Кёп жылланы бет жарыкълы уруннганла

 Жангы тёлю да ёсдю. Андан бери кёп жылла оздула.  Будайланы  Магометни жашы  Абдуллах жылы  саны келген адам, юйюрю бла Нальчикде жашайды, пенсиячыды. Бюгюнлюкде да  миллетини сейири – аны сейириди.  Бу хапарыбызда аны юсюнден  айтырыкъбыз.

Абдуллах 1940 жылда 6 октябрьде Тырныауузда туугъанды. Кёчгюнчюлюкню  кезиуюнде Алма-Атагъа Каскелен  районнга тюшедиле.     Къоншулары оруслу  къатын школда устаз болуп ишлей эди. Абдуллахха алты жыл болгъанда, аны  къолундан тутуп, школгъа элтип тургъанды. Юч  классны бошагъандан сора,  анасыны атасы Жаппуланы Жюнюс жашны кеси тургъан элге алып кетеди.

Анда Красногор шахарда Шербакъты колхозда тургъанды.   Мектеп ол жашагъан жерден жети  километр жол барып орус элде эди,  Абдуллах къазахлы сабийле бла бирге ары жюрюгенди, жети классны анда тауусханды.

Андан сора юйюрлери Красногорскийге кёчедиле. Анда уа  ол он классны бошайды. Сора   къурулуш управлениягъа  эсепчи болуп ишге тохтайды. Аны таматасы немисли  киши Александр Александрович  Бер эди.  Аны  юй бийчеси уа таулу тиширыу Геккиланы Зухура эди, кеси да Абдуллахны  къаршы жууугъу.

Александр Александрович   жашха  кёз-къулакъ бола тургъанды. Алты айдан а анга юч отоулу фатар  бердиреди. Сора ол  юйюрюн ары кёчюреди. Ызыбызгъа  къайтыргъа  эркинлик болгъанда уа, Будайлары жолгъа  тебирейдиле. Къурулуш управленияны таматасы  алагъа уллу машинала да берип, кеси да станциягъа дери  ашыра келген эди.

Республикагъа  мартда келип, бираздан   Жанхотиягъа кёчедиле.

Абдуллах а иш излей Тырныауузгъа барады.  Анда  фабрикагъа  гитче разряд бла ишге аладыла. Анда ишлей турады да, экинчи жыл Москвада

Сталин атлы  институтха окъургъа киреди. Солуу кюнлеринде  уа биржагъа барып, анда вагонладан жюк къотарып болгъанды.

Окъууну бошагъандан сора 1964 жылда Тырныауузгъа  къайтады.  Анда  аны ремонт-механика  цехни заливочный бёлюмюне мастер этип аладыла. Битеу да цехде эки жюз отуз ишчи болгъанды, аланы араларында бийик билимли  бир адам бар эди -Вячеслав Додохов.

Абдуллах алайда ишлеп тебирейди. Буюрулгъан жумушланы тамамлайды. Жашны иш кёллюлюгюн таматала эслеп да башлайдыла.

Ол заманда партияны Тырныаууз комитетини биринчи секретары Леонид Атланов эди. Бир кюн ол Абдуллахны чакъырып: «Къысха заманны ичинде сен кесинги иги жаны бла кёргюзтгенсе. Шёндю бизге да сенича билимли,  иш кёллю адам керекди,  жаш тёлюге юлгю болурча, аны ызындан тизерча. Биз акъыл этгеннге кёре, ол адам сенсе. Комсомолну Тырныаууз комитетине тамата бол»,-дейди.

Абдулла Москвада окъугъан  заманында да институтну комсомолуну ишине къатыша тургъанды. Ким биледи, Атланов аны да эсге алгъан болур эди. Болсада жаш а  унамады. Аны производствода ишлер акъылы бар эди. Сора Будай улуну партхозактивге айырадыла. Тырныаууз тийресинде организациялада халны, болумну тинтгенди ол.

 Бираздан цехде мастер этип саладыла.  Дагъыда, кёп турмай, ол тамата технолог болгъанды. Ол а бек уллу да, борчлу да къуллукъ эди. Алайда ишлей тургъанлай, Ташкентге (алмалыкский свинцово-цинковый) комбинатха  командировкагъа жибередиле. Анда ол  темир  чархлагъа резинни  жабышдыргъан   амалын   билип, технологиясын да алып келгенди.

Андан  лабораториягъа ишге  киреди. Анда запас кереклеге заготовкала хазырлагъандыла. Аланы уа качествосу осал болгъан темирден эте эдиле.  Аны юсюнден лабораторияны таматасына Геккиланы Адрахманнга айтхагында, ол а цехни таматасы Исаков айтханлай этебиз,  деп къойгъанды.

Абдуллах барып анга тюбейди, алай ол аны ангыларгъа окъуна сюймейди. Андан сора Будай улу комбинатны директоруна баргъанында, ол Абдуллах жанлы болады.

Ремонт-механичека цех салыннган марданы  60-70 процентин  тамамлай эди. Аны кёп тюрлю сылтауу бар эди. Биринчиден-керекли темир болмагъаны, экинчиден а уста специалистле жетишмей эдиле эм темир эритген печь жокъ эди.

Алгъыннгы  къыралыбызны  Тюрсюнлю металлургия министерствосу оноу этеди Тырныауузгъа кирген жерде ремонт-механика  завод ишлерге. Аны ишин бардырыргъа Залийханланы Алидаргъа буюрадыла. Абдуллах а ишни баргъанына къарайды.

Алай бла жангы завод ишленеди. Ишчиле жангы журтла къоллу боладыла. Заводну бир жанында бешишер тонна темир эритген эки печь саладыла.

Бир жол тау-байыкъландырыучу комбинатха 650 килограмм ауурлугъу болгъан запас керек болады. Аны  уа кёп ишлеп, къайнагъан темирни къуюп этерге керек эди. Аны да Абдуллахха буюрадыла. Ол да аны тынгылы этеди. Анга болушханла уа Геккиланы Адыхам, Шонин Борис-бийик категориялы модельщик, Ульяненко Александр – 6-чы разрядлы токарь, Этезланы Музафар – 6-чы разрядлы токарь.

Комбинатха запас кереклени «Уралмашзавод» бере эди. Алай ол тийишлисича жетишдиралмайды. Абдуллахны ары жибередиле. Бек алгъа ол Свердловскийни обкомуну биринчи секретары  Рябовгъа киреди. Ол а «Уралмашзаводну» баш инженерин Варначёвну чакъырады да, бек алгъа муну заказын тындыр, дейди. Баш инженер цехлени таматаларын чакъырып, хар бирине ангылатады заказны терк этерге керек болгъанын. Алай бла къармашып, бир айгъа этиллик ишни, он кюннге тындырадыла.

1969 жылда Абдуллах Шимал- Кавказ Тау-металлургия институтну бошайды. Андан сора «Молибден» рудникде баш механикни болушлукъчусу болады. Эки жылдан а анда бёлюмню таматасыды. Ол къыйын жер эди. Ыйыкъгъа 3-4 кере анда кече къалыргъа тюше эди. Анда ишлей турады да, 1975 жылда уа аны  комбинатны баш механигини заместителини къуллугъуна саладыла.

Анда да беш жыл ишлейди. 1980 жылда жангыдан ремонт-механика  цехге кёчеди. Энди ол аны таматасыды. Анда беш тонна ауурлукъгъа дери запас керекле чыгъарыргъа онг бар эди. Ишчилени да жашау халлары кётюрюле баргъанды.

1984 жылны ал кезиуюнде Горкомну 2-чи секретары Кумехов, Абдуллахны чакъырып, Тырныауузда гитче вольтлу заводха директор болуп бар, дейди. Алай Абдуллах унамайды.   Ол цехде сегиз жыл ишлей эди. коллективин, ишин да иги биле эди.

Кумехов бармасанг партиядан къыстарыкъма, дейди. Бир айда обкомда жыйылыу болады. Абдуллах ары келгенде, анга Мальбахов тюбеп,  жангы ишге нек бармагъанын сорады. Абдуллах былай дейди:  «Юйюрюмде жети адам болабыз. Аладан экиси ауруулудула, жаланда экеулен ишлейбиз. Шёндю ишлеген жеримде  жалнам игирекди»,-дейди.

Аны эшитгенде,  Мальбахов анга бир оноу этербиз, дейди. Къауум кюнден Абдуллах Москвагъа барады. Анда къыралыбызны электрон промышленность министрге  тюбейди. Экиси да кёп хапар айтадыла, сора министр буйрукъ жазып, Будай улуну жангы ишге кёчюредиле.

Абдуллах  гитче вольтлу заводну ишин кётюрюп тебирейди. Завод планын  артыгъы бла толтурады адамланы иш хакъларына да къошулады. Коллективде сегиз жюз адам бар эди, аладан 90 проценти  тиширыула. Аланы ишчи жерлерин да тынгылы этерге керек эди. Абдуллах ол ишни да тынгылы этеди.

Бир жол заводха Москвада ВЛКСМ-ны биринчи секретары Тяжельников бла Совет Союзну Жигити, артда Ингушетияны президенти Руслан Аушев келген эдиле. Ала заводну ишине къарайдыла, адамла бла  сёлешедиле. Сора абери зат керек болса, бизге билдир  деп, кетедиле.

Кёп да турмай, Абдуллах Тяжельниковха барады. Ол СССР-ни элетрон промышленность министрине  элтеди. Предприятияда ишни болушун ангылатып, тёрт миллион сом бёлдюртеди. Ахчаны тюзюнлей Тырныауузну банкына ётдюрюрча да этеди. Аны хайырындан бир жылгъа 7 этажлы юй ишлейдиле.

1985 жылда Будай улуну Тырныаууз шахар осполкомну  председателине айырадыла.

1997 жылда  августда Абдуллахны Валерий Мухамедович Коков чакъырады. Тырныауузда комбинатха генеральный директор болуп бар, дейди. Ол а жети ай ишин тохтатып тура эди. Бир жылны ичинде кюрешип, кёп къыйын салып, комбинатны жангыдан ишлетип тебирейдиле. Юч жылдан а Россей Федерацияны Федеральный  Жыйылыууну Федерация  Советини келечиси Валерий Мухамедович Коковну болушлукъчусу болуп тургъанды. Пенсиягъа да ол ишинден кетгенди.

Абдуллах ушагъыбызда биргесине ишлеген кёплени атларын сагъыннганды. Валерий Мухамедовичнпи  да хурмет бла эсгергенди. «Сёзюне кертичи болгъан адам эди ол»,-деп эсгереди Будай улу республиканы биринчи президентин.

Миллетини, республикасыны да аллында уллу къыйыны болгъан, кёп къуллукълада ишлеп, атын иги бла айтдырып келген Будайланы Абдуллах бюгюнлюкде, айтханыбызча, пенсиядады,  Нальчикде жашайды.