Тамблагъа – таукел атламла бла

Бусагъатда жашла бла къызла мектеплени бошап, уллу жашауну кенг жолуна атлана, усталыкъ сайлап, бийик окъуу юйлеге кирир ючюн сынауланы берген кезиудю. Июньну жыйырманчысындан документлени алгъан комиссияла да кеслерини ишлерин башларыкъдыла. Биз да бюгюнлюкде жаш тёлюге не зат сейир болгъанын, ала не ыз бла барыргъа талпыннганларын билир акъылда, аланы бир къауумундан аны соргъанбыз.Сёз ючюн, Джамурзаланы Даниял Хушто-Сыртданды.  Быйыл мында мектепни уа алтаулан бошайдыла. Сабийликден бери да аны аскерчи болур мураты барды. Анга бу жаны бла юлгю болгъан а атасы Герийди эмда туугъан элинде бу усталыкъны сайлап, жетишимли болгъан адамладыла. «Ата журтуму, миллетими да сюйгеним ючюн сайлайма аскерчи усталыкъны.  Къоркъама дегеннге уа бу жол бла барыр кереклиси жокъду», - дегенди ол кеси уа ушагъыбызда.

Даниял спорт бла да къаты кюрешеди, нек дегенде окъуугъа кирир ючюн, юч километр эмда жюз метр  узакълыкъгъа   чабышыудан, турникде жарауладан эсеплеге, тёзюмлю болгъанына, къаллай бир заман къоратханнга  къаралады.

Джамурза улу асламысында чекчи болургъа излегенин да жашырмайды. «Аскерчи – ол хар заманда да болгъанлай турлукъ усталыкъды. Бу жолну сайлагъанны тамблагъы кюннге ышаныулугъу да болады», - дейди.

Бир къырал сынауладан а ол тарыхны бла обществоведенияны сайлагъанды. Алай эсе да, борчлу халда берилген орус тилде бир кесек къыйналгъанын айтады. Тарыхдан ишле да жунчутханларын жашырмай, алагъа алгъадан тынгылы хазырланыугъа уллу кёллю болмазгъа кереклисине да эс бурады. Нек дегенде, белгилисича, бу дерсден сынаулада башха-башха датала, майдалла бла байламлы окъуна тюрлю-тюрлю соруула, картала да боладыла. 

Белгилегенибизча, спортну сюеди, боксдан жараулагъа элде жюрюп тургъанды. Усталыгъы бла байламлы жамауатха жарарча инсан болургъа, адамла аны хунерин багъалагъан даражагъа жетерге талпынады.

Саулукъ сакълауну быйыл сайлап, стоматолог болуп, адамлагъа болушлугъун тийдирирге излегенледен бири уа Сарбашланы Танзиляды. Къызчыкъ Булунгуну битеулю билим берген мектебин айырмалы бошагъанды, мында алтын майдал аллыкъ ючеуленни санындады. Алай эсе да, аллай даражагъа жетер ючюн, сабийле борчлу халда берилгенледен тышында, кеслери сайлагъан сынауланы бирин окъуна жетмиш баллгъа жазаргъа керекдиле. Алайды да, Танзиля энди эсеплерин сакълап турады.

Ол къагъытларын КъМКъУ-ну стоматология академиясына эмда бирси шахарлада медицина университетлеге да берип, кёрюмдюлерине тийишлиликде къайры окъуугъа кираллыгъын да сайларыкъды.  Ёз окъуу юйюбюзге кирирге насып тюшюп къалса, анга къууанырыкъды. Билгенибизча, ары уа бийигирек балла изленедиле.

Танзиля гитчелигинден да медицинаны жарата, ары окъуугъа кирир ючюн химия эмда биология дерслеге энчирек эс бургъанды. Алагъа кеси аллына да юйреннгенди, репетиторлагъа да жюрюгенди. Химиядан сынау тынч болмагъанын, берилген ишлени къыйын тюрлюлери тюшгенлернин да жашырмайды. Аны ючюн а анга алгъадан кёл салып хазырланнганына ыразыды.

Бош заманында асламысында химиялы жашырынлыкъланы ангыларгъа тюшюндюрген литератураны, суратлау чыгъармаланы да окъуйду. Андан тышында уа, аш этерге, юйню тазаларгъа сюйюучюдю. Китап окъургъа сюйгенини себеби бла уа кёлден жазма олимпиадаладан, эришиуледен хар заманда да айырмалы жерлеге чыкъгъанлай тургъанды.

Цепишланы Эльвира уа Къашхатауну мектебинде окъугъанды. Къызчыкъ майдал аллыкъланы санындады. Ол кесине усталыкъгъа тиширыу кийимлени юлгюлерин къурауну сайлагъанды. Окъуугъа кирир ючюн а, анга борчлу сынауладан тышында да, орус литератураны эмда обществознанияны берирге керек болгъанды. Аладан а алыкъа биринчисини эсеплерин билгенди.

- Орус литературадан сынауну берген угъай, анга хазырланнган къыйынды деп сунама. Нек дегенде сабий кеси аллына билалмайды къайсы жанрда не чыгъарманы окъургъа, къаллай энчиликлеге эс бурургъа кереклисин. Аллай затлагъа аны устаз неда репетитор тюшюндюреди. Аны себепли уа репетиторгъа жюрюгенме, алай бла ангылаууму даражасы бийик болгъанын да айталлыкъма, - дейди ол кеси уа бизни къысха ушагъыбызны кезиуюнде.

Эльвираны къол хунерге гитчелигинден да барды итиниулюгю. Эм алгъа ол юйде ыннасы, анасы къоллары бла этген затланы кёргенди. Ызы бла уа, аны бу жанына талпыннганын эслеп, анасы элни Маданият юйюнде кружокга келтиргенди. Мында уа къызчыкъ быстыр тикген машина бла кюреширге устазы Раиса Курашевадан юйреннгенди.

Эсли къызчыкъ, хунерин андан ары айныта, технологиядан эришиулеге къатышып да тургъанды. Быйыл да ол Окъуучуланы битеуроссей дерс олимпиадаларында (ВСОШ) технологиядан район эмда республика даражалада да биринчи жерлеге чыкъгъанды. Барыбыз да билгенликден а, быллай эришиулени регион урумларында алчыла болгъан окъуучуларыбызны, аланы хазырлагъанланы да республикабызны Башчысы Казбек Коков энчи халда саугъалаучуду. Быйыл да аллай жетишимле болдургъан сабийлени саугъалау жууукъ заманнга белгиленеди.

- Къайсы тиширыу да ариу болургъа сюеди. Мен а алагъа тойлагъа, къурманлыкълагъа да киерча, кеслерини да миллет энчиликлери болурча, бир башханыкъына ушамагъан жыйрыкъланы юлгюлерин жарашдырыргъа сюеме. Къол хунери болгъан адам бир заманда да ишсиз  къалмайды. Бюгюнлюкде жалгъан акъылны кёп жерде хайырланадыла. Алай эсе да, адам кеси къурагъан затла, хунер да кёзге терк окъуна эсленип къаладыла, - дейди сайлагъан усталыгъыны юсюнден Эльвира.

Жангы Малкъардан Мурзабекланы Муслимни уа биз элни мектебине «Ана тилим – жаным-тиним, мени дуниям!» деген республика даражалы фестивальны кезиуюнде келгенибизде таныгъанбыз. Аныча алгъыш айтхан жашларыбыз а, айхай да, бизни кёллендирмей къоймайдыла. Ол «Нартлада къонакъда» деген классдан тышында бардырылгъан ишге да тири къатышханды. Аллай уллу текстни кёлден билип, анда аз да жангылмай, оюнну кезиуюнде алай сёлешгенин да белгилерчады.

Муслим мектепни да айырмалы бошайды. Ол да медицинаны сайлагъанды. Окъугъан да, мураты толса, кесибизни университетибизде этерикди. Бу жолну адам жюрегини излеми бла сайларгъа тийишлисин да толусунлай ангылайды. Ансыз адам тутхан жумушун тынгылы эталмазлыгъын, усталыгъында жетишимли да болмазлыгъын айтады.

Бир жанындан къарагъанда, жаш тёлю кесине усталыкъны саулукъ сакълау бла байламлы асламыракъ сайлагъанча кёрюнсе да, жашларыбыз бла къызларыбыз бюгюннгю жашауну  излемлерине келишген башха тюрлю ызлагъа эс бургъанларын да кёре келебиз. Кертиди, жаш адам алыкъа мектепни энди бошагъан чагъында келир заманда кесини не иш бла кюреширигин толусунлай билип, ангылап да къоялмайды.

Къалай-алай эсе да, биз сайлаулары аланы алдамазын, алгъа таукел барырларын эм хар жерде да жетишимли болурларын тилейбиз эмда ол затны сюйгенибизни билдиребиз. Къайда ишлеселе, окъусала да, кеслерини, аны бла бирге уа аланы ёсдюргенлени, окъутхан устазланы да кёллерин кётюргенлей турлукъларына ышанабыз.