ТОХТАМАЙДЫ ЖЕРНИ АЙЛАНЫУУ

Ахыры. Аллы 29 январьда басмаланнганды.

Налжан Къыйыкъны къарындашыны юйюн сурап, автобусдан тюшюп, жол бла ёрге айланнганында, аллына мал сюрюп, къайтып келе тургъан бир къарт чыгъып:

– Кюн ахшы болсун, эгечим, – деген эди.

Анга тап жууап да этмей:

– Къыйыкъны къарындашы Махмут къайсы юйде жашайды? – деп соргъанды Налжан.

– Къыйыкъ деп билмейме. Элжуртланы Махмут а орам жингиригинде турады. Не жумушунг барды анга уа, эгечим?

– Къызымы къачыргъандыла да, аны сыйырыргъа келеме. 

Баям, къартны ол къачырыу оюнладан хапары болур эди. Ол:

– Аллах, Аллах! Сора сен Уллу элден келесе… Андан бери келгинчи, сени аллынга бир акъыллы адам чыкъмагъанмы эди, харип, сени тыярча? 

Ол алай айтханда ангылагъанды Налжан керексиз ёхтемлиги ючюн башы халкъ кюлкюлюгю бола тургъанын. Ызына бурулуп да андан кетген эди.

Энди уа сюеди киеуюн, билдирмейди ансы. Ол юйретген туудукълары, ючюсю да бирча жетген жашла, ынналарына кирип, юйлерине артда жыйыладыла кюн сайын.

Мариям кичиди да, аны барысы да бек эркелетедиле. Ол да жанын берирге хазырды ала ючюннге. Тауча да устады, школгъа баргъынчы, асламында ання бла тургъанды элде. 

Жауун тохтады да, Мариям, атлауучлада секире-секире, арбазгъа чыкъды. 

Биринчи болуп, анда къызыл хораз кёрюндю. Ол, Мариямны кёрюп, къанатларын да къагъып, узун боюнун созуп, «Нечик иги болду!» – дегенча: «Кукареку!» – деп къычырды. Мариям артха къайтды да, тюнене ингирде жатма тюбюнде барысы да бирге уугъан нартюх машокну башын ачып, андан анга деп тургъан гитче табакъчыкъ бла бир алып, хоразны сыйлады. Ол а, неле айта эсе да, бир тюрлю тауушла эте, тёгерегине тауукъланы жыйды. 

Гурт тауукъ арлакъда къалды, балалары да, андан узакъгъа кетерге болмай, сюелдиле. Алагъа ання как этиучюдю. Къызчыкъ юйге къайтып, как табакъны алды да, гурт да, жюжекчиклери да аны тёгерегине тохтадыла.  

Мариям, булгъагъан ашын алагъа берип, туурадан къарап турду да:

– Ання, тели тауукъ дегенликге, тели уа тюйюлдю. Кёремисе, жюжекчиклерин къалай сюеди, сакъды, – деди.

– Ана бла бала дегенинг алайды, къызым. 

Къыз, энишге ийилип, жюжекчиклени бирин къолуна алды да, экинчиси да аны ызындан секирди аны къол аязына…

– Ання, мени атам а жюжекчиклени сюеми эди, гитче заманчыгъында?

– Сюймей а!

– Ол да, менича, былагъа аш берипми тургъанды?

– Бериучю эди ол да. 

Мариям, офицер кийимли, майдаллы атасы тауукълагъа аш ата тургъанын кёзюне келтирди да, кюлдю. Налжан а андан ары айтды:

– Алай а атанг асламысында эр киши ишле бла кюрешгенди. Атасы бла бирге чалгъыгъа барса, андан артха къалмай чалгъанды. Ингирде уа арбаны юсюн кёк кырдыкдан толтуруп келиучю эдиле. Сени кибик заманчыгъында Марзият ол хансладан чечек, къарампил, къатапа, къонгуроу гюллени жыйып, таж эшип кийиучю эди башына… 

Ання ол заманланы сюйюп эсгериучюдю. Бирде баш иеси Сюлеменни тансыкълап этген суна болурла алай. Алай сунмасынла деп, Налжан баш иесин хазна сагъынмаучуду, ол эсине, хапарына кире турса да. Аны бюгече тюшюне келгенин а жаратмагъанды. Жашы Рамазан, туудугъу Ачмез да урушда тургъанлай, не айланады? Тюз алай соргъанды кесине да:

– Не айланаса, Рамайны атасы? Нек тынчаймайса? – деп.

– Да къалай тынчайырыкъса, дуниядан тынчлыкъ къуругъанда.

– Сора сизде да тынчлыкъ жокъмуду? – деп сейирсиннгенди Налжан, Сюлеменни чарсдан къарагъан бетин иги кёрюрге излеп. 

– Бизде да сиздечады. Тохамайды жерни айланыуу. Хар не да къайтады ызына…

– Мен да къайгъылыма. Жашладан хапар излей болурса?

Эшитмегенча этди аны Сюлемен, аны башындан къайры эсе да узакъгъа къарап. Сора айтды сабыр ауаз бла:

– Жол соргъанла бардыла. Кесим ажашып айланама сора, кимге жол кёргюзталлыкъма мен?

– Кимледиле?

– Жаш адамла, аскерчиле… Мен таныгъан а жокъ ичлеринде… 

– Да сен кимни танырыкъса, сен ёлгенли ёсгендиле ала сора?

Сюлемен анга не жууап этгенин эсгералмайды Налжан. Рамазанны бла Ачемезни сагъынмагъанына уа ыразыды.

Бирде ол жашындан, туудугъундан тарыкъгъанда, къайда болса айланадыла деп, Сюлемен онгсунмагъан эди:

– Аллахха шукур, Ата журтларын къоруулайдыла, аналарыны этеклерине жабышып турмай. Ачемез а жигитчикди! – деп къойгъан эди. 

Андан арысында кёп тургъанды тюшлерине келмей, ёпкелеген болур эди ансы. 

Жауун жауса, кюн тийсе да, бюгюн Налжанны жюрегини бир сакълагъан заты уа барды. Нек эсе да жарыкъды ол сезим. Аны сагъышын этип, ол жангыдан минчакъларына узалады. 

Юйню тизгинине къарай айланнган Мариям:

– Ання, сен жукъласанг да, минчакъларынг тилеклеринги къайтарып айтып турадыла дегенинг кертимиди? – деп сорады, жастыкъланы къагъа.

– Хау, балам, кертиди.

– Сора меникиле да айтыпмы турадыла?

– Айтмай а, къызым, сёзню кючю уллуду.  

– Сора жерни айланыуу тохтарыкъ тюйюлдю. 

Ол танымагъан аппасы айтхан сёзлени къайдан биледи къызчыкъ? Игимиди ол, аманмыды? Налжан аны билмейди. Алай а:

– Тохтарыкъ тюйюлдю, – дейди, анга ийнана. 

– Бюгюн къонакъла келликдиле! Бек ариу жыйрыгъынгы кий, – деп, сайлайды Мариям.

Айтма дегендиле да, атасы бла къарындашы келликлерин а сагъынмайды.