Унутулмайдыла жигитлик бла кертичилик

Уллу Хорлам бизден узакъдан-узакъ бола баргъанлыкъгъа, эсибизден кетмейди. Нек? Хорлам жигитлерибиз бла байламлыды.  Аладан бири  Мамуколаны Темботду. Фашистлеге къажау сермешледе жигитлиги ючюн Ата журт урушну биринчи даражалы ордени, Къызыл Жулдузну эки ордени, «За отвагу» эки майдал  эм «За оборону Кавказа», «За взятие Кенигсберга», «За победу над Германией» майдалла бла саугъаланнганды.

Черек районда Уллу Ата журт урушну ветеранлары халкъны эсинде къалырча уллу къыйын салгъан Таукенланы Зухура айтханнга кёре, Тембот Къашхатауда 1922 жылда туугъанды. Аны атасы Мустафа «Къызыл Малкъар» колхозну мурдорун салгъанладан бири болгъанды. Ол юй бийчеси Зарият бла ариу юйюр ёсдюрген эди. Битеу алты сабийлери да -  Ханипа, Тембот, Забитхан, Окъа, Зоя, Борис – иш  кёллю, адепли болгъанлары себепли, эллиледен сый-хурмет  кёргендиле.

Тембот школну жетишимли бошагъанындан сора, халкъ сюдню 21-чи  участогунда секретарь болуп  тургъанды. Алай ол сабийлигинден окъуна лётчик болургъа сюйгенди. Астрахань шахарда авиация училищеге киргенди, алай саулугъуну халы бла байламлы аны бошаялмагъанды.

Уллу Ата журт уруш  башланнганлай, Урюпинск аскер училищени Нальчикге кёчюрюп, мында командирлени хазырлап башлайдыла. Темботну да ары аладыла. «Урюпинцы»,  дей эдиле алагъа. 1942 жылда  июльну ахырында 2560 курсантдан къуралгъан полк Къобан сууну боюнунда бизни артха кетип баргъан штабларыбызны бла частьларыбызны къорууларгъа буйрукъ алады. Тембот Кропоткин шахарны къатында биринчи кере сермешге  киреди. Айхай, фашистлени «Викинг» танк дивизияларына   бизникиле ушкокла бла къажау сюелгендиле. Ол  къазауатда Урюпинск уруш-пехота училищени курсантларыны сексен  проценти  жан бергендиле, алай ала тогъуз танкны, жыйырма бла тогъуз машинаны, онжети  миномётну эм жети жюз фашистни уа гунч эталгъан эдиле. 

Тёртюнчю августда Мамуколаны эм Чеченланы  жашларына суу чыгъаргъан къаладан  немислилени  къоратыргъа буйрукъ береди лейтенант Капустин. Ала сюркелип жетедиле алайгъа, гранатала атадыла. Буйрукъну толтургъан эдиле, алай фашистле жашлагъа атханда, бир окъ Темботну башына тиеди. Сочиде 2130-чу номерли госпитальда врачла окъгъа тиерге  жарарыкъ тюйюлдю,  операцияны кезиуюнде  жаш ёлюрге къоркъуу барды, дейдиле. Ол окъ бла  Тембот 2014 жылгъа дери жашагъанды.

Госпитальдан чыкъгъанлай,  аны  тенгиз пехотаны 51-чи  десант  батальонунда  энчи магъаналы отрядха аладыла (отряд особого назначения). Бу отрядны немислиле орналып тургъан Новороссийскге жибередиле, фашистлени ичлеринден чачаргъа. Жарсыугъа, сермешлени биринде командир, майор И.Л. Куников жоюлады, Тембот а экинчи кере  жаралы болуп, Гагры шахарда 1779-чу номерли госпитальда эки айны   багъылады.

Тембот Курск дугада баргъан урушха уа  232-чи резерв танк бригаданы санында  къатышханды.  Германияны бла СССР-ни танклары алты кюнню ичинде -  онунчу июльдан оналтынчы июльгъа  дери – кюе эдиле отда, кёкден а жаннган самолётланы сыныкълары жауунча жауа… Баям, жаханимни оту ол урушха ушай болур. Танклары кюйюп башласа,  танкчыла,  аладан чыгъып, ушкок уруш эте эдиле.

1944 жылны августундан башлап Тембот 337-чи  витебский артиллерия полкда старшина чында Белоруссияны эм  Прибалтиканы  жерлерин фашистледен  азатлагъанды. Жаланда  Литвада таулу жаш къуллукъ этген дивизия эки жюз элни эм шахарны азатлагъанды, жыйырма жети танкны кюйдюргенди, тёрт минг фашистни къыргъанды. Шауляйны къатында сермешде жигитлиги ючюн Тембот «За отвагу»  майдал бла  саугъаланнганды. Кенигсбергни  азатлагъанда да тенглерине жигитликни юлгюсю  болгъанды.

1945 жылда  июньда Темботну Горький шахарда танк училищеге окъургъа жибередиле. Таулу жаш анда ишлеген  Екатерина Обухова бла танышады,  жууукъ заманда жангы юйюр да къуралады. 1946  жылда  21 мартда Тембот бла Екатерина Нальчикге келедиле, ол заманда фронтчу миллети кёчюрюлгенин биледи, сора Къыргъызстаннга адамларын излей барады. Ата журтун къоруулай уруш этген жашны жюреги бек  къыйналгъан эди законсузлукъну сынагъан,  апчыгъан, абызырагъан халкъын кёргенде. Алай, абаданла айтханнга  сыйынып, тёзе эдиле жашла да,  «дуния былай турмаз»  деген  акъылда тохташып. Азияда Мамуколаны юйюрлеринде сабийле тууадыла. Ирина бла Валерий. Артда Къызыл-Къаягъа кёчедиле: анда Тембот  финансла бёлюмде инструктор болуп тургъанды,  Екатерина уа сют заводда уруннганды.

1957 жылда  халкъыбыз бла бирге  Мамуколары да жерлерине  къайтадыла,  Нальчикде тохташадыла. Тембот ГОРФО-ну башчысыны орунбасары, Екатерина уа облсовпрофда бухгалтер болуп ишлегендиле.

2014 жылда Тембот ауушханды, эки жыл бла жарымдан а юй бийчеси Екатерина.

Сабийлери Ирина бла Валерий  билимли,  адамладыла. Валерий, пенсиягъа чыкъгъанындан сора,  юй бийчеси Ася бла  Къашхатауда атасы Тембот туугъан  аппасы  Мустафаны юйюне  къайтханды. Жангы юй  ишлегенликге, Мустафаны юйюн бузмагъанды. Анда аппасыны, фронтчу атасыны суратлары, документлери сакъланнганлай турадыла. Бу эски юй юйюрню музейиди.

Унутулмайды жигитлик, Ата журтха  кертичилик,  адамлыкъ.  Мамуколаны Тембот малкъар халкъны  чынтты жигитлеринден бириди.