Кюн таякъла: хайырлары, заранлары да

Белгили индиялы философ Садх гуру: «Кюн сайын кюнню кёрюгюз, парклада солугъуз неда арбазыгъызгъа окъуна чыгъыгъыз. Кюн таякъланы алыкъа адам кир эталмагъанды, ала минг жыл мындан алгъа къалай таза эселе да, бюгюн да алай тазадыла, кеслери уа бизге кюч -къарыу бередиле», - дейди. Врачла уа не зат айтадыла? Къыш кезиу болгъанлыкъгъа,  биз бу соруугъа жууап  излеп терапевт Махийланы Танзиля бла ушакъ этгенбиз.

- Кюн  иммунитетни кючлендиремиди?

- Хау, кючлендиреди. Жаланда кюнде Д витамин чыгъарылады саныбызда чархыбызда. Алай хар затны да мардасы барды. Ата-аналаны асламысы гитчелени кюнде кюйгенлерине асыры уллу кёллю боладыла. Аланы бир къаууму бир заманда да андан сакълагъан сабий  крем бла хайырланмайды. Бирсилери уа балаларын кеслери ыразылыкълары бла бошлайдыла кюн тюбюне.

Абаданланы жаланда къыркъ жети  проценти биледи ол гитчелени саулукъларына заран салгъанын. Жашчыкъла бла къызчыкъла уа ачыкъ жерде аямай ойнайдыла. Кюедиле. Жангыдан барадыла да, «бишедиле».

Алимле айтханнга кёре,  кюнде  къаралдым бетли  болгъунчугъа дери кюйюу балаланы саулукъларына ахшылыкъ угъай, аланы терилерине хатады. Шоколад бетли бразилиялы загар терк апчыгъан, тозурагъан сабий  организмге артыкъ хайырлы болмайды. Ол кеси къара шинличик тюйюл эсе - терисинде меланинни кёплюгюнден.

Кёк кёзлючюкле, сары чачлычыкъла, башхача айтханда, акъсылдымчыкъла уа кюн тюбюнде шоколад бетлиле болалгъан да эталмайдыла. Къызарып, терилери къобуп башлайды. Болсада алагъа да керекди эм жарайды кюн ванналаны алыргъа. Алай а – тюз кезиуледе. Бизге дери жетген кюн жарыкъны эки тюрлю хаталы таякълары барды узунтолкъунлу А эм къысхатолкъунлу В.

Биринчилери терини теренлигине  бек киредиле эм аны къартайыууна да  себеплик этедиле. Экинчилери уа терини баш къабугъундан ары ёталмайдыла, алай бла къызарыуну къозгъайдыла,  оздурсанг а – кюнде кюйюу. Быллай кезиуле бирге жыйыла кетселе уа, саулукъгъа заран болады - аладан онкология кёбюуле окъуна чыгъаргъа къоркъуулуду.

-Хаталы таякъланы тириликлери суткаланы ичинде заманнга кёре тюрленемидиле?

- Хау, тюрленеди. Жайда эрттенликде ондан кюндюз сагъат тёртге дери сабийлеге ачыкъ кюнню тюбюнде ойнаргъа керек тюйюлдю. Бирси кезиуледе уа  загар алыргъа жарайды. Ол хайырлыгъа окъуна саналады. Биринчиден, кюн ваннала адамны чархын кючлейдиле. Экинчиден а, ультрафиолет таякъла териде Д витаминни къуралыууна  себеплик этедиле (аны биз жаланда  20 процентин аш-суу бла алабыз, 80-ни уа кюн жылыугъа къалады).

Кюнде кюерге, белгилегенибизча, акъ шинличиклеге бютюн къоркъуулуду. Андан сора да, бир-бир дарманланы ичгенле да. Сёз ючюн, тетрациклин эм сульфаниламид тизгинледен антибиотиклени, мочегонныйлени, аллергиягъа къажау препаратланы хайырланнганла терк къызарып къаладыла. Хроникалы ауруулары - атопический дерматитлери, ревматоидный артритлери дегенча - болгъанлагъа да кюн тюбюнде кёп турургъа керекмейди.

- Кюннге кюйюп къалса уа, не этерге тийишлиди?

- Сабийни салкъын жерге элтигиз, сууну да кёп ичиригиз. Электролитлени азайыуун тохтатхан растворну хайырланыргъа да болады. Кюйген териге таза жан жаулукъну, марляны сууда жибитип салыгъыз. Неда аптекадан энчи крем огъесе къызгъанны кетерген салфеткала сатып алыгъыз.

Гитчечик кюн тюбюнде асыры кёп заманны тургъан эсе, ол, кёлю аман этип, сууукъсурап, къалтырап къыйналыргъа да боллукъду. Балачыкъны санлары тюшюп, жукъугъа тартылады. Анга къызыулукъну тюшюрген дарман беригиз да, врачны чакъырыгъыз.

Сабийни  кюйген жери бирси терисича болгъунчугъа дери, анга кюн тюбюне чыгъаргъа, загар алыргъа жарамайды. Алайсыз ол жангыдан бютюн къыйналлыкъды.

- Кюнню кюйдюргенинден сакълагъан кремни кичилеге хайырланыргъа боламыды?

- Хау! Иссиликлери бла айтылгъан къыраллада уа булутлу кезиуледе окъуна. Балачыкъгъа алты ай толгъунчу уа, аны этини кийимле бла жабылмагъан ачыкъ жерчиклерине жагъыгъыз. Бурунчугъуна, жаякъчыкъларына да сюртюгюз, аны алып бир жерге барыр акъылыгъыз бар эсе. Бютюнда салкъында турлукъ тюйюл эсегиз.

Бирси сабийлеге уа кремни хар нелерине да жагъаргъа жарайды. Жаланда аны къоруулау фактору (SPF) 15-20-дан аз болмагъанын сайлай билигиз. Терини кюерге ёч жерлерине, сёз ючюн, алып айтханда, бетге, къулакълагъа (аланы уа асламысында унутуп да къоядыла), имбашлагъа уа ол 30-гъа дери окъуна жетерге тийишлиди.

-  Гитчелеге кремни сайлай туруп, андан сора уа неге эс бурургъа керекди? Аны къурамында цинкни оксиди бла титанны диоксиди болургъа тийишлиди. Ала ол огъарыда сагъынылгъан А эм В таякъладан сакълайдыла. Дагъыда сабийлеге оксибензону (бензофенон) бла кремни ахырысы бла да хайырланмагъыз дерик эдим.

Сора териге жакъгъан затыгъыз тюрсюнлю болса да игиди, ол заманда сиз аны къалайгъа сюртгенигизни кёрлюксюз. Асыры бек къадалып, басып да кюрешмегиз. Нек дегенде балачыкъланы этчиклери терк окъуна бузулургъа хазырды. Орунчукъну башыны ачылгъаны уа анда крем энди аллай бир тазалай турмагъаныны да белгисиди. Аны себепли терини жарылгъан жерчиклерин кючюгюз бла ышысагъыз, алагъа инфекцияны кийирип къояргъа боллукъсуз.

Къысхасы, атала-анала  сакъ болургъа керекдиле. Кюнсюз не жашау, не саулукъ жокъду, алай кюнде турууну да мардасы барды.