Жашагъан заманынгда не мурдор салсанг да, ызынгдан къаллыкъла аны бла хайырланырыкъдыла

Эрттеги жазыуларымда табылгъан бу таурух бла жасалгъан сейир хапар ата-бабаларыбызны юслеринденди. Хапарчыла уа – элими сыйлы адамлары. Муну хатерни, халаллыкъны, ниет тазалыкъны, Бир Аллахха къуллукъ этиуню да юлгюсю Тёппеланы Салахны жашы Исмайыл жазгъанды. Анда айтылгъан малкъар адамына тийишли къылыкъ хунер халкъыбызны эсинде къалырын сюйюп, бюгюн аны туурагъа чыгъарама.

Атамы ауанасы мени жол нёгеримди, ол барады биргеме къайры да. Манга жыйырма жыл болгъанда, атам бир сейир хапар айтхан эди. Аны уа эсиме толусунлай бир жолоучулукъда Локияланы Хызирни жашы Хусей тюшюргенди. Иш а былай болгъанды.

Элде дууада тургъанымлай, телефон сёлешеди. Нальчикге женгил жетерге керек болгъанын билдиредиле. Мени тынгысызлыгъымы кёрюп, Хусей эс бурады эм, жумушуму билгенден сора, ышара-ышара:

– Къарындашым (аны атасы бла анам экиге айланнгандыла), эркин этсенг, бюгюн мен сени энчи шофёрунг болур эдим, – дейди.

Аны ол ачыкъ, халал, жумушакъ жюрегинден айтылгъан сёзлерине, кёлюм тола, ыразылыгъымы билдиреме да, Хусейни уллу омакъ машинасына къонуп, жолгъа атланабыз.

Хусей да, мен да, жол къысхарта, хапар айта барабыз.

– Биз кесибизни бир жигит адамлагъа санап турабыз, аталарыбызны хурметлери бла жашагъаныбызны унутуп, – дейди Хусей. – Мен санга анамы атасы Отарланы Сейидден эшитген хапарны айтайым. Иги тынгыла.

... Керти бурун заманда болгъанды бу иш. Жигитликлери бла да кишиге оздурмагъан, ишлери бла тийреде, саулай элде да атлары айтылгъан беш шуёх, тенгле бирге жыйылып, оноу этгендиле. «Келигиз, жортууулгъа чыгъайыкъ, дунияны да кёрейик, кесибизни да сынайыкъ. Бирер иги атха минейик, азыгъыбызны, жатар жерибизни элтирге да бирер ат мажарайыкъ», – дегендиле.

Аладан бирлери, юйюне келип, анга не айтыргъа билмей, агуман болуп тургъанын эслеп, атасы жашына:

– Не эсе да бир жарсыуунг барды. Айт, – деп тилегенди.

Ол заманда жашы тенглери бла этген оноуларын айтханды. Атасы уа:

– Бек иги оноу этгенсиз. Халжарда сылтаусуз, жарагъан тулпар ат сюелгенин билесе. Кереги, неси да анда, мин да бар. Азыкъгъа, жатар жерге уа жокъду ат. Мен санга жол азыкъ хазырлагъанлы жыйырма жыл болады. Чыкъ жолгъа, арсар болма, – дегенди.

Алай бла, атларына да минип, бирер атха да жол азыкъларын жюклеп, жетгендиле тенглери. Жангыз да миннген аты бла, уяла-уяла, жаш тенглерине къошулгъанды. Экинчи аты болмагъаны ючюн кесин хомухха санагъанды. Ангыламагъанды атасы жыйырма жыл мындан алгъа не жол азыкъ хазырлагъанын.

Кёпмю-азмы баргъандыла, тенгле бир ала танымагъан элге киргендиле, ныгъышда олтуруп тургъан къартланы кёрюп, атларындан тюшюп, аланы алларына барып, саламлашхандыла.

– Къайдансыз, жигитле, кимсиз? – деп соргъандыла къартла.

Тенглери, ёхтемлирек да бола, айтхандыла кеси жууапларын.

– Сен а нек тынгылайса? Кимникисе, нек жунчуп тураса? Бекми арыгъанса? – деп соргъанды аладан бирлери жангыз атлыдан.

Къайдан биллик эдиле ол сыйлы къартла аны экинчи аты болмагъаны ючюн жунчугъанын.

– Мен а Огъур хажини жашыма, – дегенди жаш, ауазын кётюрмей.

Ол заманда къартладан бири, секирип къопханды да:

– Сен а бизни Огъур хажини жашы кёреме. Бюгюн сиз бир жары да бармайсыз, манга къонакъгъа келесиз, – деп тохтагъанды.

Алай бла ол жолоучуланы кесине элтгенди. Жарагъан къой да кесип, элден белгили адамланы да чакъырып, къонакълагъа уллу къурманлыкъ этгенди. Къоншу элге уа танг атмай адам жибергенди, Огъур хажини жашы нёгерлери бла ол элни къаты бла озарыгъын билдирип.

Жашла экинчи кюн жолгъа атланнгандыла. Элге кирген жерде адамланы узакъдан окъуна кёргендиле тенгле. Сора, аладан айырылып, бир атлы чабып, тенглени алларына келгенди.

– Хош келигиз. Къайсыгъызсыз Огъур хажини жашы? – деп соргъанды ол.

Жаш кесин билдиргенди. Атлы секирип атдан тюшгенди да, жашны аллына барып:

– Тенглеринги да алып, бизге келликсе, атам сакълап турады. Ол сени атангы антлы тенги, къарындашыды, – дегенди.

Тенглеге анда да къурманлыкъ этгендиле, солутхандыла.

Экинчи кюн а биягъы жолгъа атланнгандыла.

Тенгле, кёп жерледе айланып, юйлерине къайтхандыла. Хар баргъан жерлеринде Огъур хажини хурмети бла аланы сыйлагъандыла, ариу кёргендиле.

Жашны тенглерини жюкленип баргъан къапчыкъларыны башлары ачылмай, алайлай, ашха не жатхан жерге тийилмей, артха саулай къайтхандыла.

Жаш, атасыны аллына барып, тобукъланнганды:

– Атам, кечгинлик бер, сени айтхан сёзюнгю ангыламагъаным ючюн. Сёз береме сени келген, жюрюген даражангы эмда намысынгы энишге тюшюрмей, бийикде тутаргъа, – дегенди ол.

Атасы жумушакъ ышаргъанды.

– Сау бол. Сени аппанг Сейид да, мени атам Салах да антлы тенгле эдиле. Бизни элде да, тышында да аланы танымагъан, атларын хурмет бла айтмагъан хазна адам болмагъанын мен билеме. Аллахутала аланы жаннет ахлусу этсин, бизге да жууукълукъну, тенгликни жылыуун сакъларгъа, аны къаты тутаргъа онг берсин. Къайда айлансанг да, Аллах нёгеринг болсун, – дедим Хусейге.

Кертиди, жашагъан заманынгда не мурдор салсанг да, сени ызынгдан къаллыкъла аны бла хайырланырыкъдыла, иги, аман болса да. Игини иги бла, аманны аман бла айтырыкъдыла. Игиликни ызын тутаргъа Аллах насып берсин жер юсюнде адамланы барына да!