«Атыбыз къачан да алчыланы санында айтылады»

Элледе, бютюнда регионну ара шахарындан  узакъда орналгъан жерледе, фельдшер-акушер пунктлада ишлеген врач бир жанындан юйюр докторду, башха жанындан а хар нени да билген устады. Ангылатыу иш, аурууланы профилактикасы, диспансеризация, саулукълу жашауну жорукъларына юйретиу, вакцинация, аурууну башланнган кезиуде ачыкълап, багъыуну амалларын жарашдырыу, инфарктдан, инсультдан сора реабилитация… Битеу бу борчла ФАП-ны  врачларыны боюнларындадыла.  

Алай эсе уа, медицинаны биринчи бёлюмюн жангыртыу къыралда артыкъда магъаналы ишди. Россейде бу жумушла «Саулукъ сакълау», «Узакъ ёмюрлю эм саулукълу жашау» миллет проектлени чеклеринде толтуруладыла. Ала КъМР-де къалай ишлегенлери уа белгилиди  – эллерибизде, ол санда узакъ тау жерледе, ФАП-ла къураладыла, ала УЗИ, ЭКГ, рентген аппаратла бла жалчытылынадыла.  

Май районну Новоивановское элинде амбулатория къуралгъанлы уа он жыл озгъанды. Мында биринчи фельдшер-акушер пункт узакъ 1922 жылда ачылгъан эди, 1937 жылда врачебный участок, совет кезиуде уа (1976 жылда) 25 саусузгъа больница къуралады, поликлиникасы, R-кабинети, терапевт,  тишлеге бакъгъан, акушер, педиатр отоулары бла.  Жангы амбулатория уа 2015 жылда ачылгъанды.  

Махийланы Елизавета, Гергъокъланы Николайны къызы, амбулаторияда эм жууаплы ишни толтурады – ол  тамата медсестрады.  Врачны болушлукъчусуду – тийишли документлени хазырлайды, орта эм кичи медперсонал борчларын къалай толтургъанларына да ол къарайды. «Хау, женгил тюйюлдю, алай коллективибиз бек игиди. Биз Май районну ара больницасына бойсунабыз да, хар заманда да алчыланы санында белгиленебиз», - дейди ол.

Елизавета Николаевна  Новоивановское элде жашагъанлы отуз жылгъа жууукълаша келеди. Бери ол юйюрю бла Къыргъызстандан кёчгенди.  Эри Исмайыл бла  бирге эки къыз ёсдюредиле, туудукълагъа къууана жашайдыла. «Туудукъла бешдиле. Барысы да жашладыла», - деп ышарады ушакъ нёгерибиз.

- Къыргъызстанда Тюбский районда, тюз да Иссык-Кульну тийресинде, жашагъанбыз. Новоивановскоени юсюнден анда бир эллилерибизден эшитген эдик - ала Къабарты-Малкъаргъа бизден алгъа кёчгендиле. Мында жашау женгил болгъанын айтханлары бла аланы ызларындан кёпле кёчгендиле бери. Кертисин айтханда, тюз ала айтханча болгъанды, бюгюнлюкде бу элни бек сюеме. Алай сабийлигим, жашлыгъым ётген Къыргъызстаннга да тансыкъ болама, онг чыкъгъанлай, ары къонакъгъа барыучума, -дейди Елизавета Николаевна бизни бла ушакъда. 

Кертисин айтханда, ол тышында ёсгенине, кёп жылланы башха миллетлени арасында жашагъанына къарамай, ана тилни иги биледи, бизни бла тауча  сёлешгени хычыуун кёрюннгенди. «Анда таулула бир элде бирге жашагъанбыз», - дейди ол.

Амбулаторияда уа къагъанакъладан башлап, 18 жылгъа дери сабийлеге медико-санитар болушлукъ бериледи: профилактика тинтиуле бардырыладыла, прививкала салынадыла, жыл сайын диспансеризация жумушла толтуруладыла. Ангылатыу ишге энчи эс бурулады – ата-анала бла ушакъла бардырып, аланы кеслерин, сабийлени да саулукълу жашауну жорукъларына юйретедиле. Бу ишге уа Магрелланы Келимат, Жангуланланы Захатдинни къызы, жууаплыды. 

 - УЗИ тинтиулени кесибизде бардырабыз, керекли оборудование барды. Ол а аурууну башланнган кезиуде ачыкъларгъа себеп болады.   Бу элде атала, анала сабийге керекли багъыу мадарланы заманында толтуругъа кереклисин ангылагъанларын, низамлы болгъанларын энчи белгилерге, ыспас этерге сюеме. Башха жерледе уа кёпле саулукъларына уллу кёллюдюле, жарсыугъа, - дейди бизни бла ушакъда Келимат Захатдиновна. 
Жаш врач Ёзденланы Мухтарны жашы Артур а, «Саулукъ сакълау» миллет проектни «Земский доктор» программасына къатышып, бюгюнлюкде врач-терапевт болуп ишлейди. 

Терапевт бек алгъа  жамауатда саулукълу жашауну жорукъларын жаяргъа, аурууланы профилактикасын къураргъа, саусузланы багъаргъа борчлуду.  «Халкъны саулугъун сакълауда диспансеризацияны магъанасы уллуду. Тинтиулени кезиуюнде аурууну башланнганда ачыкълап, багъыуну заманында бардырыргъа боллукъду. Дагъыда жыйылыулагъа, жамауат бла тюбешиулеге къатышып, алада да сёлешиучюбюз. Гастрит, панкреатит, къанны басымыны кётюрюлюую, онкология, башха аурууланы хатасын азайтыргъа, дарманла ичип, диета тутуп,  жашау халин тюрлендирип, адам саулукълу ёмюрюн узайтыргъа боллукъду», - дейди Артур.