Оюнлагъа бла илляулагъа жангы магъана бере

Россейни Президентини буйругъу бла «Жаш тёлю эмда сабийле» миллет проектни чегинде «Билим» биригиу «Биринчилени атламлары» къымылдау бла «Ата журтлу илляу» конкурс бардырады. Аны талай бёлюмю барды. Аладан эм уллусу - «Оюнлагъа бла илляулагъа жангы оюмла». Анга къыралны  89 регионундан 4330 адам къатышыргъа сюйгенин билдиргенди. Ол санда бизни республикадан да – 17. Конкурсха жиберилген ишлеге экспертлени къаууму къарарыкъды.

«Билим» биригиуню башчысыны орунбасары Кирилл Хвиль белгилегенича, хар келген заявка аланы жиберген инсанланы къадарларын сабийлеге магъаналы зат этерге сюйгенлерини белгисиди.  «Аланы араларында  врачла-неонатологла, фармацевтле, инженерле, юристле эм кёп башхала да бардыла. Аланы жыл санлары да бирча тюйюлдюле - эм гитчеге сегиз жыл толгъанды, эм адабаннга уа – 79. Бу башхалыкъгъа къарамай, заявкаланы барысында бирикдирген бир ышан барды: оюнну неда илляуну юсю бла авторла сабийге эм жууукъ затланы – юйюрню, от жагъаны, туугъан жерни – юслеринден айтыу. Эм иги проектле жашауда бардырыллыкъдыла», - дегенди ол.

Авторла кёбюсюнде илляуланы проектлерин жибергендиле - 1 962. Стол оюнла да иги кесекдиле – 1781.  Конструкторла азыракъдыла – 355, техника илляула уа – 232 боладыла. Заявкаланы 30 процент чакълы бири миллетлени бирликлерине жораланнгандыла, дагъыда 30 проценти юйюр эм тин-ниет байлыкъла бла байламлыдыла. Аланы ызларындан тизмеде тарых бла маданият келедиле – 20 процент. 21-чи ёмюрню жигитлери – битеу конкурс ишлени 15 процентин, технологияла жаны бла айныу 5 процентин тутадыла. 

Жаш тёлю цифралы гаджетлени бла къыйын къуралгъан технологияланы орунларына жангы жигитле бла болумла къурагъанларын белгилерчады. Аланы ишлерини жигитлери орус жомакъладандыла эмда ата журтлу жазыучуланы чыгъармаларындандыла.

Конкурсха сабий садлада ишлегенле да къатышадыла: кеслерини оюнларын 150-ден артыкъ юйретиучю, дагъыда методистле, жыйымдыкъланы башчылары эм педагогла кёргюзтгендиле. Кёбюсюнде ала стол оюнла бла сюжет-суратлау оюнчакъладыла, ала сёлеширге, оюмларгъа юйретиу бла байламлыдыла. Аны бла бирге сабийлеге туугъан къыралны тарыхы  эм адетлери бла шагъырей болургъа болушадыла.

Кёбюсюнде илляу сабийни бла юйюрню, къыралны эмда кесини туугъан жерини юсюнден сёлешиуню амалыды: номинацияны битеу проектлерини 40 процентден бири халкъ чыгъармачылыкъгъа, адетлеге эмда фольклоргъа таянадыла. Къошулгъанла гитче журтдан эмда аны белгилери бла оюнла эм оюнчакъла къурайдыла — Сахалинде Анива маякдан Байкалгъа дери. Заявкаланы санында иги къумачладан этилген сабийге къол бла ойнаргъа жарагъан илляуладыла. Проектлени дагъыда бир къаууму, сабийле бла абаданла бирге ойнаргъа жарагъан оюнладыла.

Бусагъатдагъы амаллагъа кёре, авторла жомакъла айтыр ючюн, сабийлени къыралны тарыхы бла шагъырей этер ючюн эм аланы тюрлю-тюрлю сорууланы сюзюуге къошар ючюн QR-кодланы, интерактив онгланы эм жалгъан акъылны окъуна тёрели оюн халда къошадыла. Алай бла алгъын тёрели оюнланы магъаналарын тюрлендирмей, сабийле ала бла бегирек сюйюп ойнарча этиледи.

Келир кезиуде эксперт комиссия келген заявкаланы барына да къарарыкъды эмда  иги проектлени тизмесин къурарыкъды. Биринчи 40 конкурс иш сайланырыкъды, андан ары уа экинчи кезиуюнде «Оюнланы бла оюнчакъланы иннетлери» деген номинацияда 15 айырмалы белгили боллукъду. Аланы андан ары насийхатчыла бла ишлеу сакълайды. Кюз артында хорлагъанланы  ишлери уллу кёрмючде кёргюзтюллюкдюле, ол  а илляула чыгъаргъанланы, сабийлени, аланы ата-аналарын да бирикдирликди.

Дагъыда 14 августха дери «Оюнла бла оюнчакъла кимледен алыннгандыла» эмда «Хазыр продукция» деген номинациялада заявкаланы алыу барады. Аланы хар биринде  15 хорлагъан белгиленирикди. Ала кеслерини проектлерин кенгертиу амалла табарыкъдыла. Конкурсну ахырына жетгенле  «Ата журтлу илляу» деген белги бла чыгъарылгъан продукцияны тизмесине къошуллукъдула, деп билдиредиле «Билим»  биригиуден.