Юйюрюнде, ишинде да - насыплы

Баям, къайсы устазны да окъуучусу жаланда дерследе алгъан билимине кёре, репетиторлагъа жюрюмей, Бир къырал сынауладан бийик балланы ала эсе, аллайлагъа ол чынтты педагогду деп айтыргъа боллукъбуз. Ала, кёп тюйюл эселе да, бардыла. Жыл сайын сабийле мектеплени бошагъан кезиулеринде, ала бла ушакъла бардырсакъ, аллай устазларыбызны эллерибизде, шахарларыбызда барлыкъларына къууанабыз. Афашокъаланы Зайнаф да аланы санындады.

Ол Быллымны Ахматланы Ахмат атлы битеулю билим берген мектебинде 50 жылдан аслам заманны биологиядан окъутуп келеди. Жаш тёлюню окъутуугъа-юйретиуге къошхан юлюшю ючюн а «РФ-ни Жарыкъландырыууну сыйлы ишчиси» эмда «КъМР-ни сыйлы устазы» деген даражалы атлагъа тийишли да болгъанды.

Айхай да, жаланда устазны угъай, къайсы ишде уруннганны да аны усталыкъ жаны бла билим даражасы ызындан келгенлени жетишимлеринде бютюнда ачыкъланады. Сёз ючюн, Зайнаф Ибрагимовнаны къолунда билим алгъанланы асламысы бюгюнлюкде врачладыла, аланы араларында устазла да бардыла. Мызыланы Зульфия Тырныауузда биологиядан дерсле береди. Къудайланы Камал бла Жаннет, Роствода билимлерин ёсдюрюп, республикабызда врачла болуп ишлейдиле. Ахматланы Ахмат а Санкт-Петербугда окъуп, ызы бла анда кёп жылланы уруннганды. КъМР-ни Саулукъ сакълау министерствосуну чакъырыуу бла Нальчикге къайтып, энди мында жамауатдан ыспасха тийишли бола ишлейди, регионну ахшы хирургларындан бириди.

Жаш тёлю арт кезиуде медицинаны аслам халда сайлагъанын биз барыбыз да билебиз. Бу жаны бла окъуугъа кирир ючюн, биологиядан, химиядан ЕГЭ-лени берирге кереклисин да. Афашокъаланы Зайнаф а сабийлени сынаулагъа тынгылы хазырлагъаны бла да айырмалыды. Аны алайлыгъын а окъуучуларыны алгъан бийик баллары, айхай да, ачыкълайдыла. Нек дегенде аллай жетишимлерини себепликлери бла окъуугъа бюджет бёлюмлеге киргенле да кёпдюле. Устаз генетикадан эм къыйын заданияланы да тюшюндюреди сабийлеге.

Алай бла бюгюнлюкде да къыралыбызны башха-башха даражалы окъуу юйлерини медицина факультетлеринде окъуй тургъанланы араларында Ахматланы Лена, Толгъурланы Алима, кёп башхала да бардыла. Къызла уа сынаулада бийик балла алгъанлары бла да айырмалы болгъандыла.

Айхай да, 50 жылдан аслам заманны ичинде билимли эмда сынамлы устаз сабийлени кёбюсюн тюшюндюргенди. Аланы жетишимлерине къууана, бюгюнлюкде жангы тёлюлени юйретеди. Бусагъатда окъутуу амалла кёп бола, тюрлениуле да кийириле баргъанларыны юслеринден хапарлай, жангычылыкъла кеслерича сейир эселе да, устаз бла сабий бетден-бетге болуп бардырылгъан дерсле бегирек хайырлы болгъанларын чертеди. Белгилегенибизча, аны къалай ишлегенин а окъуучуларыны жетишимлери кёргюзтедиле. Аны урунуу жолунда уа, айхай да, аллай юлгюле асламдыла. «Мени къолумда юйреннгенледен бири окъуна устаз болгъан эсе, насыплыма. Ол насыбымы белгили врачла болгъан окъуучуларым бютюнда керелейдиле», - дейди ол кеси уа.

- Кертиди, бюгюннгю тёлю къолларындагъы телефонлагъа алданнган бек этедиле. Аланы андан бир жанына айырып, дерсинги сюйдюрген да къыйын бола барады. Алай эсе да, ата-анала аланы бизге ышанып, мектепге алай ашырадыла. Устазланы окъутуу-юйретиу жаны бла да жууаплылыкълары уллу болгъанлай къаладыла. Алай эсе да, бизге ышаннганланы ол сезимлерин алдамай, алай ишлерге борчлубуз, - дейди ушакъ нёгерим андан ары.

Къайсы бирибиз да, айхай да, ата-анабызны энчи хурметлейбиз, алагъа жылыуубуз да башхаракъды. Зайнаф Ибрагимовна да, ушагъыбызны андан ары бардыра, аланы юслеринден эсгериулерине бёленеди. Материалыбызда аланы да сагъынырыбызгъа ыразылыгъын да билдиреди. Кертиси бла да, бу юйюрню къадары уа халкъыбызны тарыхын ачыкълагъан кибикди.

Алайды да, Зайнаф Къазахстанда туугъан тёлюденди. Ол уллу юйюрде ёсгенди дерге да боллукъбуз. Алай эсе да, атасыны бла анасыны экинчи къурагъан юйюрлеринде уа жангыз сабий болгъанды.

Атасы Афашокъаланы Ибрагим, Ленинчи окъуу шахарчыкъны бошап, Быллымны школунда кёчгюнчюлюкге дери ишлеп тургъанды. Аны биринчи юйдегиси ауушуп, къолунда юч гитче къызчыгъы бла къалады. Къайын анасы, Озарукъланы къызлары, башха адамы болмай, ала Къазахстаннга барысы да бирге кёчюрюлген эдиле. Ынна тыш жерде дуниясын алышханында уа, аны киеую асырагъанды.

Зайнафны анасы Байдаланы Ожиха да эки къызчыгъы бла кесинлей къалгъанды. Аны биринчи баш иеси урушда жан берген жашларыбызданды. Ол а Элбрус посёлкадан кёчюрюлгенди Къазахстаннга. Биргесине быстыр тикген машинаны алгъан эди да, къоюнунда къагъанакъгъа бёлюне, аны поездде къалай урлап къойгъанларын да билалмагъанды.

Алай эсе да, таулу ана, кесини сапын бишире билген хунерини себеплиги бла, аны уа анга геллясы тюшюндюрген эди, кесине аллай машинаны сатып да алалгъанды. Аны бла уа быстыр тигип, юйюрюн алай кечиндиргенди. Аны къолдан усталыгъын кёрюп, комендант ийленмеген терилени келтирип, аладан тон тигерге буюргъан эди. Ожиха уа, аланы кеси ийлеп, тонну да тикгенди. Айхай да, юлгюлери уа жокъ эди. Аланы уа къазахлыны эски тонун сёгюп, алай мажаргъанды.

Къыйын жыллада бу эки юйюрню да бир этген аланы жууукъ-ахлуларыны бирикген оноулары болгъанды. Жай айлада таулу тиширыу хобуста ёсдюрюп да сакълагъанды юйюрюн. Таматаракъ къызчыкъла аланы сатаргъа базаргъа элтип тургъандыла. Таулула аллай зат эте биллик тюйюлдюле деп, аланы урланнганла сунуп, къызчыкъланы тутхан да этген эдиле. Ибрагим а, шагъатланы жыйып, аланы артха,  юйге алай келтиргенди.

Ожиха къаллай бирге дери огъурлу тиширыу болгъанына уа жаланда бу шарт окъуна шагъатлыкъ этеди: кесини романында жигитлеринден бирине белгили жазыучубуз Толгъурланы Зейтун аны атын атагъанды. Аны ол хурметине уа Ожиха ахыр кюнюне дери ыразы болгъанлай тургъанды.

Ибригим а кёчгюнчюлюкге дери Быллымда мектепге таматалыкъ да этгенди. Ол юйюнде уа кертме тереклени орнатхандан сора, кёп заман озмай, таулула туугъан журтларындан зор бла кёчюрюлген эдиле. Аланы киши жеринде тургъан онюч жылны ичинде тюшюнде кёргенлей жашагъанды. Анга артха къайтыр насыпны къадар бергенинде уа, туугъан элини аязына кёкюрегин ачып, аны тансыкълай, машинада алай келгенди.

Ибрагимни бла Ожиханы жангы къууанчлары болгъан эди биз бюгюн хапарын айтхан Зайнаф, беш да тамата эгечни кичиси. Аны бла уа Быллымгъа ишден командировкагъа баргъаныбызда танышханбыз. «Биз аны ишини, юйюрюню юсюнден да жазсагъыз сюерик эдик. Элибизде аллай сейир къадарлары болгъан, огъурлу да адамларыбыз кёпдюле. Аладан бири уа Афашокъаланы Зайнафды», - деп, бизни аны бла мектепде директорну орунбасары шагъырей этген эди.

Зайнаф кеси да школгъа Быллымда жюрюп башлагъанды. Ол ахшы устаз боллугъун а анга къабартылы тиширыу, кеси да биологиядан бла химиядан окъутхан, Мурачаланы Евдакия Мурадиновна айтхан эди. Къызны хунерин эслеп, анга бу жолну сайласа тап боллугъун юйретгенди. Университетибизни бошагъанлы бери да Быллымны мектебинде ишлеп келеди. Башхача айтханда уа, ол атасыны жолу бла да баргъанды.

Ол энди бюгюнлюкде белгили, сынамлы да устаз болгъаны бла бирге насыплы анады эмда ыннады. Баш иеси Къудайланы Валерий (жаннетли болсун) бла школда бир кезиуде окъугъандыла, бирге уа 49 жылны жашагъандыла, юч жашны ёсдюргендиле. Зайнаф Ибрагимовнаны уа жашауун жарыкъ этгенле аны туудукъларыдыла, ала уа он бардыла.

Жашла ючюсю да,  экишер бийик билим алып, ишлеген жерлеринде бет жарыкълыдыла. Сёз ючюн, Солтан Тырныауузда налог инспекцияны бёлюмюню таматасыды. Мурат Нальчикде Роспотребнадзорда ишлейди. Ибрагим а къартла тургъан интернатда талай жылны уруннганды, бюгюнлюкде юйюрю бла, анасы бла биргеди, ишлеген да этеди.

Туудукълада уа энди студентле да бардыла. Аланы араларында бюгюнлюкде стоматологланы хазырлагъан, информация къоркъуусузлукъ, башха бёлюмледе окъугъанла да. Айхай да, къайсы ана да ол заманда насыплыды – ёсдюргенлери толу юйюрлю болсала, жангы тёлю да къошулуп, ала окъууда, ишде айырмалы болсала.

Зайнаф Ибрагимовна бла ушагъыбызны бардыра, узакъ эллерибизде аллай адамларыбыз, устазларыбыз барлыкъларына ол кюн кёлюбюз дагъыда бир кере кётюрюлген эди.  Биз не ары-бери десек да, устазны ишине къалай берилгенине кёре боладыла аны окъуучуларыны жетишимлери да. Афашокъаланы Зайнафны ёмюр жарымыны ичинде урунуу жолунда аллай жетишимле аслам болгъанлары уа ол окъутханла, юйретгенле бюгюнлюкде бирер жерде юлгюлю болуп ишлегенлеринден да ачыкъ кёрюнюп турады.