Сёз стратегиялы айнытыуну эм миллет проектлени юсюнден баргъанды

КъМР-ни Башчысы Казбек Коков Стратегиялы айнытыу эм миллет проектле жаны бла советни жыйылыуун бардыргъанды. Анда Къабарты-Малкъар Республиканы быйылгъы жылда социал-экономика жаны бла айныууну ал кёрюмдюлери чыгъарылгъандыла эм мындан ары тамамланырыкъ борчла белгиленнгендиле. Аны юсюнден КъМР-ни Башчысыны бла Правительствосуну пресс-службасы билдиреди.

Жыйылыугъа КъМР-ни Парламентини Председатели Татьяна Егорова, КъМР-ни Правительствосуну Председательи Мусукланы Алий,   КъМР-ни Башчысыны Администрациясыны оноучусу Мухамед Кодзоков,  КъМР-де Баш федерал инспектор Дмитрий Васильченко, правительствону министрлери, район администрацияланы башчылары эм жамауатчыла да къатышхандыла. 

Жыйылыуну ача, Казбек Коков былай айтханды:

- Сёзсюз, аллыбызда тургъан борчладан бири, энчи аскер операцияны жетишимли бардырыргъа себеплик этиудю,  бизни запад бла къажау сюелиуюнде хорламны болдурууду, ала не да этип Россейни хорларгъа, къыралыбызны не къадар къарыуусуз этерге кюрешедиле.  Бизни алагъа жууабыбыз энчи аскер операцияны бардырыуда муратларыбызгъа жетиудю, ол борчну арсарсыз толтурлукъбуз жигит, батыр аскерчилерибизни эм саулай кюч ала баргъан аскерибизни хайырындан.

Республиканы оноучусу белгилегенине кёре, кючлюэкономикабыз эм тутхучлу жамауат-политика болум шёндюгюлю болумгъа къажау сюелирге онг береди.  Дагъыда ол республикада жашагъанлагъа ал сатырда тургъан аскерчилерибизге болушлукъ этерге тири къатышханлары ючюн ыразылыгъын билдиргенди.

Казбек Коков эсгертгенине кёре, 2026 жыл Президентибизни оноуу бла Россейни халкъларыны бирлигини жылыды.  Аны бла байламлы республикалы къурау комитет къуралгъанды. «Биз бу жумуш бла байламлы сорууланы тамамларгъа къыйматлы ишлерге эмда битеу мероприятияланы бийик даражада ётдюрюрге керекбиз»,-деп чертгенди.

Андан сора КъМР-ни экономиканы айнытыу министри Рахайланы Борис баш докладны этгенди. Ол озгъан жылны экономика жаны бла ал кёрюмдюлерини юсюнден айтханды. Алагъа кёре ич регион продуктну ёсюуу 5,9-6,2  процент болгъанды. Беш жылны ичине ич регион продукт 325 миллиард сомгъа жетгенди, ол эки кереге ёсгенди.

Агропромышленный комплексде ёсюм 6,8 процент, къурулушда 4,3 процент, промышленный товарланы чыгъарыуда 6,1 процент болгъанды. Асламлы капиталгъа инвестицияланы келиулери да ёсгенлей барады. Арт беш жылны ичинде 40 уллу инвестиция проект жашауда бардырылгъанды, аланы хайырындан 2110 жангы ишчи жерле къуралгъандыла. 2020 жылда салыннган инвестицияланы ёлчемлери 49 миллиард сом болгъанды, быйылгъы жылны аягъына ол кёрюмдю 86 миллиард сомгъа жетгенди.

2025 жылда сатыу-алыуну ёлчеми озгъан жылны бу кезиую бла тенглешдиргенде 6,3 процентге ёсгенди, хакъ тёленип этилген жумушланы ёлчеми да 6,5 процентге асламды, былтырыны бу кезиую бла къарагъанда.

Туристлени келиулери аслам болгъанды, этилген тергеулеге кёре, 2025 жылда ол кёрюмдю эки миллион адамдан атларыкъды.

 Энчи предприниматель иш бла кюрешгенлени саны 24 мингден озгъанды, бу жаны бла ёсюм 7 процент болады. Иш ачып 93,7 минг инсан кеси башын эм юйюрюн кечиндиредиле. Былтыр бла тенглешдирип къарагъанда ёсюм 16,1 процент болады.

Иш хакъны ёлчеми ёседи. Этилген тергеулеге кёре, 2025 жылда орта эсеп бла айтханда айлыкъ 52 минг сом болгъанды.  

«Шимал Кавказ федерал округда республика алыннган файданы адам башындан тергеп юлешгенде биринчи жерге чыкъгъанды эм ал кёрюмдюлеге кёре, инсанланы къолайлыкълары андан да иги боллукъду. Къарыусуз жашагъанланы санын азайтыу эм халкъ асламланы къолайлыкъларын игилендириу Къабарты-Малкъар Республиканы стратегиялы айнытыууну баш борчларындан бириди. Озгъан жылны кёрюмдюлерине кёре, иш хакъны аз ёлчеминден энишге алгъанланы саны 11 процентге аз боллукъду, быйылгъы жылда ол кёрюмдю дагъыда бир процентге тюшерикди»,-деп белгилегенди Рахайланы Борис.

Къабарты-Малкъар Республиканы бюджетини толтуруу, ал тергеулеге кёре, налогладан эм башха жерледен тюшген файдала 33,1 миллиард сом болгъанды. Ол кёрюмдю 2024 жылны бюджетинден эсе 13 процентге, башхача айтханда уа 3,8 миллиард сомгъа асламды. Бюджетге республиканы кесинде тюшген файдаланы ёлчеми 24,1 миллиард сомгъа жетерикди.

Къабарты-Малкъар Россейни Президентини башламчылыгъы бла башланнган жангы миллет проектлени жашауда бардырып тебирегенди. 2025 жылда 43 регион проект болгъанды, аладан 33- де къоранчланы республика этгенди. Саулайда этилген къоранчланы ёлчеми 10,8 миллиард сом болгъанды, аны 7,6 миллиард сому федерал бюджетден, 3,2 миллиарды уа регион бюджетден бёлюнгенди. Ахчаланы асламысы жюз жыйырмадан  аслам мекямны къурулушуна эм жангыртыу ишлеге кетгендиле.

2026 жылда миллет проектлеге 14,8 миллиард сом бёлюрге мурат барды, ол санда федерал бюджетден 11,5 миллиард сом эм республикалы бюджетден 3,2 миллиард сом.  Ол жаны бла властьны федерал органлары бла 41 ахча бла байламлы болмагъан эмда ахча бла байламлы болгъан 43 келишим этилгенди. Белгиленнгенге кёре, аслам эс регионланы айнытыугъа буруллукъду. Келир кезиуге салыннган борчла Къабарты-Малкъар Республиканы социал-экономика айнытыу жаны бла стратегиясында белгиленипди. Быйыл февраль айгъа дери Къабарты-Малкъада битеу къырал программала республикалы бюджет бла тийишлиликге келтирилликдиле.

 Андан сора жыйылыугъа къатышханла КъМР-ни саулукъ сакълау министри Рустам Калибатовха бла КъМР-ни урунуу эм социал къоруулау министри Тогъузаланы Тахирге «Узакъ эм тири жашау» бла «Юйюр» миллет проектле жашауда къалай бардырылгъанларына тынгылагъандыла.  

Саулукъ сакълауну биринчи звеносун жангыртыу бла байламлы профилактика ишле тынгылы бардырылып тебирегендиле, къыйын аурууланы ачыкълау жаны бла болум игиленнгенди. Больницалада алчы амалланы хайырланадыла, ол санда жюрек эм къан тамыр аурууланы, инфаркт миокарданы эм инсультдан бакъгъанда.

 «Юйюр» миллет проектни чеклеринде «Юйюрге болушлукъ этиу», «Кёп сабийли юйюр» эм «Абадан тёлю» регион проектле жашауда бардырылгъандыла. Аланы барысыны да бюджети 590 миллион сом болгъанды, 191,9 миллиону федерал субсидия, 398,1 миллион сому-республикалы бюджетден болгъандыла.

 Республикада сабийлени жыл санларына кёре, бир кере, ай сайын тёленнген 14 пособия эм компенсация юйюрню социал болумуна кёре тёленеди. Юйюрлеге тюрлю-тюрлю пособияла, социал жаны бла болушлукъла эм башха тёлеуле 29,5 миллиард сом багъасы этилгендиле. Аны хайырындан 103 минг юйюрге къырал болушлукъ этерге онг чыкъгъанды, ала саулай да 196 минг сабий ёсдюредиле. Кёп сабийли юйюрлеге болушлукъ этиу амалла андан ары да игилене барлдыкъдыла,ол санда социал жумушланы цифра амалла бла этиу да, деп айтылады билдириуде.