Машинасы бла Къызыл майданны ётген эди

Биттирланы Хамзатны жашы Чапай 1914 жылда Холамда кёп сабийли юйюрде туугъанды. Уллу Ата журт уруш башланнганда, ол Ленинградда ПВО аскерледе къуллукъ эте эди. 115-чи зенит-артиллерист отрядны аскерлери уа Ленинградны хауа чеклерин сакълай эдиле.

Август айны ахырына немисли фашист аскерле шимал жанындан келген финли аскерчиле бла бирге Ленинградха жууукълашадыла, сентябрь айны сегизинчи кюнюнде уа шахарны къуршоугъа аладыла.

Ленинградны тёгерегинде къуршоу бегитилгенде, бузлагъан Ладога кёлню юсю бла автомобиль жолну ачар оноу этиледи. Анга «Жашауну жолу» дегендиле ленинградчыла. Алай бла шахар эмда анда къалгъан адамла бла байламлыкъ жюрютюуню жаланда эки амалы бар эди: хауа эмда Ладога кёл бла. Биттирланы Чапай а, ол буз кёлню юсю бла жол салып, машинасы бла къуршоугъа тюшюп, ачдан, жаланнгачдан къыйналып тургъан ленинградчылагъа ашарыкъ затла ташып башлагъан биринчи аскерчи шофёрладан болгъанды.

«Жашауну жолуна» хар кимни кеси ыразылыгъы бла атландыргъандыла. Анга «угъай» деп киши айтмагъанды», – деп эсгериучю эди Биттир улу.

Бир жол а аны жюк ташыгъан машинасын топ тийип чачханды, кесин а бир жанына атханды. Ол къолун сындырып, башын да ачытханды, болсада бир затдан да къоркъа билмеген таулу жаш, кюч-къарыу табып, госпитальгъа баргъанды. Андан а, кесине тынгылы бакъдырып да бошагъынчы, чыгъып, биягъы къазауатха кирирге ашыкъгъанды. Бу жол башха аскер бёлюмге – генерал Баграмян башчылыкъ этген 42-чи танк дивизиягъа – тюшгенди.

Чапай уруш жылланы эсгерирге артыкъ бек сюймегенди. Орденлери, майдаллары бла да махтанмагъанды, «Уллу Ата журт урушну ветераныма» деп, бир къуллукъчуну аллына зат тилей бармагъанды. «Аллах нени буюргъан эсе, аны кёрлюкме!» – деп, терк-терк айтыучу эди. Бир жол а туудукълары: «Аппа, урушну юсюнден бизге бир хапар айтсанг эди», – деп, къаты болуп тилегенлеринде, ол заманда быллай бир шартны эсгерген эди:

«Машинам танкланы алларында барады, илишанча, ызымдан а – танкларыбыз. Борчубуз – душманла сабанлада, жоллада орнатхан миналаны болгъанларын бла къалгъанларын билиу. Аны ючюн а аланы юслери бла ётерге керекди. Насыбыма, машинам да, ызымдан келген танкла да тохтар жерибизге сау-саламат жетген эдик.

Бу жарыкъ Хорламны кюнюне уа бизни къыралны адамлары тёрт жыл (1418 кюн) баргъандыла, къазауат этип, къанларын-жанларын аямай. Хорламны Парадын да уллу жюрек кётюрюлюулюкде, ёхтемлик эмда ыразылыкъ бла ма аны ючюн сакълай эдик».

1945 жылны июнь айыны жыйырма тёртюнчю кюнюнде уа Москвада Къызыл майданда Хорламны Парады болады. Аны тизгинлеринде баргъанланы араларында ана къарындашым Биттирланы Чапай да болгъанды. Къаллай бир ёхтемлик барды бюгюнлюкде аны сабийлеринде, туудукъларында да – аппалары Къызыл майданда машинасы бла ётгени ючюн!

Биттирланы Чапай урушда жигитлигин, мамыр жашауда да жигерлигин кёргюзтгенди, аны бла намыс-сый да тапханды. Ол Герпегежде колхозда кёп жылланы бет жарыкълы уруннганды. Ата журтну чынтты инсаны эди. Аны аскер саугъаларына – Къызыл Жулдузну, Ата журт урушну орденлерине, кёп майдалларына да, урунуу жигерлиги ючюн берилген саугъала да къошулгъандыла. Сураты элде, районда да «Алчыланы сыйлы къангасында» тагъылгъанды.

Юйюр жашауунда да Чапайны насыбы тутханды: сюйген къызы Эзамхан аны жети жылны сакълагъанды. Ала, бир юйюр къурап, кёп жылланы насыплы жашагъандыла. Юч жаш бла тёрт къыз ёсдюргендиле, аладан туугъанлагъа дуниядан кетгинчи кёз-къулакъ болгъандыла.

Биттирланы Чапай 2009 жылны февраль айында ауушханды. Эллилери аны атын бюгюнлюкде да  уллу хурмет бла эсгередиле, сураты уа школда къабыргъада тагъылады. Окъуучула уа, анга жоралап, хапарла, назмула жазадыла, ол ишлери бла тюрлю-тюрлю конкурслагъа къатышадыла.