Саулукъгъа хайыры уллу, татыуу да аламат

Миндаль деген не затды, ол не тюрлю къозду, аны адамгъа хайыры къаллайды – ангылатыу-билдириу халда жарашдырылгъан бу материалда айтайыкъ аны юсюнден.

Къайдан чыкъгъанды?

Бу къоз терекде ёседи, кеси да биринчи кере Кюнбатыш Азияда ёсюп башлагъанды. Ол андан чыкъгъанлыкъгъа, бюгюнлюкде АБШ-да, Австралияда, Жууукъдагъы Востокда эмда Россейде окъуна битеди.

Миндальны тыш къабугъу къатыды, ол ичинде бюртюгюн бек тынгылы сакълайды. Ала уа, сортуна кёре, ачы да болуучудула. Биз а ашха жаланда татлы тюрлюлерин хайырланабыз.

Ёсдюрюу

Бу терекни орнатхандан сора, ол, тамырланып, ызы бла тирлик да берип башларча, талай излемлеге эс бурмай боллукъ тюйюлдю. Зыгытын жерге бошуна чанчып кетгенликге, алайда абери битерикди деп бир да сакъламагъыз.

Миндаль къургъакъ хауаны сюеди, топуракъ да бек къаты болмаса керекди анга. Орнатхандан сора, биринчи къозла бир беш жыл чакълы озуп чыгъып башлайдыла, аны тирлигин а кюзде жыядыла. Бу ишни къол бла угъай, асламысында энчи машиналаны хайырланып этедиле. Ызы бла тыш къабукъларындан тазалап, бюртюклерин къургъакъсытадыла.

Ол неге жарайды?

Миндальны асламысында аш этиуде хайырланадыла. Аны татыуу аламатды, кеси да ариу ийис этеди, къурамы уа хайырлы затладан байды. Къозланы алайлай, сюйсегиз а, къуууруп да ашаргъа болады. Дагъыда саулай неда тартып къалачлагъа, татлы ашарыкълагъа, салатлагъа къошадыла, андан ун этип, ётмек тылыгъа да къатышдырадыла. Аны тартып, андан жарашдырылгъан сют маталлы затны уа ийнек сютню орунуна ичерге болады. Адамны терисин тап, сыйдам этген, къартлыкъдан да сакълагъан затладан бай болгъаны себепли миндальны косметологияда кенг хайырланадыла.

Бу къоз Е витамин, магний, фосфор, калий затладан байды, клетчаткасы да кёпдю. Дагъыда белокла, хайырлы жаулу кислотала да. Миндальны кезиу-кезиу ашай тургъан адамны къанында холестерин азайыргъа боллукъду, жюреги игирек ишлерикди, иммунитети уа кючленирикди. Ол дагъыда бек иги къарыу береди, къанда болгъан бал тузну уа мардасындан оздурмай тутады.

Тюрлюлери

Миндальны бир ненча сорту барды. Хар бири да кесича бир энчиликлери бла. Сёз ючюн, «Десерт» тюрлюсю уллу, татыулу бюртюклери бла белгилиди, «Файруз» а бирсилеринден эсе алгъа бишеди. Бир-бир сортланы тёгерекни айбатландыргъанда хайырланыучудула, чапыракълары, гюллери ариу болгъанлары ючюн.

Быллай затла да болгъандыла

Миндальны Буруннгулу Египетде окъуна саулукъгъа бакъгъанда хайырланып тургъандыла. Ол кезиуде аны аш оруну къыйнагъаннга, башы ауругъаннга дарманча алай бергендиле.

Францияда миндальны сюймекликни къозгъагъан затча кёргендиле.

Орта Восток жанларында уа бюгюнлюкде окъуна юй къурагъан жашны бла къызны тойда аякъ тюплерине тартылгъан миндаль жайгъан тёре барды.

Буруннгулу таурухлада быллай къоз терекле Ассирияны патчахларыны юйлеринде ёсюучю эдиле, деген шартлагъа тюберге боллукъду.

Алай бла кесигиз кёргенигизча, миндаль къуру татыулу угъай, кёп жаны бла да хайырлы къозду.