Кёгетлени, жемишлени да юслеринден сейир шартла

Жер башына жаз башы  келгенди. Аны бла бирге уа бир къауум ауруула да къозгъала, адамланы къыйнайдыла. Саулукъну бир кесек окъуна да тап халда тутар ючюн къаллай амалла, мадарла этерге боллукъду? 

Бир жол кёп гектарлада алма терекле ёсдюрген танышыма тюбеп, республикада алма терек орнатылмагъан хазна кёп жер къалмагъанды, дейме. Ол а манга былай жууаплайды: «Билемисе, Къабарты-Малкъарда ёсдюрюлген алмала жаланда Россейни халкъыны тогъуз  процентине жетип къаладыла. Мында не къадар кёп терек салгъан эсек да, ала жетишимлик этмейдиле».

Алманы хайырлылыгъы кёп болгъаныны юсюнден эшитгенбиз, окъугъанбыз, билебиз, деп окъуна айтыргъа боллукъбуз. Врачла  айтханнга кёре, адам  бир  кюнню ичинде эки алма ашаса окъуна да, докторлагъа барлыкъ тюйюлдю, саулугъу бек аламат боллукъду, ол а алаймыды?

* * *

Сибирьде бурун заманладан бери окъуна  бюйрекледен ташланы кетериуде алманы сууун хайырланнгандыла. Эрттенликде сагъат сегизде бир стакан алма суу ичесиз, ызы бла сагъат онда, онекиде, онтёртде, оналтыда, онсегизде эмда жыйырмада экишер стакан. Алай бла бир кюн ичесиз. Башха зат ашаргъа неда ичерге жарамайды. Ючюнчю кюн эрттенликде сагъат сегизде эки стакан алма сок, он минутдан а жарым стакан оливка жау, ызы бла уа терк окъуна суу къошулгъан бир стакан алма сокну ичесиз. Бир къауум сагъатдан а бу амал сизге кесини магъаналылыгъын кёргюзтюрюкдю.

* * *

Жылдан-жылгъа адамны санында туз жыйылады. Ол  артда къаллай бир хата келтиргенин а айтыр кереклиси да болмаз. Туз жыйылып, адамны къыйнамаз ючюн, аны  кетерир мадарла эте турургъа керекди. Сёз ючюн, жаз башы келирден алгъа, он кюнню ичинде тузсуз, къуру сууда бишген как ашап турса игиди. Аны алай этер ючюн, тюйню, пиринчни эмда башха крупаланы хайырланыргъа боллукъду. Бу кезиуде сууну аз ичерге керекди.

Андан сора да, юч кюнню ичинде лавровый чапыракъны къайнатып, аны сууун ичерге болады. Алай ол сууну саулай бир жолгъа ичип къояргъа жарамайды. Биркюнлюк марданы бир ненча кереге юлешип, аз-аз ичерге керекди.

Аны сууун а былай жарашдырадыла: лавровый чапыракъны пачкасыны жартысына эки стакан суу къуясыз, беш минут къайнатасыз. Отдан алгъандан сора, башын жабып, юч сагъат тутасыз. Ызы бла  сюзесиз, сора хайырланасыз. Быллай сууну хар кюнден жангысын этерге керекди.

Бу  амалны бир кере этгенден сора, бир ыйыкъны солуйсуз, ызы бла дагъыда юч кюнню аллай сууну ичесиз. Ол бир жылгъа жетеди.

* * *

Лавровый чапыракъны тузну кетериуде дагъыда башха тюрлю амалын хайырланыргъа да боллукъду. Бир стакан чёплеу жаугъа, аллай бир лавровый чапыракъны, ууакъ этип, къатышдырасыз. Юч ыйыкъны къарангы жерде тутасыз. Ызы бла уа сюзюп, хайырланыргъа боллукъсуз. Жауну аурутуп къыйнагъан жерлеригизге сюртсегиз да жарайды.

* * *

Санладан тузну кетереме деген адам хар эрттен сайын пиринчни тузсуз, къуру сууда биширип, ач къарангылай ашаса хайырлыды.

                                               х х х

Бюйреклеригизде юзмез неда таш бар эсе, сизге къытайлыла хайырланыучу амал болушурукъду.

Бир жол биреулен къаты  ауруйду.Терк болушлукъ берген машина аны алып кетип, больницада айгъа жууукъ заманны багъадыла. Юйюне чыгъаргъанда уа, ташларынг кеслери алларына чыкъмасала, бир айдан дагъыда къайтып кел бери, дейдиле. Аны эшитген танышларындан бири анга  къытайлыла этиучю амалны юйретеди. Ташлары ай да турмай, юзмез болуп чыгъадыла. Ол  амал а былайды: «Тауукъну ташдёрденин  аласыз, ариулайсыз эм жууасыз. Жылы жерде столда жайып къурутасыз, сора блендерде ун болгъунчу  кезиуге жетдиресиз. Он-онеки ташдёрденни ун этгенигизден сора, мияла банкачыкъгъа жыясыз. Эрттен сайын ач къарангылай бир чай къашыкъ бла бирни жутаргъа керекди. Кесин жуталмай эсегиз а, ызындан сют ичерге боллукъду. Нек дегенде аны татыуу алай аламат да тюйюлдю. Болсада 2-3  айны ичинде бюйрекледен ташланы кетерирге болушлукъ этерикди. Бу амалны профилактика халда эки-юч жылгъа бир кере хайырланыргъа боллукъду.  

* * *

Уллу ташла (ала уа 5 сантиметрге дери жетедиле) бюйреклени саулукъларына заран келтирирге боллукъдула. Алай терк окъуна  операциягъа чабып барыргъа керек тюйюлдю. Врачла аны этерге деп окъуна айта эселе да. Жашауунг, саулугъунг да санга багъалы эсе, башха амалланы, бюйрекледе ташланы ууатыучу ультразвук машиналары болгъан клиникаланы да хайырланыргъа кёрюрге да керекди.

* * *

Ташланы бюйрекледен кетерирге лимон сок къошулгъан оливковый жау да иги болушады. Аны стаканны ючден бирин жаугъа бир уллу къашыкъ лимон сок къошуп жарашдырыргъа  керекди. Бир кюннге экишер уллу къашыкъ бла бирни юч кере ичерге тийишлиди. Бюйрекледе, бауурда, ётде да ташла болмаз ючюн, чюгюндюрню сууун  жарым жылны ичинде ичгенлей турса игиди. Биркюнлюк марда 3-4 стакан болургъа керекди. Аны чюгюндюрню эзип неда къайнатып этерге боллукъду.

* * *

Битеу башда айтылгъан амалланы хайырланырдан алгъа врачла бла келиширге тийишлиди.