«Хакъсыз бишлакъ жаланда къапхандады»

В.М.Коков атлы Къабарты-Малкъар къырал аграр университетде  «Технология продукции общественного питания и химии» кафедраны таматасы, техника илмуланы доктору, профессор Жаболаны Сергону къызы Аминаны ёсюп келген тёлюге билим бериуде, адеп-къылыкъгъа юйретиуде да къошумчулугъу уллуду. Ол себепден аны бла  шёндюгю жаш тёлюню юсюнден ушакъ этгенибиз бошдан тюйюлдю. Сёз а ёсюп келген тёлюню патриот ниетде ёсдюрюуню, тюз жолгъа салыуну юсюнден баргъанды.

– Билемисе, – дегенди Амина Сергоевна, ушагъыбызны башлай, – Нобель саугъаны лауреаты, белгили жазыучу Бернард Шоу былай айтханды: «Патриотлукъ – ол сен кесинг анда туугъанынг ючюн къыралынгы башхаладан эсе айырмалыгъа санагъанынгды». Нобель саугъаны башха  лауреаты Александр Солженицын а: «Патриотлукъ – ол туугъан жеринге сюймекликди, керек болса, анга кесинги толусунлай бериудю, аны бла къууанчны, бушууну да тенг этиудю», – дегенди. 

Патриотлукъ Россейде не заманда да кишиликни эмда адамлыкъны ышаны болгъанды. Россейни экономикасыны келир заманы бюгюнлюкде жаш тёлюде патриот ниетни сезиуге эмда анга юйретиуге бурулупду. Бизни окъуу юйде жаш адамланы патриот ниетде юйретиу бек къаты бардырылады десем, ётюрюк боллукъ тюйюлдю. Аны ючюн деп  координация совет  ишлейди,  студентлерибиз тюрлю-тюрлю спорт, билим бериу жаны бла  акциялагъа тири къатышадыла, жетишимли да боладыла. 

Мен акъыл этгенден, Ата журтунгу, туугъан жеринги, жашагъан республикангы тарыхын, адет-тёресин билмей, патриот болаллыкъ тюйюлсе. Ол жанына да эс бурур ючюн къалмайбыз. Не жашырлыгъы барды, жарсыугъа, бир кезиуде «патриотизм» деген сёз магъанасын тас этген эди. Болсада арт бир ненча жылны ичинде ол тириле, асламланы арасында кесине жер таба келеди. Анга шагъатха кеси ыразылыкълары бла энчи аскер операциягъа къатышыргъа баргъан жаш адамларыбызны келтирирге боллукъду. Онтогъуз-жыйырмажыллыкъла Ата журтубузну сейирлери, жалынчакъсызлыгъы ючюн къазауат этедиле. 

Алай, жарсыугъа, анда-мында къыралыбызда тынчлыкъны бузаргъа кюрешгенле да чыгъадыла. Мен алагъа «адамла» деп айталлыкъ тюйюлме. Ала малгъунладыла. Акъыллары тохташмагъан жашланы бла къызланы къоллары бла этерге кюрешедиле аманлыкъ ишлерин. Ол неге ушайды? Аны себепли бизни, абаданланы, борчубуз - кюн сайын юйюрде, мектепде, колледжледе, бийик окъуу юйледе да жаш адамланы адеп-къылыкъгъа, Ата журтха кертичи  болургъа, аны сюерге арымай-талмай юйретирге,  жашауда бола тургъан затланы тюз эмда  ачыкъ айтыргъа. 

Мен оюм этгенден, ёсюп келген тёлюню патриот ниетде юйретир ючюн,  аскер оюнланы, тюрлю-тюрлю спартакиадаланы, башха спорт эришиулени, тюбешиулени, ачыкъ ушакъланы  терк-терк бардыра турургъа керекди. Бюгюнлюкде жаш адамланы жашауда иги жанына тириликлери бек керекди. Ол ишни уа бек алгъа айтыуну, юйретиуню баш институтундан – юйюрден – башларгъа тийишлиди. Ата-ана да жашыны, къызыны эсин экстремизмге, терроризмге къажау турургъа кереклисин дайым да айтыргъа, ол затла жашауну къалай бузгъанларын ангылатыргъа  борчлудула.

Жарсыугъа, бусагъатда Интернет ёсюп келген тёлюню акъылын кесине бек бурады.  Андан сора да, патриот ниетни къарыусуз этген къауум сылтау барды: юйюрню къолайсызлыгъы, бир бирге хурмет эте билиуню жетишмегени, социал-экономика жаны бла айырмалылыкъ, къыралны келир заманыны монглугъуна артыкъ ышанмаулукъ да. Биз ол затланы юслеринден студентлерибизге дайым да айтып ангылатабыз. Кёпле, насыпха, айтханынгы эслерине аладыла. 

Дагъыда  арт заманлада унутула баргъан талай организацияла ишлерин тирилтгендиле. Студентлерибиз ала бла да байламлыкъ жюрютедиле. Сёз ючюн, ДОСААФ аладан бириди. Башда да бир айтханма, бизни жаш адамларыбыз республикада, шахарда бардырылгъан битеу  патриот акциялагъа тири къатышадыла деп. Аллай затла уа аланы бир бирлери бла  шуёх болургъа, осал ишледен кери этерге болушадыла. Университетде адет-тёрелеге, жамауатны арасында кесин къалай жюрютюрге кереклисине да эс бурулмай къалмайды. Ол да жаш адамланы тюз ниетли юйретиуню хайырлы амалларындан бириди. Окъуу юйде жаш адамлагъа айтыу, юйретиу жаны бла бардырылгъан  битеу жумушла  аланы  терен билим алыргъа, жашауда кесине жер табаргъа, жюреги жаратхан усталыкъда ачыкъларгъа эмда айныргъа себеплик этедиле.

Университетде кёп тюрлю проектле, программала, ол санда волонтёр къымылдаула да бардыла, алагъа жаш адамла бек сюйюп къатышадыла. Ол а къууандырмай къоймайды.

Не жашырлыгъы барды, арт жыллада бир къауумла тарыхны терс кёргюзтюрге кюрешедиле. Биз а ол жанына да аслам эс бурабыз, студентлерибизни  жыйып, ала бла терк-терк ушакъла бардырабыз, сорууларына жууапла беребиз. 

Жарсыугъа, арт заманлада  Россейни  кёп жерлеринде, ол санда Къабарты-Малкъарда, бу кюнледе уа Ингушетия Республикада да,  къыйналмай, уллу ахча къоллу болабыз  деп, законнга  чюйре келген ишле этген жаш адамла тюбейдиле. Тюзюн айтсам, мени алагъа жаным ауруйду. Нек? Ала «женгил» ахча артда неге келтирлигин билмейдиле. Аны себепли студентлерибизге дайым да айтханлай турама: «Хакъсыз бишлакъ жаланда къапхандады», - деп.