«Мени оюмума кёре, тарых битеу да илмуланы мурдоруду»

Элбрус районну Тырныаууз шахарыны Отарланы Керим атлы 1-чи номерли лицейни тарыхдан устазы Мырзаланы Рашидни жашы Салим «2025 жылны эм иги жаш устазы» Битеуроссей эришиуню регионал урумуну эсеплерине кёре биринчи жерге чыкъгъанды. Ол бюгюн бизни ушакъ нёгерибизди.

– Салим, кёп окъуу предметлени араларында тарыхны нек сайлагъанынгы айтсанг эди?

– Тарыхны сайлауум окъуучуларымы битеудуния эм битеуроссей тарыхны юсюнден тюз билим алырларын сюйгеним бла байламлыды. Тамблагъы кюнде къыралыбызны инсанлары ала боллукъдула. Туугъан жерлерине кертичиле болуп, терен патриот сезимлиле болурларын излейме. Аны ючюн, къолумдан келгенича, билим берирге кюрешеме.

Тарых эсими эрттеден да бийлегенди. Мени оюмума кёре, адам жаратылгъанындан бери заманны алсакъ, тарых битеу да илмуланы мурдоруду. Аны хайыры бла адамланы озгъан жангылычланы къайтарып этмез онглары барды.

– Сени бу эришиуге къатышыргъа ким кёллендиргенди?

– Кертисин айтханда, эришиуню юсюнден хапарым да жокъ эди. Ишчи нёгерлеримден тынгылы эшитгенден сора, кючюмю сынап кёрюрге таукелленнгенме.

– Бу эришиуде хорламазгъа амалынг жокъ эди. Сени ананг да бир къауум жыл мындан алгъа быллай эришиуде хорлагъан устазды. Алай, сенича, бери къатышханла барысы да биринчи жерге чыгъаргъа сюе болур эдиле. Сени оюмунга кёре, нек тийишли болдунг бу даражагъа?

– Мени оюмума кёре, бу хорламым салгъан къыйынымы эсебиди. Жаланда кесими угъай, манга болушхан саулай да къауумубузну. Биргеме эришгенлени хар бирине да уллу хурмет эте, аланы барысы да алчылыкъгъа тийишли болгъан сунама. Бизге жюрини келечилери кеслери да къуру аны айта эдиле: «Сиз, бу эришиуге къатышханла, барыгъыз да алайсыз да биринчилесиз, хорлагъанласыз», – деп кёллендиргендиле.

– Быллай даражалы эришиуге къатышыр ючюн, кесинге ийнанып, таукел болур ючюн жыл сан неда сынам магъаналымыды?

– Мен ангылагъандан, ала артыкъ эсленнген затла тюйюлдюле. Сынамы болгъанла барысы да хорлаяллыкъдыла дерге да жарамаз. Жыл саным, сынамым бла да эришген нёгерлеримден артха къалгъанымы ангылайма. Алай башха тюрлю жаны бла билимими кёргюзталгъаным себепли алгъа чыкъгъан сунама. Сынамым болмагъанлыкъгъа, арталлыда жарсымай, къайгъырмай, кесими къолгъа алып, билген ишими алай кёргюзтгенме. Башда айтхан сезимлерим хорлаугъа къажау ишлейдиле. Аны себепли, эришиуню жолуна чыкъгъан эсенг, кесинги къолда тута билирге керексе.

– Амалынг болса, эришиуню къайсы кесегин тюрлендирлик эдинг? Санга эм жууугъу, эм сейири уа не болгъанды?

– Бусагъатдагъы жангы методикаланы бла амалланы кёбюрек хайырланыргъа боллукъ эди. Алай, жарсыугъа, хазырланыргъа берилген заманны азлыгъы аллай онгла къоймагъанды. Кесим а бегирек экинчи кесегин, дерс бериуню, жаратханма. Ол эришиуню эм магъаналы, эм къыйын кесеги эди. Аны бла бирге уа, дерсге багъа бичген сынамлы жюрини оюмун билирге, кесими устазлыгъыма башха кёзден къарар онг бергенди.

– Лицейчиле сенден нени сакълай эдиле? Сен аланы излемлерин жалчыталгъанмыса?

– Эм башындан окъуна ишчи нёгерлерим манга, болмагъанча, бек болушхандыла. Хорлау бизни болгъанын эшитип, бири къалмай, бек къууаннгандыла. Алай лицейчиле бир жетишимде тохтап къалмаучудула. Ол излемлерин эндиги урумгъа, битеуроссей кезиуюне айландырып, менден аламат жетишимле сакълайдыла.

– Эришиуде хорлау угъай, къатышыу магъаналыды, дегенни тюзге санаймыса?

– Хар бирибизни да, эришиуню эм башындан окъуна хорлаугъа итиннгенибиз хакъды. Ол тюз окъунады. Алай, быллай эришиулени баш магъанасы къатышыу, хорлау да угъай, аллай кезиуледе жашалгъан сезимледе бла алыннган сынамдады.

– Баям, бу эришиу сени фахмунгу толу ачхан болмаз. Дагъыда жашауда санга сейир болгъан затланы юслеринден айтсанг эди.

– Бир эришиу да адамны бар фахмусун ачала болмаз. Андан да тюзю уа – адам кеси окъуна биле болмаз амалларын, сейирин, кючюн да толусунлай. Аны себепли керекли бир кезиуде ол аланы барын да туура эталмайды. Мен кёп затха сейирсинеме, кёп соруугъа жууап излерге да сюеме. Алай арт заманда районда жаш тёлю политиканы айнытыугъа бегирек эс бурама. Туугъан шахарыбызда проект ишлени айнытыугъа къатышама. Ол жаланда мен жаратхандан тюйюлдю, ишими бир кесегиди. Лицейден сора да, келишим бла мен районну жаш тёлю арасыны специалистиме. Ишими бу кесеги манга кесими тюрлю-тюрлю жаны бла ачыкъларгъа болушады.

– Мындан ары не муратынг барды?

– Сюйген мектебими къуралыуун жаратып, анга кёре ишлерге сюерик болур эдим. Заманны излемине кёре, хар сабий да хунерлигин ачыкълар онг табып, къоркъмай, жашауда жерлерин излеселе, жетишимлиле болсала сюерик эдим.

– Сенден юлгю алып, билим бериуге, бегирекда тарыхдан устаз болургъа сюйген окъуучуларынг болгъан сунамыса?

– Энди окъуучуларымы барысыны да аллай муратлары барды дерге жарамаз, алай, мен окъутхан сабийле къайсы усталыкъны сайласала да, тынгылы адамла болурла деп ийнанама.

– Санга кимле болушхандыла хазырланыу кезиуюнгде, кимлеге артыгъыракъда ыспас этеригинг келеди?

– Биринчиден, юйюрюме бла ишчи нёгерлериме. Аласыз хазна базыналмаз эдим. Хар сорууума эрикмей, биргеме жууапла излегенле, жарсыгъанла эм къууаннганла да ала болгъандыла. Лицейни таматасы Лихов Мухамед Абубакировичге жюрек ыразылыгъымы билдирирге сюеме. Ол кесини бизге ийнаныуу бла, ышаныуу бла да хорлаугъа жууукълашдыргъанды. Барысыны да атларын айтыр онгум болмагъаны себепли мени биргеме болгъанлагъа жюрегимден ыспас этеме.