Жылдан-жылгъа татымлы эм бай тирлик къууандырады

26 май – Россейли предпринимательни кюню

Къабарты-Малкъарда терек бахчачылыкъ эл мюлкню къыйматлы бёлюмлеринден бириди деп, таукел айтырчады. Сёз ючюн, къыралда жемишни бла наныкъны ючден бири бизде ёсдюрюледи. Бусагъатда регионда кёп жыллыкъ битимле 27,8 минг гектарны аладыла, андан терк айныгъан терек бахчалагъа 23 минг гектардан аслам жетеди. Саулай алып алгъанда, былтыр жемишледен бла наныкъладан 1,1 миллион тонна чакълы тирлик жыйылгъанды. Ол а аны аллында жылдан 7,4 процентге кёпдю. Анда уа Экинчи Чегемде Байдаланы Зулкъарний башчылыкъ этген «Бай тирлик» биригиуню юлюшю да барды. Биз аны производство бёлюмюню таматасы Жамалдинланы Азамат бла ушакъ этгенбиз.

– Буруннгу жыл  мюлкюгюз «Миллет органика бренд» маркагъа тийишли болгъанын билеме. Ол а айный, кюч ала баргъыныгъызгъа шагъатлыкъ этеди.

 – Хау, ол алайды. РФ-ни Эл мюлк министерствосу эмда коммерциялы болмагъан жалынчакъсыз «Роскачество» биригиу «Органика» фондну себеплиги бла ючюнчю миллет органика конкурс къурагъан эдиле. Аны "Миллет органика бренд" бёлюмюнде хорлагъанбыз, диплом бла да саугъаланнганбыз.

Анга Россейни 19 регионундан 23 производитель къатышхандыла. Алай бла тюзюнлей къол кётюрюуню эсеплерине кёре, Аушигерде 800 метр бийикликде орналгъан терек бахчабызны алмалары эм игилеча сайланнгандыла. Конкурсну энчилиги недеди десегиз, аны эсеплерин эки-юч адам чыгъармайды, хайырланыучула кеслери сайлайдыла. Анга кёре бу жол 160 минг чакълы адам оюмларын билдирирге онг тапхандыла. Диплом бла бирге продукциябыз органика жаны бла излемлеге келишгенине «Роскачествону» шагъатлыкъ къагъыты да берилгенди. Энди биз, органика продукция чыгъаргъан мюлкча, Бир къырал тизмеге да кийирилгенбиз. Анга кёре жемишлени 2027 жылгъа дери «Органик» деген энчи белги бла чыгъарыргъа эркинбиз. Быллай даражагъа Шимал-Кавказ федерал округда биринчи тийишли болгъаныбызны да белгилерге сюеме.

– Башлагъан а неден этгенсиз?

– Ишибизни 2018 жылда башлагъанбыз. Бек алгъа, жерибизни ташдан тазаларгъа тюшгенди: 40 гектардан 25 машина таш кетергенбиз. Аны бла бирге тёгерек-башны игилендиргенбиз, 2,5 километрде жараусуз бетон арыкъланы алышханбыз. Былтыр а бахчабызгъа 100 гектар тенгли къошханбыз. Алай бла бюгюнлюкде Экинчи Чегемде бахчабыз 120 гектар чакълы бирни тутады. Тереклени орнатып былтыр башлагъанбыз. Ол санда 26 гектарда алма, 8 гектарда нектарин терекле салгъанбыз. Быйыл да 43 гектарда нектарин эм 6 гектарда балли терекле орнатханбыз. Аланы Къырымдан бла Дагъыстандан келтиргенбиз. Аушигерде да 40 гектардан асламны тутхан терек бахчабыз барды. Мында «Моди», «Флорина» эм «Голд-Раш» сортла ёседиле, сынау халда кертме, эрик, балли терекле да орнатханбыз. Биринчи жыл 250 тонна жыйгъаныбыз эсимдеди. Былтыр аны 1500 тоннагъа жетдиралгъанбыз. Алай бла биз сакълагъан тирликни 90 проценти чыкъгъанды. «Бахчачыны юйю» деген эки къатлы офисибиз, тереклени тамычы амал бла сугъарыргъа эки насос станциябыз, семиртгичле эм башха затла сакъланнган складыбыз, мастерской, ашханабыз да бардыла. Аушигерде бёлюмюбюзде да хар зат тынгылы къуралгъанды – офис, техникагъа жапма, инструментле сакъланнган жер да бардыла. Терек бахчачылыкъны жерни энчилигине кёре, тапкала амал бла къураргъа тюшгенди. Аны себепли сугъарыргъа сууну тёш башында чыккырлагъа насос тартады.

 – Техникагъыз, башха керекле да жетемидиле?

– Техникабызны бла оборудованиябызны асламысы тыш къыраллада чыгъарылгъанладыла. Тереклени бла сугъарыучу системаны Италиядан келтиргенбиз. Оборудованияны юсюнден айтханда, аны бизни хауа болумлагъа келишдирирча, жангыдан жарашдырыргъа керек болады. Бусагъатда керекли оборудованияны, тереклени эм башха материалланы да кесибизни предприятияла чыгъарадыла. Ол себепден импортну алышындырыугъа чырмау этерча зат жокъду. Мен башчылыкъ этген мюлкде бусагъатда жети трактор барды. Былтыр къошакъ халда юч МТЗ трактор, эки погрузчик, бутакъланы кесген оборудование да алгъанбыз. Аны бла бирге кеси аллына алма жыйгъан италиялы машина къоллу да болгъанбыз. Ол онтёрт адамны алышындырады. Дагъыда дарман чачдыргъан, бутакъланы бла чырпыланы ууакълагъан, терек тюплеге семиртгичле атхан, ханс ёсмезча дарман салгъан, тазалагъан, чалгъан, чагалагъан, къазгъан эм башха жумушланы этген затла да бардыла. Керекли препаратланы бла семиртгичлени Нартанда «Агрохимия» предприятиядан алабыз. Дарманны да онбир кереден кёп салмазгъа кюрешебиз. Сёз ючюн, бирси жерледе ол жыйырмадан отуздан да кёп кере чачдырылады.

– Сизде ненча адам урунады?

– Жыйырмадан артыкъ адам – агроном, къалауурла, тракторчула, механик, сугъарыучула. Тирликни жыяргъа тышындан адамла да изленедиле. Ала кёбюсю Яникойдан, Каменкадан, Биринчи Чегемден, Мирныйден, Кичибалыкъдан окъуна келедиле. Эм азындан, жетмишден аслам адам болуучуду. Алагъа кюн сайын 1700 сом тёленеди. Ол къайсы юйюрге да ахшы къошумчулукъду деп, алай сунама. Пластик орунлары бла прицеплени ташырча тракторлары болгъанланы да чакъырабыз. Андан сора да, январьдан башлап мартны ахырына дери тышындан чакъырылгъан устала тереклени керексиз бутакъларын бла чырпыларын кесип кетередиле. Жаз башында да буздан къоруулагъан ауланы жаяргъа, терекчиклени къысаргъа эм башха жумушланы тамамларгъа да бригадаланы чыкъырыучубуз.

– Алыучула уа табыламыдыла?

– Бюгюнлюкде алыучуларыбызны асламысы уллу тюкенледиле. Нек дегенде 200 тонна сыйыннган камера ачылса, продукцияны он кюнден кёп къалмай сатып бошаргъа керекди. Жарсыугъа, арт жыллада алма иги сатылады деп айтырча тюйюлдю. Болсада бизни эрттеден бери ишлеген алыучуларыбыз бардыла, ала Жангы жылдан сора келип башлайдыла.

– Бусагъатда къаллай жумушла бла кюрешесиз?

– Жаз башы къазауат кезиуюбюздю. Бюгюнлюкде тереклени буздан къоруулагъан ауланы тартып, тюплерин чалып, ханс ёсмезча дарман чачдырып, семиртгичле салып кюрешебиз. Тамычы халда сугъаргъан системаны къаралыр жерлерине да кёз жетдиребиз. Аны бла бирге жангы бахчабызда суу быргъыланы, гидрантланы, тамычы халда сугъарырча системаны тартып кюрешебиз. Аны бла бирге балли терекчикле аумазча мадарла этиледиле. Сагъынылгъан ишлени иги кесегин Яникойдан Фазика Баймурадованы (Жуболаны къызы) отуз чакълы адамдан къуралгъан бригадасы тамамлайды.

– Келир заманнга муратларыгъыз да болурла?

 – Бусагъатда тирликни сакъларгъа жер тапхан къыйынды, аны себепли кесибизге холодильник ишлемей жарарыкъ тюйюлдю. Анга деп тёрт гектарны хазыр этгенбиз. Ол ишленирик жерге дери ток тартханбыз, энди онг болгъанлай, юч минг тонна сыйынырыкъ объектни къурулушун башларыкъбыз. Бизни баш муратыбыз – татымлы эм тирлик алыргъа эм рынокну кенгертиргеди.