Насыпдан юлюш тапханла

Озгъан жылда «Ана махтаулукъну» майдалы бла саугъаланнган тиширыуларыбыздан бири Магрелланы Мариямды. Ол бюгюнлюкде Черек районну Къашхатау элинде жашайды. Баш иеси Анатолий бла бирге жети сабийни – алты жашны бла бир къызны – ёсдюредиле. Аланы уа, жаланда айтхан сёзлери бла угъай, кеслерини къылыкълары бла таматаны, гитчени да хурметлей билирге, ишни сюерге, жашаугъа тюшюнюрге, бютюнда бег а юйюр къыйматланы багъаларгъа эмда адамны жашауунда аны магъанасын толу ангыларгъа юйретедиле.

Мариям Эндрейладанды, Огъары Малкъарда ёсгенди. Ол кеси да уллу эмда шуёх юйюрденди, ала уа беш сабий болгъандыла. Аталары Исрафил, дуниясын эртте алышып, аналары Токъуйланы Маликагъа къыйын тюшген эсе да, сабийлени эки жанындан да жууукъ-ахлулары алагъа кёз-къулакъ болгъанлай, хар затларына да къайгъыргъанлай тургъандыла.

- Атам кеси да уллу юйюрден эди. Аны эгечлери, къарындашлары бизге аналыкъ-аталыкъ да этгендиле десем, ётюрюк айтырыкъ тюйюлме. Анам а жангыз сабий эди. Алай эсе да, атабызны, анабызны жанындан да ынналарыбыз бизден узакъ болмай жашагъанларыны да себеплиги уллу эди, - дейди ушакъ нёгерим, жууукъларына ыразылыгъын билдире.

Мариямны уа, къагъанакълыгъындан башлап, школгъа барып башлагъынчы дери анасыны жанындан аппасы Абдул-Халим бла ыннасы Атий ёсдюргендиле. Белгилегенибизча, аланы къызлары жангыз эди да, сабий бла жубана, аны бла бирге уа аны кёп затха да юйрете жашагъандыла. Сёз ючюн, аммасы аны аш-суу хазырларгъа, ишни эбине, Къуран окъургъа да тюшюндюрген эди. Атийни уа Малкъар ауузунда кёпле биледиле къаллай огъурлу тиширыу болгъанын, аны таза дин жаны бла билимин да.

Мариям мектепге жюрюп тебиреген кезиуде атасы алыкъа сау эди да, къайынларына кесини акъылын билдире: «Сизни биргегизге жашладан бири турса, ол тап боллукъ болур деп сунама. Къыз сабийни къадары къайдагъысын ким биледи. Юйюр къураса, къартлыкъ кезиуюгюзде жангызлай къалмазча, оноу этилсе, керекди», - деген эди. Аны айтханына къайынла да ыразы болгъандыла.

Алай эсе да, Мариям школда дерслери бошалгъанларындан сора, аппасын бла аммасын жокъламай, юйге да къайтмагъанды. Аланы жылыулары анга къалай эсе да башхаракъ сезиле, къартланы бир заманда да унутмай, бюгюнлюкде да кёп айтханларын, юйретгенлерин эсине тюшюре, алагъа тилекле эте жашайды.

Элде мектепни бошагъанындан сора уа, Мариям эм алгъа быстыр тигерге окъугъанды. Усталыгъына кёре Нальчикде Моданы юйюнде ишлеп да тургъанды. Бу жаны бла аны хунерли болгъанын кёпле биледиле. Сёз ючюн, ол адам къаллай пальто сюйсе да, анга аны этип бераллыкъды. Быллай хунерге уа ол анасындан тюшюннгенди, аны нени къалай этгенин кёре, ол халда юйреннгенди.

Алай эсе да, аны гитчеликден да саулукъ сакълау жанына сюймеклиги бар эди. Жюрегини бу сайлаууна кертичи болуп, ол Нальчикде медицина колледжге да киргенди. Медсестра-массажист усталыкъгъа юйренип, ызы бла туугъан элине къайтханды. Анда уа больницада талай жылны ишлегенди.

Баям, адам ёз ата-анасын тийишлисича, жашауда болургъа кереклисича, ариу кёрсе, аланы багъалай, хурметлей да билсе, къадар да аллайлагъа насыпны энчилеп бере болур деригинг келеди. Нек дегенде жашау кеси аны бла байламлы кёп юлгюлени белгилейди.

Аны уа биз бошдан айтмайбыз. Мариям бла ушакъ эте, аны ата-анасына, аппасына, ыннасына да болгъан сюймеклигин, ачыкълыгъын, намысын ангылай, анга кесине да хурмет бересе. Ала да туудукъларына сакъ болгъанлай, гитчелени барысын да кёз гинжилери кибик кёргендиле. Бир бирге хурметни, ариу къылыкъны кёрюп ёсгенле уа жамауат арасында кеслерин тийишлисича жюрюте билмей да къаллыкъ тюйюлдюле.

Къадар Мариямгъа аналыкъ насыпны, айхай да, энчилеп бергенди. Огъарыда ол жети сабий ёсдюргенин айтханбыз. Алай эсе да, аланы араларында эгизчикле да болгъанлары ол насыпны бютюнда керелейди. Бюгюнлюкде энди сабийлени мектепни бошагъанлары, школгъа, садикге жюрюгенлери да бардыла.

Таматалары Керим, тиш докторну жолун сайлап, бусагъатда КъМКъУ-ну стоматологланы хазырлагъан эмда жаякъ сюек-бет хирургия институтунда экинчи курсун бошагъанды. Андан сора да, ол бел баула бла тутушуудан Россейни чемпионуду.

Самат да энди студентди, ол КъМКъАУ-ну агро-инженерлик жаны бла бёлюмюнде окъуйду. Эркин тутушуу бла къаты кюрешеди.

Алихан а школну быйыл бошагъанды. Аны уа, ана къарындашы Кязимге ушап, аш-суу хазырларгъа тынгылы юйренир мураты барды. Аны бла бирге уа, ол да, тамата къарындашларындан къалмай, эркин тутушуугъа жюрюйдю.

Къарындашланы жангыз эгешчиклери Элина уа алыкъа сегизинчи классны тауусханды. Аны аш-суу хазырлау жанына хунери бюгюнлюкде да кёплени сейирсиндиреди. Ол биширген тортланы бла башха татлы эмда бирси ашарыкъланы татыуларын юйюрден башхала да биледиле. Къызчыкъ медицинаны неда ландшафт дизайнны сайлар муратдады. Ол да спортну сюеди, сууда жюзюу бла кюрешеди.

Руслан бешинчи классха барлыкъды. Аны уа математика, миллет тепсеуле жаны бла хунери айырмалыды. Алай эсе да, эркин тутушуу аны да жашаууну бир кесегиди.

Юйюрню ийнакълары Иссаны бла Муссаны уа, бютюнда эгизчикле болгъанларын билгенлеринде, эгешчиклери бла къарындашчыкълары аланы кёрюрге ашыгъып сакълагъандыла, аналарына да, къолларындан келгенича, болушлукъ этгендиле. Айхай да, аллай энчи къууанчны, сезимни, бир сёз бла айтыргъа да къыйынды.

Энди бюгюнлюкде эгизчиклени бешишер жыллары толгъанды. Сыфатларыча, къылыкълары да башхаракъды бир бирден. Алай эсе да, сурат ишлерге хунерлери барды. Тамата къарындашланы спорт бла тири кюрешгенлерин кёре, ала да эркин тутушуугъа талпыннганларын ачыкълагъандыла. Эгешчиклерин, бирси къарындашларын да сюйгенликге, эгизлени  кеслерини араларында байламлыгъ а, айхай да, башхаракъды.

«Бусагъатдагъы жаш тёлю кесине жашауда не кереклисин ангылагъан, муратлары ючюн къадалгъанладыла. Апчып турмай, базыныулудула», - дейди уллу юйюрню анасы. Баям, аланы базындыргъан, кеслерине ышандыргъан да сезим – ол юйюрден келеди, анда башланады. Абаданла, жаланда биз айтхан деп турмай, сабийни неге хунери болгъанын кёре билселе, ол заманда жетишим, насып да бола болурла.

Мариям эм алгъа сабийлени саулукълары ючюн жууаплылыкъны сезеди. Ызы бла уа – окъууларын, хунерлерин айнытыу. Айхай да, ариу къылыкъгъа, хурметге тюшюндюрюу да аланы барысы бла да бирча, бир сатырдады.

Алай эсе да, тиширыугъа юйдегилери, жашау нёгери билеклик этмеселе, анга хар не да женгил болуп да къалмайды. Мариям а къайын ата-анасы Борисге бла Валентинагъа жюрек ыразылыгъын билдире, ыспас этеди.

- Къайынларым бла бирге тургъаным – ол манга уллу насыпды эмда болушлукъду. Сабийле ууакълыкъда, бюгюнлюкде да аланы себепликлерин айтып берирча тюйюлдю. Къайын анам, кеси оруслу къыз эсе да, тауча иги биледи. Юйде барыбыз да малкъарча сёлешебиз. Андан сора да, ол хар таулу адетге бек сакъды, хар нени да биледи. Билгени бла къалмай, тёрелени жюрютген да этеди, туудукъларын да ол халда юйретеди. Энди ол таулула бла жашагъанлы къыркъ жылдан атлагъанды, малкъарлылагъа хурмети да уллуду, - дейди ушакъ нёгерим.

Алайды да, Магреллары бир акъыллы болуп, келишип, ариу тау адетдеча, юйретедиле сабийлени. Жашланы-къызланы тюз жолда барырча ёсдюрген а бир заманда да тынч болмагъанды. Алай эсе да, толу юйюр - ол эм уллу насып болгъанына, ата-ана саулукъда, къартланы да къатларында ёсгенле да башхача болгъанларына барыбыз да шагъатбыз.

Алай эсе, Мариям да насыплы анады. Ол сабийлери окъуп, билимли болуп, эллерине, халкъларына жарарларын, саулукълу да болурларын сюеди. Бир бирге намыс-хурмет да берилген, шуёхлукъ, сюймеклик да болгъан жерде ёсген жашла бла къызла ата-аналарын насыплы этерлерине, миллетибизни тамбласын айнытхан инсанла болурларына ышанырчады.