Сатхычны жамауат, закон да кечмейдиле

Ата журтха къажау турууму, огъесе осал ниетлени сюргенлеге алданыуму, ма быллай соруула туудургъандыла Андрей Медведевни «Предательство» деген документли фильми. Соруула къаллай болсала да, жууап а бирди – журтун сатхан жууаплылыкъдан къутулмаз. Фильмни къайтарып Маданиятны   айнытыуну арасында кёргюзтгендиле.  Анга къараргъа жамауат биригиулени келечилери, жаш адамла, асламлы информация органлада ишлегенле жыйылгъандыла. Ызы бла уа сюзюу  болгъанды. 

Фильмни кёргюзтюу КъМР-ни  Цифралы айныу, связь эмда асламлы коммуникацияла, Миллетлени ишлери эмда жамауат проектле жаны бла министерстволаны башламчылыкълары бла къуралгъанды. 

Фильм башланырны аллында цифралы айныу, связь эмда асламлы коммуникацияла жаны бла министр Аскер Бозиев сёлешгенди. Ол бусагъатда, къыралыбызгъа къажау кючле къазауатны кёп тюрлю жаны бла бардыргъанда, быллай фильмлени, материалланы магъаналары бютюн ёсгенин белгилегенди. «Жарсыугъа, быллай палах бизге жетмез, проблема мындан узакъдады деп, кёпле уллу кёллюлюк этедиле. Алай шёндюгю амалланы хайырлана, аманлыкъчыла огъурсуз ишлерин жерни къайсы къыйырында да бардырадыла. Бу фильмни кючю жангызда насийхатда тюйюлдю, ол огъурсуз ишлеге базыннганланы сезимлерин, сагъышларын, аланы аманлыкъгъа  не тюртгенин, ала къалай сокъураннганларын, болсада  заманны артха бурургъа онг болмагъанын ачыкълайды», – дегенди министр. 

Алай бла фильм энчи аскер операция башланнганлы  украинли энчи службалагъа алданып, террор ишле бардыргъан талай жаш адамны юслеринденди. Аны автору, аллайла  бла  тюрмеледе тюбешип, этген ишлерини юсюнден оюмларын, нек базыннганларын,  сокъураннганларын бла къалгъанларын сорады. Тутмакъла айтханларыча,  аланы украинли энчи службаланы келечилери тюрлю-тюрлю социал сетьледе табып, ахча бла алдап, аманлыкъчылыкъгъа алай тартхандыла. «Къалай ийнандыргъандыла сизни? Огъесе сагъышларыгъыз аланы  айтханларына келишгенми эте эдиле?» – деген соруугъа, аланы талайы урушну тохтатыргъа къолларындан келгенича себеплик этерге сюйгенлерин чертгендиле. 

 Алай 10-15 минг сом къоллу болур ючюн, тюрмеге эм кёбюнден 3-4 жылгъа тюшерикбиз да деп, ыразылыкъ бергенле да, айхай да, болгъандыла.  Алай бу халда терсленнгенлеге 10-20 жылгъа сюд этиледи, болжалдан алгъа чыгъаргъа эркинлик берилмейди. Анга кёре уа бу жашланы бла къызланы эм къыйматлы жыллары тюрмеде ётерикди. Ол тюйюлмюдю ачыу? Ала тенглерича болаллыкъ тюйюлдюле:  билим алыргъа, ишге туруп, анда ёсерге, юйюр къураргъа…  

Эм къужуру уа араларында мурдарлыкъдан артха турмагъан къыз болгъанындады. Украинли спецслужбала аскер журналист эм жазыучу Владлен Татарскийни  бла митрополит Тихонну ёлтюрюрге излейдиле. Биринчисин «кетерирге» ала Санкт-Петербург шахарда жашагъан, блогер бардыргъан семинарлагъа бла лекциялагъа тири къатышхан Дарья Трепованы табадыла. Ол, заказны алып,  Татарский бла тюбешиуге келип, анга «саугъаны» тутудуруп, бир жанына кетип олтурады. Бираздан а чачдырыучу зат атылады, Татарский алайда жан береди, къатында кёп адам жаралы боладыла. Аланы талайы бюгюнлюкде де багъыудадыла. 

Сакъат болгъанла да бардыла. Сюд анга 27 жыл тюрьмеде турургъа деп буюргъанды. Фильмни автору бла ушагъында ол Татарскийни китапларын окъугъанын билдиргенди, аны жазгъан затларына артыкъ ыразы болмагъанын букъдурмай айтханды. Алай эсе да, школда айырмалы окъуп, медицина билим ала тургъан жаш къыз биреуню жашауун юзерге къалай базыннганды?  Аны ангылагъан къыйынды… 

Митрополит Тихонну жояргъа уа аны болушлукъчусу болуп ишлеген Денис Попович бой салгъанды. Танышын да: Сен мени шуёхум тюйюлмюсе?» - деген сёзле бла  къатышдырып, Попович митрополитни чачдырыр мурат этген эди. Болсада россейли энчи службала, аладан алгъа къармашып, аманлыкъчыланы тутхандыла. 

Бир сагъат баргъан фильмде дагъыда кёп къадарла ачыкъланнгандыла. Аманлыкъчылыкъ этгенлени -  акъылбалыкъ энди болгъан жашчыкъланы - тутаргъа юйлерине органланы келечилери келгенлеринде, аланы ата-аналарыны амалсызлыкълары, апчыгъанлары, анасы жашын аягъындан тутуп жилягъаны къараучуну кёп затны юсюнден сагъыш этдиреди. «Азмы эди ахчанг, не зат жетмей эди?  Сен жашауда жеринги тапсанг эди деп, кече-кюн демей, кюч-къарыу аямай ишлегенбиз, къалай этдинг алай?» - деп сорады атасы жашына. Не медет, ол анга жууап бералмайды. 

Бирси тутмакъны соруу баргъан кезиуде бетинде ышаргъаны кетмегени да къужур кёрюнеди. 

Алагъа къарай, миллетлени ишлери жаны бла министрни орунбасары Гергъокъланы Жамболат жаш адамлада сокъураннган дегенча сезимлени эслемегенин айтып, ол, кертиси бла да, жарсырча шарт болгъанына эс бургъанды. «Жауларыбыз», жаш тёлюню кеслерине бойсундура,  бир ниетни къууадыла - адамланы къоркъутургъа, къыралда жамауат-политика тынчлыкъны бузаргъа. Ала акъылбалыкъ болмагъанланы ахча берликбиз, къыралдан чыгъаргъа, башха жерде орналыргъа болушурукъбуз, деп ышандырадыла. Алай артда, жумушларын этдиргенлеринден сора, тас боладыла. Ол а нени кёргюзтеди? Салыннган борчну тамамлагъанла алагъа артда керек болмагъанларын, адамгъа саналмагъанларын. Ма аны ангыларгъа керекди. Экинчиси, тюрьмеге тюшгенлени бирине да айтылгъан ахча берилмегенди. Къыралдан чыгъарырбыз деп, алагъа жалгъан украинли паспортла юлешиннгендиле. Ол да башда айтханыма шагъатлыкъды»,- дегенди Жамболат Борисбиевич.    

Ол бу фильм ветеран, тиширыу, жаш тёлю биригиуледе, миллет-маданият аралада, аланы келечилери артда аны  жамауатда бютюн кенг жаяр мурат бла кёргюзтюлгенин айтханды: «Ол, эм алгъа, алыкъа акъыллары тохташмагъан жаш адамлагъа, аланы сатхычлыкъдан, алданыудан сакълар умут бла жарашдырылгъанды. Анда чыгъармачылыкъ жокъду, хар сёзю керти жашаудан алыннганды, талай тёлюге – аманлыкъ этген жашлагъа бл къызлагъа, аланы ата-аналарына, жууукъ-ахлуларына, къарындашларына бла эгечлерине - жетген бушууну суратлайды. Аны бла къалмай, аладан тууарыкъ сабийле да террорчулукъ ишлери ючюн тутулгъан ата-аналарыны  ауаналарына тюшедиле». 

Республиканы Жамауат палатасыны келечиси, блогер Аслан Мазукабзов, Къабарты-Малкъарны ата-ана советини башчысы болгъанын эсгертип, жыйылгъанланы сабийлеге сакъ болургъа чакъыргъанды. «Сабийлерибизни, акъылбалыкъ болмагъанланы тутадыла душманларыбыз илишанда, аланы къоруулар ючюн а, кесибиз да хазырлыкъда турургъа керекбиз»,- деп къошханды. 

Кёргюзтюуню модератору Анна Романовская фильмге талай кере къарагъанын, алай хар заманда да ол аны жюрегине жетгенин чертгенди. Ол билдиргенича, терроризмге къажау кёп тюрлю мадар этиледи. Сёз ючюн, Тарых эсни сакълагъан араны уллу китапханасы барды, аны бла электрон амал бла шагъырейленирге боллукъду. Бек башы уа анда хар айдан жашырынлыкъда тургъан документле ачыкъ этиледиле. Цифралы айныуну  министрини орунбасары Гюлюйланы Мурат а бу фильм жаш адамла къаллай къоркъууда болгъанларын ачыкълагъанына эс бургъанды. «Биз аны сабийлеге, абаданыракълагъа да кёргюзтгенбиз. Аны кёргенле къатындагъылагъа ангылатыргъа керекдиле: терроризмни жолуна тургъанланы тамблагъы кюнлери жокъду, ала кеслерине ышаныулукъну энди не хазна къайтарсынла. Борчубуз - сабийлени жашаулары бузулмаз ючюн, аланы быллай уллу жангылычладан  сакъларгъа. Уголовный жууапха жангызда аманлыкъ этген угъай, аны юсюнден билип, айтмай къойгъан да тартылады», - дегенди ол. 

Оюмларын жыйылгъанла да билдиргендиле. Сёз ючюн, Нальчикде тиширыуланы биригиулерини башчысы Лидия Дигешева фильмни сабийлеге бла ата-аналагъа бирге кёргюзтюрге кереклисин айтханды. «Аскер къарындашлыкъ» организацияны келечиси Александр Сотников акъыл этгенден а, фильмде кёргюзтюлген болумгъа тюшмез ючюн, алгъыннгы совет билим бериу системаны къайтарыргъа, тёлюлени таза ниетлиликге, адамлыкъгъа юйретирге, аланы бош заманларын хайырлы затла, жумушла бла толтурургъа тийишлиди. 

«Бу фильм бек азындан эки жылгъа кеч къалгъанды. Нек дегенде бюгюнлюкде онеки мингден аслам жаш адам террорчулукъ ючюн терсленнгендиле, аланы терс жолгъа тартханла уа ишлерин арт кезиуде андан да тири бардырыргъа излейдиле. Аладан тийишлисича къорууланыр ючюн а, жаш адамла бла бир тил табыуда шёндюгюлю амалланы хайырланыргъа керекди», - деп белгилегенди запасда офицерлени «Мегапир» биригиулерини келечиси Атайланы Жашарбек. 

Терроризмге къажау кюреш бардыргъан араны келечиси Оксана Фетисова уа юйретиуню, эм алгъа, юйюрде башларгъа, ата-анала балалары бла къаршы болургъа, ала не бла кюрешгенлерин, заманларын къалай къоратханларын билирге керек болгъанларын эсгертгенди.