Мени тас болгъан жаннетим

Эссе

Эр киши бла тиширыу кенг жолну эки жаны бла барадыла. Тиширыу, кёз къарамын да алгьа атып, анда аны бир ахшылыкъла сакълагъанча, терк жетмесем а къурлай къаллыкъма, дегенча, башын да ёхтем тутуп, жанындагьы адамгьа да эс бурмагьанча, ашыгьышлы атлайды.

Эр кишини чачына аз акъ ура башлагьанды. Аны жюрюшю сабырды. Энтта да биреулен келликча, артха бурулуп, ызына къарай-къарай, барады.

Бираздан ала эки жол айырылгьаннга жетдиле. Сора бир-бирге къарап, сюеледиле. Жууугьуракъ болур ючюн эки жанындан да бир жангыз атлам окъуна этилмеди.

– Сен иги сагъыш этдингми? – деди эр киши.

– Хау.

– Да, тауусулупму къалгьанды айтыр сёзюбюз?

– Къадарыбыз бир болмаса, сёзден не хайыр. Алыкъа кеч тюйюлдю, башха жол табайыкъ, жангы насып излейик, – деп, тиширыу  баргъан жаны таба терк-терк атлап кетди.

Эр киши уа тиширыуну ызындан иги кесекни къарап турду, сора, терен ахтынып, бир тас болгьан затын излегенча, терен сагъышха къалды:

«Экеулен – эр киши бла тиширыу – бир къауум заманны бирге келе келдиле да, экиси да эки жанына бурулуп кетдиле. Нек болду ол алай?..

Жашау жолум ёмюр таууму башына чыгьып, андан энишге тебирегенди. Ким биледи, энди аны ахыры къалайда болур, ол къачан тауусулур? Ары дери мен санга жолугьургъа керекме. Бир къысха заманчыкъгьа окъуна. Учхан жулдуз къойгъан ыз чакълы бир кезиучюкге окьуна. Алайсыз, кертиси бла да, тынчлыкъ жокъду манга бу дунияда.

Экибиз бирге тюбесег а, кёкюрегиме да къаты къысып, сен солугьан хауа бла энтта да бир кере солуп, мен уппа этиучю кезлеринге да къарап, алай насыплы болурма…

Ызы бла сенден кечгинлик тилер эдим: билирге керек болуп – билалмагъаным ючюн, айтырыгъымы бла этеригими заманында этмегеним ючюн.

Дагъыда сенден кечгинлик тилер эдим, менден насып сакълай оздургъан ол ариу жашлыгъынг ючюн. Жукъусуз ётдюрген тауусула билмеген сууукъ кечелеринг ючюн. Сенсиз къуралмагъан жашаууму юсюнден айтыр эдим санга. Аллах берип тургьан насыбымы кёрмей, билмей, аны сакълаялмай, узакълада, бийикледе ариу жулдуз изледим.

Ариу жулдуз – сууукъ жулдуз, ачы жулдуз. Андан кюйдюм, юшюдюм, насып излеучю жюрегим сынды, ууалды, чачылды, жер бла тенг болуп, букъу болуп къалды. Мен нечик терс эдим, къалай сокъур эдим ол заманда.

Энди чал башым бла къайтып келгенме сени излей ызыма. Заманны артха бурургъа, мурат эте. Алай, къайда эсенг да, жокъса, табалмайма. Жел къуугъан жауунча, думп болуп къалгъанса. Билген, кёрген да жокъ, мени мудах сюймеклигим, къыш чилледе от жылыуум. Къайда эсенг да, бер манга бир белги.

О, Аллах! Жаз башыбыз тауусулупму къалгъан болур бизни? Жулдузланы  ариуларын сайлай, алгьын заманладача, бир бирибизни къучакълап, олтурмазбызмы энди ай жарыкъ кече? Огьесе тенгиз, толкъунларын жутханча, заман жылларыбызны тауусупму тура болур?

Алай болса окъуна, билеме, аз-кёп эсе да, алыкъа барды алда жашау. Къадар бизни бош алай айырып къоймаз, берир ол бизге энтта да бир онг, болурбуз биз алыкъын бирге. Мен ышанама, кечерсе деп да ийнанама. Сенсиз, кюз артыча, мудахды жюрегим. Кюн таякълары, булутлагьа батып, къуруда жауун жаугьанлай турады. Кёз ачдырмайды бирда. Сен жокъса да къатымда – андан.

Кел, ол къалгьан заманыбызны бирге ётдюрейик. Бир хауаны солуюкъ. Кюн жарыгъына къарап, къууанайыкъ. Эсингдемиди ол биз барыучу гюллю тала? Ол алыкъа турады алайлай. Жап-жашил кырдыгы, ариу къызыл гюллери. Балли терек да ёседи къатында. Бийик бутакъларын кенгнге жайып, жай чилледе салкъын этип, сакълайды ол бизни. Кел, ары барайыкъ. Билеме, сен энтта да сакълап тураса мени.

Жолубузну алай бошамайыкъ. Озгъан кюнлерибизни эсге тюшюрейик: ариу ай кечелени, кёкню бийигинде жулдузланы, ариу къызыл гюл къысымны, сора сени дугъум бетли кёзлеринги. Бир бирни жангыдан къаты сюейик, ёмюрюбюзню ахырына дери бирге барайыкъ.

Сенсиз жангызлыкъ болуп къалгъанды шуёхум. Энди олду мени таймай къатымда тургъан нёгерим. Излейме да, табалмайма сени. Бир белги берсенг эди. Заман жетип къалгъынчы кетерге… Мени тас болгьан жаннетим».