Саулай юйюр бла къарарчады

Шёндю алдырылгъан фильмлени араларында алгъынча миллетлени жашау турмушларын, энчиликлерин, жарсыуларын кёргюзтгенле аздыла.

Россейли кинематографияда арт жыллада алдырылгъанладан «Испытание аулом» деген фильм, мени оюмума кёре, терен магъаналы, бюгюнлюкде тёлюлени араларында белгиленнген, сабийлени ана тиллеринден бла адет-тёреледен кенгде къала баргъанларын ачыкълагъан киноду. Ол Къарачай-Черкесде алынып, шёндюгюлю ногъайлы юйюрню жашауун ачыкълайды: Москвада жашагъан юйюр жашчыкълары Тимурну телефондан бла социальный сетьледен айырыр  мурат бла, бир-эки айгъа Къызыл Тогъай элге аппагъа бла ыннагъа ашырадыла. Ара шахардан келген сабийге мында жашау тохтап тургъанча кёрюнеди. Интернет окъуна анда-мында тутады жаланда...

Башха амалы болмагъан жашчыкъ, тынч-тынч эл жашау бла таныша тебирейди. Аппасы жумуш берген кезиуде кеси тилинде сёлешсе ангылаялмай, орусча къайтарырын тилейди. Жарсыугъа, бизни малкъар эллерибизде да хал алайды. Москвадан келмей, мында ёсгенле окъуна ана тиллерин билмейдиле, сёлешалмайдыла. Аллайланы саны уа билгенледен асламды десем, ётюрюк боллукъ тюйюлдю.

Баш жигит Тимур элли сабийле бла да танышады. Аны бла шуёхлукъ жюрютюрге итиннген бир ненча жашчыкъ да бардыла. Ала да аны элде жашау бардырыуну энчиликлерине юйретирге кюрешедиле. Тил бла байламлы жарсыудан сора да,  фильмни режиссёру Ислам Сатыров адет-тёрелени да кете баргъанларына эс бёлгенди. Тимурну аппасы эм ыннасы бла сабий къурманлыкъгъа тебиреп барыуу аны ачыкълайды. Жашчыкъ къурманлыкъда олтургъан таматаланы къатларына келип, тёрели саламлашырны орунуна: «Общий привет», - деп къояды. Алайдагъы акъсакъалла уа аппасы Хасаннга бедиш этип,туудугъунгу нек юйретмегенсе затха, дейдиле. Тамата ол кезиуде бек уялады. Былайда Тимургъа болушлукъгъа тенги Сулейман келеди. Ол москвачыны Кавказда эр кишиге къалай саламлашыргъа кереклисине юйретеди. Сора биргесине таматала аллына жангыдан элтип, къолларын эки къолу бла тутуп, саламлашдырады.

Жашчыкъ элде бир ненча айгъа келгени себепли, анга школгъа тохташыргъа керек болады. Анасы, аны да биргесине алып, директоргъа танышыргъа барады. Ол а анадан сабийин ногъай тилни окъурча къауумгъа жазарын тилейди.

 - Да неге керекди бюгюнлюкде ногъай тил? Тимур ингилиз тилге жюрюйдю эм аны тийишли даражада биледи, - деп жууаплайды.

Директорну ол бек жарсытады, алай ата-ананы ыразылыкълары болмай аны ол къауумгъа къошар эркинлик берилмеген тамата, баш булгъайды. Фильмни бу кесеги кёп таулу ата-аналаны да суратлайды. Сабийлерине малкъар тил керек тюйюлдю деп, школлада да устазла бла юй иш бермегиз деп, демлешгенлеге  терк-терк тюбей турабыз. Мында ачыкъланнган жарсыула Кавказда жашагъан хар миллетге да бек магъаналыдыла десем, терс болмам. Кинода уа сабийле жетишмегенлери себепли, ногъай тилден дерслени  кетерирге дегенлерини юсюнден да айтылады. Былайда уа алагъа болушлукъгъа артда Тимур келеди. Ол кеси ыразылыгъы бла дерслеге жюрюп башлайды эм алай школда ана тилни сакъланыууна себеплик этеди.

Дагъыда Тимурну аппасыны бла атасы Солтанны араларында бир гурушха болгъаны сау фильмде акъ халы бла ызланып барады. Жаш туугъан элинден атасына кёлкъалды болуп кетген эди. Андан бери, тюрлю-тюрлю сылтаула къурай, бир да къайтмагъанды ата юйюне. Хасанны уа ол бек жарсытады. Ол кеси да ангылагъанды жашы бла бир кезиуде къаты болгъанын, асыры кёп зат излегенин. Халкъда жюрюген тёре бла, аппасындан бла атасындан ётген тукъум тамгъасы бла къамичини жашына берир амалы болмагъан тамата, туудугъуна саугъалап, ол да артда аны кеси жашына беририн тилейди. Хасанны бла Солтанны аралары бузулгъанлы 15 жыл чакълы бола эди. Ол кезиуде 20-жыллыкъ жашха халкъыны адетлери артыкъ сейир тюйюл эдиле. Ол уллу шахарланы сюе эди. Атда чаришлеге къатышыу да анга  керекмей эди. Энди уа аппа жашында толмагъан муратына Тимурну юсюнде жетишимге сюеди. Жашчыкъ да анга ыразыды. Атда айланыргъа, анга къараргъа да сюйюп юйренеди. Сора чаришде биринчи келип, аппасын къууандырады. Ол такъыйкъада уа, Тимурну алыр мурат бла, элге атасы бла анасы да келедиле. Алай бла, жашчыкъны хайырындан, атасы бла аппасы да жарашадыла.

Бир сёзсюз, мен бу фильмге къараргъа битеу таулу юйюрлени да чакъырама. Энчи зауукълукъ табарыгъыгъыз, ызы бла уа кёп затланы юслеринден да оюм этеригигиз хакъды.