Ишден солуу кезиуню юсюнден не зат билирге керекди?

Адам ишден арыса, солуп, къарыу жыйып, борчларын бютюнда иги толтурургъа онг табады. Алай ишчи  къачан эм къаллай бир солуругъун кеси сайласа, ол предприятиягъа артыкъ хайырлы тюйюлдю. Ол себепден хар предприятияда, учрежденияда да солуу кезиуню тизмеси къуралады. Ол коллективде хар адамны да сейирлерин сакъларгъа, иш бириучюню оюмун тергерге онг береди. Бу къысха статьяда солууну тизмеси къалай къуралгъанын, анга тюрлениуле кийирирге жарагъанын  бла къалгъанын ангылатыргъа сюебиз.

 Солууну тизмеси: битеулю ангылатыула

 Солууну тизмеси – компанияны ичинде хазырланнган документди, анда ишчиле солуугъа къачан эм къаллай бир заманнга баргъанлары жазылады. Ол календарь жыл башланырдан эки ыйыкъ алгъа хазырланады.  Урунуу кодексде белгиленнгенича, аны иш бериучю, ишчиле да толтурургъа борчлудула.

Кодексни 123-чю статьясына тийишлиликде, ишчиге аны солуу кезиую жетгенини юсюнден эки ыйыкъ алгъа билдиредиле. Асламында солууну узунлугъу  28 календарь кюннге жетеди. Алай бир-бир къауумланы отпусклары андан кёпдю.  Сёзге, сакъатлыгъы тохташдырылгъаннга – 30 кюн, школ устазлагъа – 56 кюн бериледи.

Инсанланы бир-бир къауумларыны къошакъ  солуу кюнлери барды.  Ол санда къоркъуулу болумлада  ишлегенлени. Дагъыда былтыр солуугъа баралмагъан эсе ишчи, аны отпуску да къошакъ кюнлеге саналады. 

Ишчини оюму

Солуу график къуралгъанда, профсоюзну оюму тергеледи. Болсада бир-бирле солуугъа кеслери сайлагъан заманда барыргъа боллукъдула, сёзге, акъылбалыкъ болмагъанла,  саулугъуна кёре чекленнген онглары болгъан сабийни атасы-анасы (анга 18 жыл толмагъан эсе), акъылбалыкъ болмагъан юч сабийни ата-анасы (бек кичиге 14 жыл толмагъан эсе). Дагъыда сабийден ауругъан тиширыу ишчи солуугъа къачан кетеригин кеси айырады. Тиширыу сабийден ауруп, неда къагъанакъгъа къарай эсе, аны эри да солуу кюнлени сайларгъа эркинди: юй бийчеси бла бир заманнга тюшерча.  

 Отпускну ишге киргенден  сора жыл жарымдан алыргъа боллукъду. Алай эркин этселе, андан алгъа кетерге да жарайды. Болсада акъылбалыкъ болмагъанла, сабийден ауругъан тиширыула, сабийни  юйюрюне алып ёсдюргенле (балагъа юч ай  толмагъан эсе), аллай эркинликни сормазгъа боллукъдула.

Экинчи, ючюнчю жерде ишлегенлени солуу кезиулери бир заманнга тюшерге керекдиле.

 Тизмени бузаргъа жараймыды?

Законлагъа тийишлиликде, ишчиге солуу кезиуню юсюнден  эки ыйыкъ алгъа билдириледи.  Отпуск башланырдан  эки кюн алгъа хакъ тёленирге керекди.

Урунуу кодексни 124-чю статьясына тийишлиликде, отпускну тизмеден башха заманда бу кезиуде  алыргъа боллукъду: солуугъа кетип, ауруса, аны больничныйге кёре тюрлендирирге жарайды,  солуугъа кетгенликге,  къырал борчланы толтургъан инсан, отпуск жетгенини юсюнден эки ыйыкъ алгъа белгили этмеселе,  ахчаны  заманында тёлемеселе.

  Энтта не зат билирге керекди?

  Ыразылыгъыгъызны билдирсегиз, солуудан ишге чакъырыргъа боллукъдула. Бу кезиуде отпускну сиз сюйген заманда алыргъа боллукъсуз. Алай акъылбалыкъ болмагъанны, сабийден ауругъан тиширыуну, уулу эм къоркъуулу предприятиялада ишлегенлени солуудан ишге чакъырыргъа эркин этилмейди.

Иш бериучю солуу кезиуню келир жылгъа кёчюрюрге тилей эсе, бир бири ызындан эки кере  алай этерге жарамагъанын билирге керекди.

Сиз ишге кирген кезиуде  солууну тизмеси хазыр эсе, аны тюрлендирирге, неда къошакъ буйрукъ жазаргъа керекди иш бериучю. Бирде отпуск башланнган эм бошалгъан кюнле жазылмай, жаланда айны белгилеп къоядыла. Болсада Роструд алай этмезге чакъырады. Нек дегенде, иш бериучю бла ишчини арасында кюнле бла байламлы даулаш чыгъаргъа боллукъду.