«Кюнде марда бла туруу саулукъгъа магъаналыды»

Жай келди. Кюнде турургъа сюебиз сагъатла бла. Ол игимиди? Мардала бармыдыла? Аны юсюнден врач-терапевт Чаналаны Аслижан бла ушакъ этгенбиз.

-Жашлыкъны кезиуюн созар амалла излеген алимле кюнню кючюню юсюнден не зат айтадыла?

-Кёпле биледиле кюнню хайырындан бизни терибизде Д витамин къуралгъанын (ол болушады бизге тишлерибизни эм сюеклерибизни къатдырыргъа - кальцийни хайырланыргъа). Аны бла  бирге алимлени  кюн таякъла къоркъуулудула дегенлери  да  бошдан тюйюлдю.

 Ахыр кезиуде бардырылгъан тинтиуле кёргюзтгендиле: ультрафиолет таякъла терини клеткаларыны ДНК-ларына заран этедиле. Биз кесибизни къызыу кюнде не къадар кёп кюйдюре эсек, аллай бир кёп боладыла терибизде къоркъуулу тюрлениуле да.

 Ультрафиолет таякъла  ДНК-ларыбызны хромосомларындан - молекулаларындан клеткаланы ёзеклеринден уллу кесеклени юзюп-юзюп аладыла. Аны хатасындан клеткаланы ишлеулери бузуладыла – ала рак аурууну эм башха къоркъуулу аурууланы къозгъаргъа боллукъдула. Андан сора,  кюн иммунитетни къарыусузландыргъанын да ачыкълагъандыла.

-Хар зат да алай къоркъуулумуду?

- Тюз алай элгенирча тюйюлдю. Бизни  чархыбызда  болгъан сыныкълагъа ремонт этерик онг  барды. Сёз ючюн, кюн заран тюшюрген терибизни ретинол (витамин А) терк сау этеди. Теренирекде болгъан клеткалагъа ультрафиолет таякъладан заран тюшсе, аны кесибизни чархыбызны кючю сау этеди.

- Сора кетемидиле ол заранла?

-Ол заранла кетерик тюйюлдюле сиз кюнде андан ары да теригизни тири кюйдюре барсагъыз, аны къой, ала кёпден - кёп бола барлыкъдыла.

Кёплюгю къоркъуугъа ётсе, сизни жашау этгенигизге кёре,  ол къыйын ауруугъа айланыргъа боллукъду.

Бузулгъан ДНК-ланы санын тохташдырыучу  ахыры не бла  бошаллыгъын билдирлик тестле да бардыла, сиз кюзгюге къарап кёрюрча. Ала къартайыуну  биринчи шартларыдыла: терини къургъакълыгъы эм болжалдан алгъа бетни жыйырылгъаны.

- Кюнде кюйюу къартайыуну къаллай бирге терклендиргенини юсюнден шартла  бармыдыла?

- Угъай, алыкъа жокъдула, тинтиу институтлада алимле аны толусунлай ачыкъларгъа кюрешедиле.  Кёп экспертлени айтханларына кёре, бетибизни эм боюнубузну  кюнде «кюйдюрюу» аланы беш-жети жылгъа къарт этеди.

-Бу болумдан къалай къутулургъа боллукъду?

-Кереклиси чакълы Д витаминни хазырларгъа  ультрафиолет таякъла сизге жыйырма минут тийип турсала, тамам жетерикди. Ол ёлчемни  бизни къайсы бирибиз да ишге бара жолда (неда пляжгъа  бара туруп) алабыз. Андан кёбю уа – хайырлы тюйюлдю.

Ультрафиолет таякъладан сакъланыр ючюн, салкъын жолла бла жюрюгюз, кюн таякъладан къорууларыкъ кремлени хайырланыгъыз. Тинтиуле кёргюзтгеннге кёре  сиз узун женгли кёлек кийсегиз да, ол сизни кюнню таякъларындан къоруулаялмайды. Алайды да, кюнде марда бла туругъуз.