«Окъуучуланы ана тиллерине сюймекликлерини отун ёчюлтмей, аны жангы кюч бла тиргизирге жолла излейбиз»

Сабийле ана тиллеринде сёлешмейдиле, тиллерин билмейдиле дегенни терк-терк эшитирге тюшеди, жарсыугъа. Бу соруугъа энчи эс буруп тургъан устазладан бири Балаланы Эльмира Нальчикни 23-чю номерли мектебинде ана тилден бла адабиятдан окъутады. Ол окъуучуларыны ана тилге сюймекликлерин, аланы тил байлыкъларын айнытыуда анга себеплик эм болушлукъ этген амалланы юсюнден былай айтады:

- Бюгюнлюкде музей жаланда эски, буруннгу затла сакъланнган мекям болгъаны бла чекленип къалмай, ары келген адамланы сейирлерин къозгъайды, бир бирлери бла ушакъ этиу амал береди. Манга школда ана тилден бла адабиятдан окъутханым себепли, Тырныаууз шахарны Отарланы Омар атлы краевед музейине терк-терк барыргъа тюшеди. Музейни бла школну ишлеринде энчилик болгъанлыкъгъа, байламлыкъ бек уллуду. 

Сабийни школда дерсде алгъан билимин музейде бегитирча амал кёпдю. Сёз ючюн, природоведение дерсде окъугъанын башында сагъынылгъан музейде кёзю бла кёрюрге амалы барды. Жаныуарланы, къанатлыланы, дагъыда тюрлю-тюрлю битимлени кёргенлери окъуучуланы эслеринде бек къалады. Музей да, школча, билим бериуню бир тюрлю амалларын хайырланады. 

Экскурсиягъа келгенлени музейде экспонатланы юсюнден хапарлагъа тынгылагъанлары бла къалмай, аланы хар бирине да къоллары бла тиерге онглары болгъаны бек къууандырады. Тырныауузну музейинде бир ненча зал барды. Башында айтханымча, окъуучуланы не жаны бла да билимлерин ёсдюрюрге мында онгла бардыла. Уллу Ата журт урушха къатышхан адамларыбызны юсюнден материалла бла шагъырей бола, сабийле кеслери реферат, доклад жазаргъа онг табадыла. Жигитлени жашау жоллары бла ёхтемленип, къууанып кетедиле. Дагъыда мында «Кишиликни дерслери», «Эсде тутуу» деген тюбешиуле бардырыладыла. Ёсюп келген тёлюню патриот сезимлерин кючлеуде бу сагъынылгъан ишлени магъаналары бек уллуду. Жаш тёлюню ариу къылыкъгъа, адетге, намысха, миллетин, журтун сюерге юйретиу ишле кёп бардырыладыла   мында.

Къарачай-малкъар халкъны тарыхыны юсюнден хапарлагъан зал бери келгенлени эм сюйген жерлериди. Миллетибизни тарых жашауун ачыкълагъан хазна байлыгъыбыз аз-аздан тас болуп барады. Ол байлыкъны жыйыу, сакълау, адамлагъа кёргюзтюу бек керекли, магъаналы да ишди. Нек дегенде музей миллетни тарыхын, аны жашау халын, маданиятын да туура кёргюзтюрге амал береди. Кёзю бла кёргенине адам бегирек ийнанады, эсде да ол бегирек къалады.

Дагъыда бу маданият арагъа келгенлени асламысы кёрмючлеге энчи эс бурадыла. Школчуланы суратларындан къуралгъан бир талай кёрмюч да барды мында.

Кёп болмай музейде жангы кёрмюч зал ачылгъанды. Анда белгили художниклерибизни ишлери бла шагъырей болургъа онг барды. Музейни ишчилерин, битеу да бери келгенлени къууандыргъан а Ёзденланы Мухтар болгъанды. Фахмулу суратчы музейге саугъагъа 300-ден артыкъ ишин бергенди. Ким биледи, ол суратлагъа къарай, бери келген школчу сабийле кёлленип, кеслерини фахмуларын да ачыкълар эселе уа.

Быллай байламлыкъ къайсы устазны да ишин байыкъдырады. Жаланда дерсликле бла чекленип къалмай, быллай амалланы хайырланыу окъуучуну сезимлерин иги айнытады. Андан сора да, Нальчикде Мечиланы Кязим атлы маданият фондда, китапханалада бардырылгъан байрамлагъа бла тюбешиулеге сюйюп къатышабыз окъуучула бла бирге. Къайсы устаз да ишине жууаплы къараса, окъуучуларыны ана тиллерине сюймекликлерини отун ёчюлтмей, аны жангы кюч бла тиргизирге жол табарыкъдыла. 

Былайда юйюр бла байламлы ишлеуню да магъаналы жерге салама. Жарсыугъа, жаланда дерс сагъатха берилген заман жетишмейди. Дерсде алгъанларын ала бир кесек юйде да бегиталсала, жетишим анда болады. 

Биринчи класслагъа келген сабийле жылдан-жылгъа ана тиллерин осалдан-осал биле келгенлери бизни бек тынгысыз этеди. Къуру устазла угъай, миллет сезимлери болгъан къайсы инсан да сабий бла ана тилинде сёлеширге итинсе, андан сора да, ата-анала жаш адамланы заманында ёз тилде чыкъгъан газетни бла журналланы окъутургъа юйретселе, ата-бабаладан келген хазнабызны биз да ёсе келген тёлюлеге жетдираллыкъбыз.