Жаралы терекни къатында

Бир жумуш бла Огъары Малкъаргъа барыргъа тюшген эди. Асхут заманнга жолгъа чыгъама. Хасания башына жетгенде, бир абадан тиширыу къол кётюреди да, тохтайма да, машинагъа олтуртама.

Ол да мен баргъан жерге барады. Кёчгюнчюлюкню да сынап келген адам. Экибиз да, хапар айта, жолну къысхарта барабыз. Элге жете келген жерде:

- Былайда бир тохтат, бу тийре бла кёп эсгериулерим байламлыдыла. Ким биледи, энди къачан келирме мен бери, - дейди.

Экибиз да машинадан тюшебиз. Алайда бутакълары, башы да кесилип, жарны къыйырында тургъан шаптал терекни кёргюзтеди, терек да тюйюлдю, андан къалгъан томуроу.

- Муну кёремисе, - дейди жол нёгерим, - бир кезиуде бу шаптал терек эди. Черекни ары жанында оюлгъан хунала бла юй къабыргъала кёрюннген жер а Зылгы элиди. Мен анда тургъанма, андан къарап, бу терекни кёрюп тургъанма, ол заманда окъуна иги уллу эди ол. Эсимдеди, кёчгюнчюлюкню ал жылларында, бизни элден абадан кишиле бери келип, терекни салкъынында намаз эте эдиле. Азиядан къайтхан кюнюбюз да эсимдеди.  Былайгъа жетгенде, адамла, терекни къучакълап: «Аллахха шукур! Журтубузгъа къайтдыкъ», - деп къууаннганлары кёз аллымда турадыла. Энди уа, къайсы къарангы эсе да, муну кесип, жардан энишге атып, тюкгючюн къойгъанды.

Аны айтып, абадан тиширыу эки къолу бла терекни жараларын сылады. Жауаргъа хазырланнган кюнча мудах да болду. Андан сора сёз айтмай бардыкъ. Дууа болгъан жерге жетдик. Мен арбазда къалдым. Ол адам а юй ичине кирип кетди.

Ызыма къайтып келе, жаралы терекни къатында бираз сюелдим. Жаланда файда берген, кишиге да хатасы жетмеген жемиш терекни къалай кесип атаргъа боллукъду деп, кёп сагъыш этдим.

Кесилген терекни юсюнден айтханда уа, абаданладан къалгъан хапарлагъа кёре, аны Темуккуланы Исмайыл онтогъузунчу ёмюрню аягъында орнатханды. Бизни белгили тарыхчыбыз Темуккуланы Борисни аппасы болады ол.

Андан башлап терекчик ёсюп тебиреди. Жайны исси кюнлеринде анга бир тамычы суу къуйгъан да болмады, тамырларын суусапдан къандырмады. Болсада шаптал терекчик ёсюп, бутакъларын кюннге созгъан эди.

Алай эте, къууаннганы, жарсыуу да бола, жазла, къышла да бир бирлерин алыша, жылла оздула, кёп жылла жюзден артыкъ. Шаптал терекчик иги уллу да болду, къызыу жайда исси кюнледе чапыракълы кенг бутакълары бла салкъын эте.

Жолоучу, малчы келсе, алайгъа тохтар, терек салкъынында олтурур, солур. Намазын этер, зикир айтыр. Ызы бла терекни, къудуретни жаратхан Аллахха минг шукур этер, жемишинден къабып кетер эди. Алай бла кёп жылла оздула. Тёлюле бир бирлерин алыша, дуния да тюрлене барады.

Терекни жашауу бирди: жазда чагъады, кюзде жемишлери бла адамланы къууандырады. Сюеди ол аланы.

«Жаралы терек» деген хапарны жазгъан эдим бир жол, алгъын жылла, сабийлигим эсиме тюшюп. Ол газетде да чыкъгъан эди. Окъугъанладан къауум адам айтадыла артда: «Сен биргебизге кел, биз алайда жангы терекле салайыкъ», - деп.

Алай бла кюз, къыш да кетди. Бюгюн-тамбла эте, бюгюннге дери жетдик. Энтта да заманны оздуруп къоябыз деп, биринчи майда Мухолдан Хасауланы Абдуллахха сёлешип, анга барама, юч терекчик алып.

Хасау улу сакълап тура эди. Къайтып келебиз да, жаралы терекни къатында тереклени орнатыргъа жер къазып тебирейбиз - малтаннган зыгъыр бек къатыды. Къазарыкъ жерлерибизни башларындан суу къуюп, жумушатып, алай этебиз жумушубузну. Былайда бизге дери да биреулен шаптал терек орнатхан эди, аны да чыгъарып, жардан энишге атхан хапарларын эшитеме.

Бир жыл да Хасауланы жашлары жолну бирси жанында бир ненча шаптал терек орнатхан эдиле. Ала, былтыр чагъып, жемиш да бергендиле. Быйыл да аланы жап-жашил чапыракълары тардан келген аязда бир бирлерин къагъып, кеси оюнларын ойнайдыла. Алагъа къарай, къууана, бардыла жер башында халал адамларыбыз деп, ызыбызгъа тебиредик, жангы орнатылгъан терекчиклени да Аллахха аманат этип.

Аллах айтса, жууукъ заманда ала да ёсерле. Алайтын ётген малчы, жолоучу салкъынында олтурур, жемишин юзюп, суусабын къандырыр.