Ата-анала юйретирге керекдиле

Сабий ёсе баргъаны бла  кёп затха юйренеди,  алай аны бла бирге бир-бирледе баланы аузундан аман сёзле да чыгъып башлайдыла. Ата-анала кёбюсюнде аны бла не этерге кереклисин билмейдиле.

Кёбюсюнде сабийле  абаданлагъа ушаргъа кюрешедиле Садикге жюрюгенчикле алыкъа ол сёзлени ангыламай айта эселе, акъылбалыкъ бола келген а хар затны бек иги биледи. Ол аны бла абаданнга къажау болургъа сюйгенин кёргюзтеди: не бла жууаплайса манга?! Бу жарсыугъа къаллай онг этерге боллугъуну юсюнден экспертлени айтханларын бир статьягъа жыйып, окъуучуларыбызны ала бла шагъырей болургъа чакъырабыз.

Сабийле асламысында аман сёзлени кесле-рини кёллерини халлерине кёре айтадыла, жаланда ачыулансала угъай, къууансала да. Былайда уа уллу жарсыу чыгъады сабийле былай алып къарагъанда, кеслерини халлерин тюрлендиралмайдыла, аны тюзюне буруп, керекли сёзлени табалмайдыла. Экинчи магъаналы сылтау а - ала кеслерин абаданыракъ кёргюзтюрге итинедиле. Алай бла акъылбалыкъ бола келгенле битеу къарыуларындан келгенича кеслерин абаданлагъа ушатыргъа итинедиле, энди бизге да хар зат эркинди дегенча акъылны тутуп.

Келигиз,  ата-аналаны эсибизге келтирейик, аланы асламысы кеслери да хайырланадыла ол сезлени, сабийлеге уа нек эркин этмейдиле да сора?! Ючюнчю сылтау а - ол аланы тегереклеринде адамладады. Къоншула, тенгле, бир классчыла эриши сёзлени айта эселе, сабий ариу сёлешир деп сакълау ишден тюйюлдю.

Ол болумну тюрлендирген юч ахшы амал барды. Кесинги келюнгю халини юсюнден айтыргъа болады.

Сёз ючюн: «Сен аны юсюнден айтсанг, мени жюрегим ауруйду, уялгъан окъуна этеме. Баям, сенден аллай затны эшитирикме деп турмай эдим, бизни юйюрде ол тёре болмагъанды. Сен не зат айтыргъа сюйгенинги жангыдан билдирсенг эди, алай энди бир башхаракъ сёзле бла» неда: «Быллай сёзле мени жанымы къыйнайдыла, тёгерегибизде адамла аланы бири да айтмайды да». Алай эс буругъуз, алай айтыргъа боллукъду юйюрюгюзде керти да осал сёзле жюрюмей эселе,  сабийни  экинчи амал сезимлерине эс буругъуз. Аны, сёз ючюн, былай этерге боллукъду: «Ангылайма, сен шёндю бек чамланып болгъанынгы. Айтчы, кёлюнгю бу хали не бла байламлыды?» Алай бла биз сабийни кесини халин ангылатыргъа эм аны юсюнден адамыча билдирирге юйретебиз.

Ючюнчю амал а бир кесек хыликкя этиу бла байламлыды. Сёз ючюн: «Мен сени жаланда ол тилдеми ангыларыкъ сунаса?» Неда: «Мен бир зат да эшитмегенча этейим. Мен эшикни жабама, ызы бла ачама, сен а айтханынгы жангыдан къатлайса, алай башхаракъ сёзле бла».

Ата-аналаны бу юч амаллары, былай алып къарагъанда, бек иги ишлегенледен бирлеридиле. Сабий бла кезиулю юйретиу дерсле бардырып тургъандан уллу магъана боллукъ тюйюлдю. Акъылбалыкъ бола келгенле эриши сёзлени айтыргъа жарамагъанын кеслери да биледиле. Аны себепли къатлап аланы юйретирге кюрешип тургъан артыкъ тюз да, магъаналы да болмай къалады.

Тыйгъычла, баям, болушурукъ тюйюлдюле. Ала акъылбалыкъ бола келгенни бютюн ол жанына кёллендирликдиле. Не къадар тыйыу болса, ол къадар ол аны бузаргъа кюреширикди, мында башхача амал этерге тийишлиди. Бизни борчубуз сабийге ол кесини халин башхача ангылатыргъа боллугъун ангылатыудады.

Аллай чам таурух барды: «Эрттенлик, орамда болмагъанча эриши сёзлери бла хапар эшитиледи. Битеу юй уянады. Адамла терезеден къарап, багъалы омакъ костюмда профессор арбазда сантехникге къычыргъанын кёредиле. Эсигизни буругъуз, соруу: профессорну сантехникден не башхалыгъы барды? Профессор башха тюрлюча да болаллыгъында».

Ата-анала аланы сабийлери башха тюрлю болалырча этерге борчлудула.

Ала жаргонланы эм эриши сёзлени артыкъ керек болмагъанларын ангыларча. Тенглеринги тегерегинде бирде ычхындырсанг да аланы, аллай сёзлени айтыргъа жарамагъан жерле уа кёпдюле. «Алай ала аланы артда мектепге да элтедиле: устазла бирде переменада аллай затла эшитиучюдюле коридорда. Не этерге тийишлиди?», - деп сорсагъыз, мында да ата-аналагъа айтхан амалла ишлейдиле. Устаз былайыракъ жууапларгъа боллукъду: «Ангылайма шуёхла кеслерини араларында сёзлени артыкъ сайлай кюрешмегенлерин. Алай биз сизни бла школда болгъаныбызны унутмайыкъ, аны ючюн официал халлы жерде бу сёзле эшитилирге тийишли тюйюлдюле».

Ата-аналаны жаланда ала кеслери да эриши сёзлени айтханларын бла къалгъанларын билир ючюн къошаргъа тийишлиди. Сабий не атасын, не анасын эниклерге да болады. Алай устазны ата-ана бла бирлешип акъылбалыкъ бола келгенни юйретиу-жарыкъландырыугъа тартыргъа кюрешиую уа хайыр келтирлик иш тюйюлдю. Бу жумушда энчи юлгюле изленедиле, тохтаусуз акъыл юйретип туруула угъай.