жылны ичинде таймай барыу а инсан жашауда кеси жерин тапханыны юсюнден айтады. Хар кезиуню тёлюсю бир кесек башхаракъ болгъанын эсге ала уа, бюгюнлюкде школда ишлегенле, кертиси бла да, жигит адамладыла деригим келеди. Асанланы Аслан чертгеннге кёре, сабийле къачан да тюзлюкню излейдиле, кеслерине сейир болгъан сорууланы аслам бередиле. Алай 20-30 жыл мындан алгъа болгъанла бла бир тил тапхан тынч болуучу эсе, шёндю хал бир кесек башхаракъды.

- Билемисе, алгъын дерсни кезиуюнде совет союзну заманындагъы суратлау фильмледен неда мультфильмледен айтыуланы хайырлана, юлгюле келтирирге бола эди. Сени не айтыргъа сюйгенинги ангылай эдиле. Шёндюгюле бла уа аллай амал жокъду. Ала ол кезиуню киноискусствосундан кенгдиле, сейирлери да башхадыла. Жарсыугъа, бюгюнлюкде алагъа сейир болгъандан а мен узакъма. Хау, битеу бу затла ангылашыныулудула. Хар тёлюню да излемлери башхаракъдыла. Ол себепден аслам заманны темадан таймай ишлеуге бёлебиз. Бизде лицейде, кесигиз билгенден, хунерли сабийле окъуйдула. Ала бизге тюшерча кёп устазла къыйын салгъандыла. Биз а ол сабийлени андан ары айнытыугъа эс бёлебиз. Мен бу системаны ракетаны космосха ашырыу бла тенглешдирирге сюеме. Болсада бизни окъуучуланы араларында да тюбейдиле бир кесек эринчегирекле. Аны айтханым, сабий къайда да сабийди, - дейди устаз. 

Аслан Татарканович «Кюнлю шахаргъа» ишлерге 2017 жылда кёчгенди. Шахар школлада ишлеген тенглери бла тюбешиулени биринде аллай окъуу ара болгъаныны юсюнден эшитгенинде, бек жаратхан эди анда иш къалай къуралгъанын. Сора бир къауум замандан анда ишлеген шуёху Александр Анатольевич Раздайбеда лицейге тарыхдан устаз керек болгъанын билдиргенде, аз да сагъыш этмей, ыразылыгъын береди. Окъуу учрежденияны таматасы Джаппуланы Тамара да Асан улуна жарыкъ тюбейди. Андан бери ол лицейчилени къыралыбызны тарыхын иги билирлерине кюч-къарыу да салып ишлей келеди.

Башда чертгенибизча, мени ушакъ нёгерим шёндю насийхатчылыкъ программагъа къатыша, «Педагог-Педагог» проектде кесини сынамындан юлюш этеди. Аслан Татарканович чертгеннге кёре, жаш специалистле анга эс бёле, айныууна себеплик этселе,  къачан да хычыуунду.

- Алгъын да бар эди быллай система. Ол биз школчула болгъанда окъуна ишлей эди. Билимлиле классда къарыусуз окъугъанлагъа болушхандыла. Тамата классладагъыла гитчелени жумушларына къарагъандыла. Бюгюнлюкде уа быллай ишге энчи кёзден къарау бийик даражагъа чыкъгъанын ашхы шартха санайма, - дейди Асан улу.

Тарыхха сюймеклиги, сейири болмагъан адам, бу усталыкъны сайламазлыкъ сунама. Аслан Татаркановични сейири бу илмугъа школ жылларында ёз халкъыны тарыхы бла байламлы туугъанды.

- Бир жол школдан юйге тебирегенибизде, ызымдан келген школчу тенглеримден бири: «Сени халкъынгы уа кёчюрген этген эдиле...», - деп манга дау халда айтады. Ол кюннге дери миллетибизни бушуулу кезиуюню юсюнден хазна зат эшитмеген сабийге ол ачыу тиеди. Алайда демлешген да этеме, не болмагъан затла жаншайса деп, аны бла. Юйге жетгенимлей, анамдан сорама. Ол а, жилягъан да эте, кёчгюнчюлюкню юсюнден манга хапар айтады. Андан сора ол тема манга сейир кёрюнюп, кёп китап да окъугъан эдим, - дейди жигитим.  

Кёп жыл мындан алгъа этген сайлаууна уа Асан улу аз да сокъуранмайды. Бу усталыкъ ючюн къачан да артыкъ аламат тёлемегенлерине да къарамай, ишлейди. Аны шёндю жарсытхан шартладан бири устазлагъа асыры кёп къагъыт иш бла кюреширге тюшгениди.

- Билемисиз, устазлагъа, врачлагъа да кеслерини тюзюнлей борчларына тийишли эс бёлюрге къоймагъан чырмаула тюбейдиле. Керексиз къагъыт иш заманны бек кёп алгъанын осал шартладан бирине санайма, - дейди ол.

Бюгюннгю ушакъ нёгеримча этген сайламларына сокъуранмагъан устазла бар къадарда, сабийлерибиз да билимлиле боллукъдула. Къырал да аланы кёллендире, тийишли иш хакъ бла жалчыта, артыкъ къагъыт ишден да бош этер деп, ышанырыгъым келеди.