Исламны бла медицинаны араларында къажаулукъ жокъду

Арт жыллада дарман салыу (прививкала) сабийни саулугъун бузады, деген оюмгъа ийнаннганла кёпден- кёп болуп барадыла. Аллай ата-анала сабийлерине дарман салыргъа эркинлик бермейдиле. Врачла уа палах  чыгъаргъа  боллугъуна тюшюндюрюрге кюрешедиле. Чыкъгъан да этди: отуз жыл болмай тургъан столбняк ( санланы къатып къалыулары) бир жашчыкъда болгъанды алгъаракъда.  Бек къыйын формада. Нек? Аны анасы бу ауруудан сабийге дарман салыргъа унамагъаны  ючюн.

Телемедицинаны  хайырланып, Москвада специалистле бла кенгеширге тюшгенди, дарман а къоншу регионда табылгъанды. Бу жашчыкъны ёлюмден къутхаргъандыла, алай аны саулугъун къайтарыу эки жыл барлыкъды, ол жюрюрге окъуна жангыдан юйренеди.

Быллай экинчи, ючюнчю, тёртюнчю сабийле болсала, аланы барысына да болушурламы? Атала-анала сабийлерине дарман салыргъа сюймей не хыйсапдан тохтагъандыла? Ислам диннге бурулгъанлары ючюнмю болур?  Аккайланы Хасим хажи Аль-Асхар университетни жетишимли бошагъан, ислам динден терен билими болгъан адамды. Ол «Заман» газетге интервьюсунда былай айтханды: «Мен Мисирде (Египетде) бийик билим алгъанма. Аль-Асхарда жаланда дин жаны бла окъутмайдыла, бу университетни медицина факультети, илму арасы да бардыла. Медицинаны мурдорун ислам алимле салгъандыла. Муслийман адам къуру окъуп, айнып турургъа борчлуду. Биз не илмугъа, не медицинагъа къажау бармазгъа керекбиз. Мисирде   сабийлерине дарман салмагъан аталагъа-аналагъа тюбемегенме».

КъМР-ни СПИД-ге эм жукъгъан  ауруулагъа къажау арасыны алтынчы бёлюмюню башчысы, бийик категориялы врач Аппайланы Шамил  дарман салыу (вакцинация) адам улуну саулукъ жаны бла къоркъуусузлукъну бийик даражасына чыгъаргъанын чертгенди. Алай бусагъатда «антиваксерлени» хайырындан биз биягъы эпидемияланы заманына къайтыргъа боллукъбуз.

Дагъыда ислам бла медицинаны юсюнден айтханда, хиджаманы энчи сюзерчады. Аппайланы Шамил: «Бюгюнлюкде хиджаманы медицина билимлери болмагъанла окъуна этедиле. Ол терсди. Бу процедурагъа энчи банкала алмай баргъанла тюбейдиле. Къайдан билесиз, сизге дери хайырланнган банкаланы кереклисича дезинфекция этгенмидиле, этмегенмидиле? Бизни арагъа хиджамадан сора гепатит болгъанла тюшгендиле. Аны къой да, ВИЧ окъуна жукъгъанды экеуленнге. Сакъ болугъуз. Баям, болур хиджаманы хайыры, алай билимсиз адамлагъа саулугъугъузну ышанмагъыз», - дегенди.

Аккайланы Хасим хажи аны юсюнден  кесини оюмун айтханды: «Бир-бирле хиджамагъа битеу аурууладан да жарагъан дарманнгача къарайдыла. Алай ол саусузгъа болушурукъ амалладан жаланда бириди.   Файгъамбарны заманында, Аллахны саламы анга болсун, медицина алыкъа айнымагъан эди. Бусагъатда мингле бла алимле жангы дарманла къурайдыла, алгъын багъылмагъан аурууладан саусузланы саппа-сау этедиле. Ауругъан муслийман адам багъыу амалланы излерге керекди: врачланы, дарманланы, иги клиникаланы. Муслийман алимлени халкъла аралы биригиую, Халкъла аралы ислам лига фатыуа чыгъаргъанлай турадыла. Ала айтханнга кёре, адам кеси сау заманында тюз ёлгенинлей жюрегин, ёпкесин, бюйрегин неда бир башха затын хайырланыргъа эркинлик берсе, аны осуятын толтурургъа керекди. Кёресиз да, исламда жашаугъа къаллай бир магъана бериледи. Трансплантология кёплеге жангы жашау саугъалайды. Сейир тюйюлмюдю, ёлюп кетген адамны жюреги неда бюйреги артда ишлеп тургъаны башха адамны санында?  Ислам динде чертиледи: бир адамны жанын къутхарсанг, ол битеу да жер башында жашагъанланы къутхаргъан кибик болады. Бир жанны жойсанг а, ол битеу жашагъанланы ёлтюргенча болады. Жашау – Аллахдан саугъады, биз саулугъубузну сакъларгъа борчлубуз».

Аппайланы Шамил  а былай  къошханды: «Кертиси бла да, бир-бир аурууладан хиджама болушады. Сёз ючюн, полицетемиядан. Дагъыда къан басымлары бийик болгъанла да хайырланадыла».

Аккайланы Хасим хажи уа,  адамны жууаплылыгъыны юсюнден айтханда, файгъамбарны заманында болгъан бир ишни юлгюге келтиргенди. «Биреу файгъамбарыбызгъа, Аллахны саламы анга болсун, келгенди да,  тюесин  тас этгенине  тарыкъгъанды. Файгъамбар а  былай соргъанды: «Такъгъанмы эдинг? Неда аягъына кишен салгъанмы эдинг?». Ол адам: «Угъай. Аллах айтхан болур, деп къойгъан эдим», - дегенди. Файгъамбар: «Сен мадар этсенг, Аллах да амал этер», - дегенди. Бизге мыйы, акъыл, саныбыз-чархыбыз бошуна берилмегендиле, ишлерге, ойларгъа, айныргъа деп саугъаланнгандыла».

Сёзсюз, исламны  бла медицинаны юсюнден айтханда, тилекни магъанасын да сюзгенбиз. Къыйын саусузла ёлюрден алгъа ийманлы болгъан, динни ангыларгъа кюрешген сунабыз. Ол а алай тюйюлдю. «Арт юч жылда бизни бёлюмде   ВИЧ жукъгъан 43  адам ёлгенди. Аладан бири да ёле туруп, Аллахны эсгермегендиле. Нени эслегенме: кёлсюзлюк этгенле терк окъуна ауруугъа хорлатып къоядыла. Ковидни кезиуюнде жарыкъ кёллюле, таукел адамла аурууларын хорлаялгъандыла, тюнгюлгенле уа хорлатхандыла», - дегенди Аппайланы Шамил.

Ол бек жарсырча шартды, нек дегенде, бусагъатда врачла психосоматиканы юсюнден кёп айтадыла: аурууланы,   сау болууубузну  да тамырлары  кёлюбюздедиле, жюрегибиздедиле, сезимлерибиздедиле. Жашаргъа сюймей эсек, жюрегибиз инжиле эсе, бир затда да къууанч тапмасакъ, ызы бла ауруу, къуугъун болуп, жетеди. Алай жашауубузда бир магъана тапсакъ, хар кюнден ышарырча бир игилик кёрсек, ауруула да ырбыннга къысыладыла.

Аккайланы Хасим бир саусузну хапарын айтханды: «Бир муслийман ауругъанды. Ол сабийлерин окъутуп, юйдегили этип, ата борчундан чыкъгъан эди. Онкология болгъанын билгенинде, юй бийчесине: «Энди мен ишлеяллыкъ тюйюлме, юйге, юйюрюбюзге къолумдан келгенни этгенме, ыразы эсенг, энди  Меккагъа барып, хаж къылайым, ол сыйлы жерледе  берсем жанымы,  бек къууанырыкъма», - дегенди. Юй бийчеси аны  бу ахыр жолоучулугъуна ыразылыгъын бергенди. Жашагъанды ол адам анда, экинчи ай, ючюнчю ай да. Ёлюм а жокъ. Хаж къылыргъа келгенлеге къолундан келгенича болушханды, бир намазын оздурмагъанды. Ол айла аны жашауунда бек насыплыла эдиле.

Юч жашын ёсдюргенинде, ала хар ауругъан сайын къыйнала эди, артда окъуулары, ызы бла алагъа юйле-журтла ишлеу... Энди уа ашыкъмай намаз эте эди, олтуруп сагъыш этерге заман да чыкъды. Бир айны ызындан башхасы оза, жыл къарап-къарагъынчы кетди. Ёлюм а жокъ...Бу адамны саулугъун тинтгенде, онкология табылмагъанды. Саппа-сау болуп къалгъанды. Нек? Ол кеси- кеси бла бетден-бетге тюбегенди, излегенин тапханды, Аллахха къуллукъ этерге сюе эди да, аны этип башлагъанлай, саны-чархы да тюзелгендиле».

Тилек этиуню, намазны магъанасы бек уллуду. Аппайланы Шамил  кёп жылланы ВИЧ  жукъгъанлагъа  багъады. Ол, сёзсюз, къыйын ишди. «Бир- бирде ингирде юйге келсем, сёлеширге окъуна къарыуум болмайды. Намаз этип, зикирле окъугъанымлай, къарыуум артха къайтады», - дейди.

Аккайланы Хасим хажи  уа былай къошханды: «Алыкъа намаз этмегенлеге айтыргъа сюеме: ана тилигизде къайгъыларыгъызны, къууанчларыгъызны юсюнден да бизни жаратхан Аллахха айтыгъыз. Не зат сюе эсегиз да, ачыкъ жюрекден тилегиз. Аллах хар адамны да эшитеди, битеу тиллени да биледи, жаланда арап тилде угъай, жер башында битеу тилледе да айтыладыла тилекле. Бир адам да ангыламай эсе да сизни, тюнгюлмегиз, сизни жаратхан тынгыларыкъды айтханыгъызгъа.  Ол сизни эшитеди, тилегигизге жууап да аллыкъсыз. Кёбюсюнде бизге не зат иги болгъанын ангыламайбыз. Ышаныргъа керекбиз, ийнаныргъа. Сёзсюз, иймансызлагъа жашау этген бек къыйынды».

Алайды да, исламны  бла медицинаны араларында бир бирге къажаулукъ болмагъаны баямды.