«Табийгъат кесиникин алмай къоярыкъ тюйюлдю»

Хар адамны жукъу мардасы энчимиди? Огъесе бир марда бармыды? Аны юсюнден  врач Бёзюланы Жамиля бла ушакъ этгенбиз.

-Сегиз сагъат жукъларгъа керекди деген тюзмюдю?

- Угъай. Хар адамны мардасы энчиди. Андан сора да, жукъу ёмюрден-ёмюрге окъуна тюрленеди. Кёпле сегиз сагъат жукъларгъа бек сюе эдиле, алай ишден келип, сабийлери бла дерсле этип, ызы бла юйню жыйгъынчы, заман кетип къалады. Тёрт - беш сагъат жукъласала окъуна, къууанып къаладыла. Электричество жаратылгъандан сора адамла, ары дери  кезиуле бла тенглешдиргенде, сутканы ичинде орта эсеп  бла бир сагъатны, аны къой, сагъат бла жарымны аз жукълап башлагъандыла. Телефонла, компьютерле, телевизор адамны  заманында жукъларгъа къоймайдыла, эрттенликде уа, ишге барыр ючюн,  эртте  турургъа  керек болады. Мыйы уа, ахыр жюзжылланы ичинде не аз да тюрленмегенди – ол алгъын жукълаучусу чакълы  бир заманны жукъларгъа  керекди. Ахыры-арыгъан, эсней, тохтамай кофе ичип тургъан адамла.

- Энчи мардаланы юслеринден  толуракъ айтсагъыз эди?

-Хар адамны жукъугъа тартыныуу энчиди – бирле 4 сагъат жукълай эселе, бирсиле уа 12-шер сагъатны жукълайдыла. «Аз жукълаучу» адамла да бардыла. Кече ала алты  сагъатдан аз кезиуню солуйдула, алай эсе да, бек иги солуйбуз, дейдиле. Аллайла кёп тюйюлдюле – халкъны  жаланда юч-беш проценти чакълы бири боладыла. «Узакъ заманны» жукълаучу адамгъа, чархы тийишлисича ишлер  ючюн, тогъуз сагъатдан  кёп заманны жукъларгъа керекди. «Орта болжаллы жукълаучулагъа» уа, алты сагъатдан башлап, тогъуз сагъатха дери  жукъларгъа керек болады.

Адам акъылбалыкъ болгъанда жукъу мардасы бир тохтаса, андан ары ол марда тюрленмейди. Сиз  жети сагъатны ичинде жукъудан къана эсегиз, хар заманда да алай  боллукъду, тогъуз сагъатда къана эсегиз – тогъуз  сагъатны ичинде къанып турлукъсуз.

-Хар кимни да болгъан болур жукъудан къанмагъан кезиулери. Ол саулукъгъа къоркъуулумуду?

- Алай анда-санда бола эсе, ол къоркъуулу тюйюлдю: артда кёбюрек жукъласагъыз, чархыгъыз ишлегенича ишлер. Дайым да кереклисича жукълап турмасагъыз а…

Адам жыйырма бла тёрт сагъатны жукъламай тургъан эсе, ол тийишлисича ишлеялмайды, башхала бла  ушакъ да эталмайды. Ол кёпмюдю? Былай къарагъанда - хау: суткагъа жукъуну мардасы сегиз сагъат эсе, жыйырма тёрт сагъатны жукълап турургъа керек тюйюлдю.

Башха жанын алып къарайыкъ. Сиз кюн сайын жукъугъузну бирер сагъатха азайтхан эсегиз, айны ичинде жыйырма бла тёрт сагъатны мардадан эсе аз жукълагъансыз. Кюн сайын бир сагъатны  аз жукълау а тёре болуп къалгъанды!

Дайым да кереклиси чакълы бир жукъламай жашау  этиу, къуру психикагъа басынчакълыкъ этгенден сора да, саулукъгъа  да  бек  осалды.

-Кюндюз мыйы информацияны тышындан алады, кече уа аны адамны саны къалай хайырланнганына контрольлукъ этеди эм къайсы клеткала тозурагъанларын,  къайсы системала  къарыусузланнганларын тохташдырады, дейдиле врачла. Сора кече жукъламагъан адамны саны-чархы неге ушайды?

- Бузулгъан оркестрге! Кече бизни мыйыбыз  кюндюз ишлеп бузулургъа жетген оркестрни тап къурашдырып, органланы  биригип ишлеулерин жалчытады. Алай этерге заман жетишмесе, къурашдырыу толу болмайды, адамны чархы тийишлисича ишлемейди: аны  хатасындан аш орун эм чегиле да къыйналадыла, вегетососудистая дистония, гипертония айныйдыла, аш орунну тюбюндеги уллу без да ауруп тебирейди.

 - Семизлик бла жукъуну араларында байламлыкъ бармыды?

- Барды. Семизлик  – чурумду. Кечеги жукъуну кезиуюнде ёсюуню гормону айныйды. Ол сабийлеге нек керек болгъанын кеси айтып турады. Энди ёсмей тохтагъан абаданлагъа да керекди ол къыстырыкъ жауланы  къоратыргъа. Тийишлисича жукъламасагъыз, адамны санында  болгъан жаула кёп бола барадыла. Ол а диабетге жолду, аны бла бирге жиклеригиз, жюрегигиз да аурургъа боллукъдула.

-Кофе неда энергетикалы аш-азыкъ бла жукъуну азайтыргъа  кюрешиуге къалай къарайсыз?

- Ол болмачы ишди. Нек дегенде табийгъат кесиникин алмай  къоярыкъ тюйюлдю. Сынаула ачыкълагъанларына кёре, адам кече аз солуй эсе да, айны ичинде ол кереклиси чакълы бир а жукълайды. Ол транспортда (жолда), ишде, аны къой, руль артында окъуна къалкъымай болмайды.

Жукъу бла заманны аяу – банкдан кредит алгъанчады. Алгъаныгъызны артха къайтарыргъа керекди, процентлери бла да. Ыйыкъдан, эки ыйыкъдан сора жукъудан къанаргъа  боллукъду, алай эсе да, чархыгъызны кючю кюн сайын толу солуудача тийишли даражада уа турлукъ тюйюлдю. Андан эсе  заманны бошуна ётдюрюуню (телевизор, интернет) къояргъа керекди, ишде да кётюралмазлыкъ жюкню боюнугъузгъа алмагъыз – жукъу бек магъаналы затды.