«Мени ючюн жаша!»

Хапар

Нарт-Уяны кюз артыны къызыл-суу, сары бояулары жасау болуп тюшген агъач кюн тюбюнде жылына тургъанда, бир сейир шошлукъ иелик этген дуния ышара тургъаннга ушап, арбазгъа баш иесин ашыра чыкъгъан тиширыу артха къайтыргъа ашыкъмады. Бюгюн аны солуу  кюнюдю. Ол, къабакъ жанында сюелип, къарап турду жашау нёгерини ызындан.

Жансурат бла Азреталий биринчи кере тюбеген кюн энди тарыхха кетсе да, аны жыл сайын белгилегенлерин а тёре этгендиле ала. Ма бюгюн сау онбеш жыл болду ол кюнден бери. Ингирде эки жанындан къартла да келип, ахлула жыйылып, жашчыкъны бла къызчыкъны эркелете, кёп алгъыш айтырыкъдыла аланы жангы юйлеринде.

Ол кюн а, ол биринчи кере тюбешгенлеринде, Жансурат ишлеген больницагъа юй башындан жыгъылгъан къурулушчу жашны келтирген эдиле. Прораб кеси-кесине терк келген эди. Байланнган башына, доктор къызны айтханына да артыкъ эс бёлмей, кесин эшикге атханы ол кюн эриши кёрюнсе да, бюгюн а аны кишиликге санайды Жансурат. Аллахха шукур, ол къоркъгъанча болмагъанды – андан башха адам ачымагъанды ол кюн.

Сау ыйыкъ озуп, саугъала да алып келген эди Азреталий больницагъа. Ма алай башланнганды аланы сюймекликлери. Ол келтирген гюллени кёкюрегине къысып, уялгъандан къарамын кётюралмай сюеле эди Жансурат. Жарым жылдан а аланы тойлары жыйгъан эди тёгерекни.

Андан бери ала, эки хыличи сабийге ата-ана болгъандыла, хапар айтхан угъай эсенг, бирге олтуруп тынгыларгъа да юйреннгендиле.

Жыл мындан алгъа Жансурат, хар замандача, баш иесин ишге, сабийлерин школгъа ашырып, ишине жаяулай келген эди. Ма бюгюнча, къачхы аяз айлана эди тёгерекде, бирде сары, къызыл тереклеге алтын жырларын айтдыра, бирде жауун суугъа тюшген чапыракъчыкъны, тёгерек айландырып, булжута. Жансурат, ариулугъу ючюн болур, жылны бу заманын бегирек сюйюучюдю.

Ол да ишине жетип, акъ халатын киерге, ауругъанланы жазыучу медсестра, чабып кирди да:

– Жансурат, алайда… бир адамны келтиргендиле, авариядан сора… – деди, сёзю жутула.

– Ауурмуду?

– Билмейме. Жамал Османович да мындады, алай…

Артда ангылагъанды Жансурат къыз алай бюлдюргю этип нек сёлешгенин – аны аллында Азреталий жата эди. Эси кетип тургъан баш иесин кёргенинде, жюрегине бир сууукъ зат жетгенча болуп, элгеннген эди Жансурат, алай терк окъуна кесин къолгъа алып: «Бу, бек биринчиден, болушлукъ керек адамды. Азреталий угъай, пациент»… – деп, кеси-кесин сабыр этерге кюрешгенди. Бириничден, къан тамырларыны уруууна тынгылады. Къайдан эсе да узакъдан бир къарыусуз таууш аз-маз эшитилгенча болду да, ол, усталыгъы юйретгенча:

– Сауду! Операция залгъа! – деп, аллында чархлы басхычны тюртюрге кюрешди.

Ким эсе да аны бир жанына этип, болушургъа чапды. Операционныйге аны аякълары кеслери келтирдиле.

– Нек болду былай? Не гюняхым ючюн? – деп, ичинден айтханча кёрюнсе да, тышындан айтып эшитдирди. – Болушаллыкъмыса?

Хирург Жамалны сабыр ауазы аны да тынчайтханча болду:

– Таукел болайыкъ… Биз врачлабыз.

Иги эди аны эсгертгени. Къоллары хирургга керек затланы узата тургъанда да: «Жаша! Сен алыкъа жашса! Къарыулуса! Юйде сени жашынг бла къызынг, атанг-ананг сакълайдыла. Жаша! Мени ючюн жаша!» – деп ура эди Жансуратны жюреги.

Артда уа Жамал:

– Бар, солу. Къалгъанын кесим этерме, – дегенинде, бютюнда терен ангылады не бола тургъанын.

Чыкъды да, коридорда шинтикге тёгюлюп къалды. Сора жиляды.

Тюшюндеча эшитди Жамалны ауазын:

– Жарсыма, Жансурат, хар не да тап боллукъду. Къаты, сабыр болургъа кюреш… Талагъын, ёпкелерин тикдик… Жюреги ишлейди… Башында жарасы да игиге айланырыкъды. Заман бла таукеллик керекди.

Азреталий жатхан ундурукъну баш жанын приборла алып эдиле. Аланы бла ауругъанны аладан келген иничке жипчикле байлайдыла. Жансурат аны къатына келди да, къолун къолуна алып, сёлешди. Кёп хапар айтырыкъ болур эди ол, кире-чыгъа тургъан Жамалдан уялмаса. Юйге уа ингирге дери билдирмей, билдиралмай турду. Алай андан къачар онг жокъ эди. Элде хапар къалай терк жайылыучусу белгилиди.  Башхаладан эшитмесинле…

Къартлагъа да тапды жапсарыу сёз,  Жансурат. Ол тапмаса, ким этерикди бу ачыуну жумушатыр къайгъыны?

Эрттенликге дери ол, ишине да аз-маз бёлюне, Азреталийни къатында турургъа кюрешди. Эрттенликде уа, баш иесини солууу игиге айланнганын эслеп, башын ундурукъ къулагъына салып, къалкъып къалды. Аны бир теренден келген ауаз уятды – Азреталий не эсе да айтыргъа излей эди.

– Не дейсе? Не затынг къыйнайды?

– Тюшюм, – деп шыбырдады Азреталий. – Тенгизде эдик, бир аламат жерде. Ма къайтдыкъ да къалдыкъ. Анда бир кесек турмай, биз телиле…

Ол жангыдан къалкъып къалгъанына жарсыды Жансурат, алай а ол докторду, биледи, жукъларгъа керекди ауругъан, кюч-къарыу алыр ючюн.

Азреталий а айлана эди, кечеде жулдуз болуп уча. Замансыз кетген эгечин кёрюп, аны тансыкълай сюелди суу жагъасында. Эгечи уа, Фируза, сууну ол жанындан къарап:

– Жашчыкъ, бери ётеме десенг, суу алыр да кетер. Кёрмеймисе, кёпюр жокъду. Ол ишленсе келирсе, – дей эди, адыргы тансыкълыгъында жарыкъ болургъа кюреше.

Ол, ауруп, дуниясын алышханда да келип турады къарындашыны тюшлерине. Ма бюгюн да сюеледи, ол школну бошагъанында тигилген акъ атлес жыйрыгъын кийип… Алай, эгечини биргесине болурча, ёмюрлюкге ачылгъан эшик бла башха дуниягъа кирир ючюн, ол бу суудан ёталлыкъ тюйюлдю, кёпюр ишленнгинчи… Аны уа кеси да ишлеяллыкъды!

«Юйдегиле къууанырла, Азреталийни кесине келгенин билселе». Ол оюмла бла больницадан чыкъды да, юйюне тебиреди Жансурат. Жюреги сабыр болгъаннга ушай эди – кесин къоюп бармайды, аны ишчи тенглери уллу кёллю боллукъ тюйюлдюле Азреталийге.

Азреталий а айлана эди тюшюнде, сакъ атлай, Афганистанны къумлу аязлары бетин кюйдюре, автоматын къаты тутханлай. Сора, бир тынч кезиучюк чыкъса, къандыралмагъан суусабын унутургъа кюреше, жаза эди сюйгенине къагъыт. Жансуратхамы? Ким билсин. Ол аны алыкъа танымай эди, алай а жаза эди, аны къалай къаты сюйгенин айтып.  Бирде андан къагъыт да ала эди. Артда, нёгерлери къалкъыгъанда, сюйгенини къол ызын, жюрек жылыуун сакълагъан къагъытланы жан хуржунундан чыгъарып, жангыдан окъуп, уппа эте эди… Жансурат салкъын кечеде ай эди анга, тууарыкъ сабийлери уа – жулдузла.

Азреталий больницадан чыкъгъан кюн биринчи къар тюшген эди элде. Кюн ауур, туманлы болса да, ол да, чапыракъларын тас этген тереклени орталары бла чырмаусуз ётген аяз да жунчуталмагъандыла аны. Кюнню къарыусуз таякъчыкълары, чорбат чыпчыкълагъа эришип, секире эдиле бир бутакъдан башхасына, алада олтургъан къарчыкъланы жаудура. Табийгъат алай къууана эди аны сау къалгъанына.

Санларын эркин алалмаса да, кеси насыбына атлай эди Азреталий.