Таулула Уллу Ата журт урушну битеу фронтларыда сермешгендиле

«Эсгериуню китабында» болгъан шартлагъа кёре, фронтха таулу миллетни 10 мингден аслам уланы кетгендиле, аладан 4335 аскерчи Ата журтубузну эркинлиги ючюн жанларын бергендиле. Ол санда Черек райондан 1667 таулу (битеу да бирге 2477 адам), Чегем райондан 715 (битеу да бирге 2056 адам), Зольск райондан 494 таулу (битеу да бирге 2180 адам), Басхан эм Элбрус районладан 738 таулу (битеу да бирге 5960 адам), Нальчикден 594 таулу (битеу да бирге   9365 адам). Башха районладан - 127 таулу.

Таулула Уллу Ата журт урушну битеу фронтларында сермешгендиле, батырлыкъларын кёргюзтюп, къырал саугъалагъа тийишли болгъандыла. Брест къаланы къоруулаучулары Чочайланы О., Созайланы З., Батчаланы М., Жаппуланы Д., Байзуллаланы Т., Борчаланы Х. эм башхаланы атлары белгилидиле.

Урушну биринчи кюнлеринде Полтавщинаны, Харьков областьны къоруулау сермешлеге Таукенланы Азнор, Согаланы Азрет, Кужонланы Жамал, Герийланы Рамазан эм башхала къатышхандыла. Харьковну эркинлиги ючюн Чофанланы Рашад, Байкишиланы Дуда жанларын бергендиле.

1941 жылда 7 ноябрьде Къызыл майданда аскер параддан фронтха кетгенлени арасында комсомолну Чегем райкомуну секретары танкны командири Залийханланы Магомет, Къашхатауну орта школуну устазы Александр Степурин  кетгендиле. Бештокъланы Магомет, Жеттеланы Исмайыл, Асанланы Мурадин,   Гиляхланы Исхакъ, Бёзюланы Хамид   эм кёп башхала  Москваны эркинлиги ючюн къазауатха къатышхандыла. Къыралыбызны ара шахары ючюн урушда Хаммаланы Азрет, Малкъондуланы Ахмат, Атмырзаланы Магомет эм башхала жанларын бергендиле.

Акъ-Суудан устаз Гиляхланы Исхакъ 108-чи гаубица артиллерия полкну къауумунда Москва ючюн къазауатха къатышханды. Разведчик Гилях улу командованиягъа душман  орналгъан жерлерини юслеринден артыкъда магъаналы билдириуле келтирип тургъанды. Аны жигитлигини юсюнден 4-чю артиллерия дивизияны гезетинде басмаланнган «Бывалый воин» статьяда ол кеси душманны 90-дан аслам дзотуну, батареясыны, от бардыргъан жерлерини, штабларыны юслеринден шартланы белгили этгени жазылгъан эди. Аладан 60-сын,  артиллерия от ачып, жокъ этгенди.

 Ол Славы орденни 3-чю даражасы, Ата Журт урушну орденини 1-чи эм 2-чи даражасы, Къызыл Жулдузну орденлери, «Москваны къоруулагъаны», «Кенигсбергни зорлагъаны  ючюн» майдалла бла саугъаланнганды.

 1942 жылда Баш Советини Президиумуну указы бла Славы орден тохташдырылады. Ол магъаналылыгъына кёре Георгийни жоруна тенгди. Аны бла уа Къызыл аскерни рядовойлары эм сержантла кишиликлери, ётгюрлюклери ючюн саугъаланнгандыла.

Бу бийик къырал орденнге кёп таулу улан тийишли кёрюлгенди. Сёз ючюн, Атакуланы Муталиф аны ючюнчю даражасын алгъанды. Аны саугъалау къагъытында былай жазылыпды: «1945 жылда 16 апрельде разведка бардыргъан къауумну башчысы Атакуланы Муталиф Битра элни тийресинде душманны кёргенди. Ала бла сермешни башлап, атышыуну кезиуюнде кеси юч аскерчини жокъ этгенди. Экинчи кюн а Ширатсерен элге биринчи кирип, эки немислини ёлтюргенди, бирин а жесирге алгъанды».

Муталифни аскерге Чегем РВК чакъыргъанды. Ол 106-чы гвардиялы стрелковый дивизияны 355-чи гвардиялы полкуну разведка къауумуну таматасы болуп къуллукъ этгенди.

Неда Элбрус райондан Хочуланы Магомед Корсун-Шевченковский немисли къауумну жокъ этиу сермешлеге къатышханды. Ол 1944 жылда 3 сентябрьде Румынияда элледен бирини тийресинде  сермешледе  немисли  офицерни башчылыгъында къауумну жокъ этгени, юч аскерчини  жесирге алгъаны ючюн командирлерини тилеги бла Славы орденни ючюнчю  даражасы бла белгиленнген эди. 

Биз бу гитче статьяда таулу халкъны бир ненча жигит уланы  бла шагъырей этгенбиз. Алай, кертисин айтханда, миллетни батыр, берген антларына кертичиликлерин кёргюзтген жигит уланлары андан къайда кёпдюле. Бу кюнледе уа алагъа хурмет эте, батырлыкълары ёмюрлюк болурун тежейбиз.