Республикагъа, къыралгъа да жарагъан огъурлу инсан эди ол

Чабдарланы Къасымны жашы Борисге къыралны, аны бла бирге уа республиканы политика мурдору тюрленнген озгъан ёмюрню къыйын 90-чы жылларында ишлерге тюшгенди. Ол КъМАССР-ни Баш Советине онбир жылны таматалыкъ этгенди, КъМАССР-ни Баш Советини Президиумуну башчысына сайланнганды. Совет къырал чачылып, жашау сынаула кёбейгенде, Борис Къасымович билими, сынауу бла миллетине къуллукъ этгенди. Къайда да ол  иш кёллюлюгю, халкъына сюймеклиги бла айырмалы болгъанды. Бу кюнледе анга 90 жыл толлукъ эди.  

Сабийлиги

Чабдарланы Борис сабийлиги сюргюнню къыйын жылларына тюшген тёлюденди.   Анасындан тогъуз айында ёксюз къалгъан  8-жыллыкъ Борис таулу халкъ бла бирге  1944 жылда туугъан журтундан зор бла кёчюрюлгенди. 

Былайда Борисни атасы Къасымны юсюнден бир-эки шартды билдирсек, тюз болур. Ала жашны ачыкъларгъа болушурукъдула.  Къасым зоотехник билим алгъанды,  «Бажиган» жайлыкъда болдургъан жетишимлери ючюн Москвада ВДНХ-гъа кёргюзтюлген эди. Жайлыкъда кёрюмдюлени ёсдюргени ючюн «За трудовое отличие» майдалгъа тийишли болгъанды. 

Уруш башланнганда, аскерге чакъырылыудан эркинлиги болгъанына да къарамай, къазауатха кеси ыразылыгъы бла кетеди.  1941 жылда Ивановское элни тийресинде Къасым Ата журтубузну эркинлиги ючюн жан бергенди, деген письмо келген эди аны юйюрюне. Алай ол терс болгъанды, Къасым душманнга къажау урушну энтта юч жыл бардыргъанды. 104-чю гвардиячы жаяу аскер полкну взводуну командири Чабдарланы Исаны жашы Къасым 1944 жылда 23-чю сентябрьде Польшада Иоббадфалва элни тийресинде баргъан къызыу сермешледен биринде жигитча дуниясын алышханды.  

Гвардий лейтенант Чабдарланы Къасым Ата журт урушну орденини 1-чи даражасына кёргюзтюлгенди. 

Къасымны анасы уа, жашына термиле, кёчгюнчюлюкде ёлгенди. Эки эгеч  Назиля, Рая эм жангыз къарындашлары Борис  киши жеринде, бир биринден ууакълай, кеслери къалгъандыла. Алай Назиля эслирек эди да, къарындашчыгъын, эгешчигин да ачдан, сууукъдан  сакълагъанды, ол угъай, ала школда билим алырларына къаты болгъанды.  

Борис школну бошагъанлай, Карагандада тау техникумгъа киргенди. Андан сора аскер къуллукъгъа чакъырылгъанды. 

Политикада

Борис Къасымовични уллу политикагъа жолу комсомолдан башланнганды. 1961 жылда –   КПСС-ни обкомуну инструктору, ызы бла уа Урван районда производство биригиуню комсоргу болгъанды, районну комсомол комитетини биринчи секретарына айырылгъанды. Къайда да таулу жаш къураучу хунерин, иш кёллюлюгюн, адамла ючюн къайгъырыулугъун кёргюзтгенди. Совет власть а быллай тири жашланы эслемей къоймагъанды. 

Алай бла Борисни Ростовда бийик партия школгъа окъургъа ашырадыла, аны  бошагъандан сора, анга КПСС-ни Чегем районда биринчи секретарыны къуллугъун ышанадыла. Жаш адам анда да жунчумагъанды, 3-4 жылны ичинде район иги кёрюмдюле болдуруп башлайды. 

1973 жылда Чабдар улуну КъМАССР-ни Министрлерини советини башчысыны орунбасарына саладыла. Эс буругъуз, ол кезиуде анга жаланда 37 жыл толгъанды. Шёндюгю замандан къарасакъ, алыкъа жаш адам! 
Энтта алты жылдан а бу жууаплы къуллукъгъа аны кесин тийишли кёредиле. Билими, къылыгъы, иш кёллюлюгю, халкъына сюймеклиги бла айырмалы болгъанын кёргюзтгенди. 

Тюрлениулени кезиую

Совет къырал чачылгъаны битеу миллетге къыйын, сынаулу заман болгъанды. Чайкъалыула, даулашла, миллетлеге кёре юлешиниу бизни республикада да  башланнгандыла. Бу кезиуде да Борис Къасымович жамауат жашаудан бир жанында къалмагъанды, халкъ адамы болгъанын кёргюзтгенди, билими, сынауу бла миллетине къуллукъ этгенди.

Къозгъалыула, даулашыула бир жанында къалып, республика андан ары мамырлыкъда, бирликде айныуну жолун сайлайды. Бу кезиуде Чабдар улуна дагъыда жууаплы жумуш ышанылгъанды: Къабарты-Малкъар Республиканы Айырыу комиссиясына башчылыкъ. 

Ол Россейни жангы тарыхы къуралгъан, политика мурдору тамыры бла тюрленнген кезиу эди.  Алай эсе уа, айырыуланы тюзлюк, ачыкълыкъ бла къурау, аланы демократиялы низамда бардырыу артыкъда магъаналы жумуш болады. 

Бу борчланы да Борис Къасымович кемчиликсиз, бир тюрлю жангылычсыз тамамлагъанды. Анга уа РФ-ни биринчи Президенти Б.Ельцинден келген ыразылыкъ къагъыт да шагъатлыкъ этеди: «Хурметли Борис Къасымович! Къыралны аллында уллу къыйынынг эм кёп жылланы бет жарыкълы къуллукъ этгенинг ючюн жюрек ыразылыгъымы билдиреме», - деп айтылады анда.  

Къыйынына – бийик багъа

Чабдарланы Борисни иш кёллюлюгю, къайсы къуллукъда да борчларын бет жарыкълы толтургъаны ючюн кёп тюрлю къырал саугъала бла белгиленнгенди, аланы арасында «Сыйлылыкъны белгиси», Урунууну Къызыл Байрагъы, «Халкъланы шуёхлукълары» орденле бла. 2001 жылда Россей Федерацияны Президентини Указы бла ол «Жыйырма беш жылны бет жарыкълы къуллукъ этгени ючюн» айырма белги алгъанды. 
Чабдарланы Къасымны жашы Борисни таныгъанла ол миллетине къайгъыргъан, аны келир кюнюн жарыкъ да, тынч да этерге излеген адам болгъанын айтадыла. Республикагъа, къыралгъа да жарагъан, ёсе келген тёлюге юлгю кёргюзтген инсан  болгъанын сагъынадыла.  

Аллына тилеги, жарсыуу бла баргъаннга  болушургъа къолдан келгенни этгенди, ариу сёзю бла кёлюн алгъанды, деп сагъыныучу эди Борис Къасымовични журналист иши бла байламлы аны биргесине кёп тюрлю жыйылыулагъа къатышхан Теммоланы Мухадин. «Къабарты-Малкъар къырал университетни физмат факультетин бошагъан къарындашыбызны айырмалы билим алгъаны ючюн окъуу юй кесинде аспирантурада къойгъан эди. Жаш специалистлени ишлер жерлерине жиберген комиссия уа аны Бедикге устаз болуп бар деп, эки аягъын бир уюкъгъа сукъгъанды. Тилеп, айтып да кюрешгенибизде, бизни сёзюбюзге къулакъ салгъан болмагъанды. Ахырында Чабдар улуна ишни болушун ангылатханыбызда, ол, болушуп, жаш аспирантурада окъурча этген эди»,- деген эди бир жол Мухадин Чабдар улуну юсюнден.

Борис Къасымовични эгечи  Лилия Клевцова аны былай эсгерген эди жыйылыуладан биринде: «Къарындашым орденлеге, майдаллагъа, башха саугъалагъа да тийишли болгъанды. Ариу жашагъанды, ниетин тазалай тутханды, миллетин, республикасын сюйгенди, аны жашнатыугъа къуллукъ этгенди».

Чабдарланы Борис жашау жолу, адамлыгъы, иши бла да жамауатда хурмет тапханды, ол къыйын сынауладан ётюп, махтаугъа тийишли болгъанды. Анга уа бюгюн да, ол туугъанлы 90 жыл толгъанда, аны аты унутулмай, миллетде ариу бла айтылгъаны да шагъатлыкъ этеди.