Окъдан-отдан къоркъмай ал сатырда баргъанла

Уллу Ата журт уруш башланнганлы 85-жыллыгъына

Сюйдюмланы Исмайыл 1920 жылда Холам-Бызынгы ауузунда Шыкъыда туугъанды, анда жашагъанды. Онсегиз жылы толгъанда, инсан борчун толтурургъа аскерге чакъырылады.

Алгъа анга Финляндия бла чекде къуллукъ этерге тюшеди. Сууукъ жерле. Эки жыйырма градус сууукълукъда окъуна лыжала бла уча эдиле. Бираздан а финнлиле бла уруш башланды. Исмайыл къуллукъ этген артиллерия полкну уруш баргъан жерге кёчюредиле. Анда бизни топчула акъ финлеге кёп халеклик салгъандыла. Ала атдыргъан топла душман аскерлерини окопларын чачдырып, бизникилеге уллу къоранч этмей, алгъа барыргъа себеплик этгендиле.
Къазауат узакъгъа созулмагъан эсе да, эки жанындан да кёп адам къырылгъанды. Бир жол снайпер атдыргъан огъу Сюйдюм улуну бёркюн тешип, къулакъ арты бла ётген эди. Артиллеристле болгъан жерге самолётла бомбала атып, кёп кере аладан да къутулургъа тюшгенди.

1940 жылда мартда жашны тасхачыланы бёлюмюне кёчюредиле. 12 мартда уа Исмайыл башчылыкъ этип, къауум аскерчи чекден финнлилени жерлерине 15 километр теренликге ётюп, тинтирге керек эдиле. Бешеулен агъач ичи бла барадыла, хар тауушха сагъая. Бираздан уллу кенг талагъа чыгъадыла. Юсюн чыммакъ къар басып. Адам, мал тепген жокъ, бир тюрлю журт кёрюнмейди.

Алайда тасхачыла къар юсюнде жатып, юч сагъат чакълы турадыла. Сууукъ да болгъандыла. Энди ызыбызгъа тебирейик деп тургъанлай, жерни да къалтыратып, уллу темир таууш чыгъады. Иги къарасала, таланы бир мюйюшю ачылып, андан самолёт учады. Ол а жер тюбюнде аэродром болады. Жашла къайтып келип, таматалагъа билдиредиле. Экинчи кюн а финнлиле бла мамыр келишим этиледи.

Андан сора бу бёлюмню Польша бла чекге кёчюредиле. Хапарыбызны жигитини ол заманда тамата сержант чыны болгъанды. 1941 жылда жаз башында болжалы бошала эди. Ала бу частьны Бакугъа кёчюредиле. Бираздан а уруш башланып къалады. Исмайыл жеринде къуллукъ этип турады.

1942 жылда жаз башында Къабарты-Малкъарда 115 атлы аскер къуралып тебирегенди. Сюйдюм улуну ары жибередиле. Ол жыл майда Ростов тийресинде Мартыновкада сермешлеге къатышады. Анда немислиле онглу болуп, бизни аскерлени тёгереклерин алгъанда, малкъарлы жаш андан да къутулуп, 18-чи армиягъа къошулады.

1943 жылны сентябринде Новороссийск шахарны азатлау башланады. Немислиле бугъуп тургъан жерлеге топладан атдырадыла. Ызы бла жаяу аскерле алгъа тебирейдиле. Душманла да бизникиле таба болгъан сауутларындан атдырадыла. Ала да кёп аскерчибизни къырадыла. Болсада алгъа тебирегенлени сау къалгъанлары гитлерчилени окопларына жетедиле, къол сермешге киредиле. Исмайыл да аланы санында.

Жарсыугъа, жигит ол сермешни ахырын кёралмады – къатында гранат атылып, ауур жаралы болду. Эсин жыйгъанда, санитар поездде кетип бара эди. Жаралы болуп, эси аууп тургъанлай,  юч оруслу солдат, сыртларына кётюрюп, узакъ жол келтиргенлерин медсестра айтханды артда анга.

Госпитальдан да чыгъып, аскерден эркин этилгенден сора, ол Нальчикге келеди да, военкоматха къайтады. Анда билгенди халкъны кёчюрюлгенин. Андан Къазахстаннга келеди. Анда Джамбул областьны Кузьминка элинде таулула жашагъан хапарын эшитип, ары барады.

Анда айтадыла атасы Чапай бла анасы Багъо ёлгенлерини юсюнден. Тамата къарындашы Исхакъны уа анда табады. Гитче къарындашы Къарабий урушда болгъанды. Ол да андан сау-саламат жыйышханды. Ючюсю да юйдегили да болгъандыла. Исмайылны юйдегиси Къожакъланы Шамау эди.

Эркинлик келгенден сора уа, барысы да Ата журтларына къайтадыла. Къарабий Хасанияда тохтайды, Исхакъ бла Исмайыл Шалушкада орналадыла. Бюгюнлюкге ала ауушхандыла, аргъы дуниялары жаннет болсун.