Жигит уланланы – жигитлик жоллары

Ата журтубузгъа жау чапханда, Огъары Чегемден Мырзаланы Алийни да тёрт жашы немис-фашистле бла къазауат этерге кетгендиле. Аладан экиси юйлерине сау-саламат къайтхандыла, бирси экиси да, гитлерчиле бла сермеше, уруш аулакъада къалгъандыла.

Жашланы таматалары Юсюп къазауатны биринчи кюнлеринден окъуна жаяу аскерни санында уруш этгенди.  Сюргюнню да сынагъанды. Азиядан къайтхандан сора Нальчикде шофёр болуп ишлегенди. Жетмиш тогъузунчу жыл ёлгенди.

Жюнюс урушну аллында жыллада чакъырылады аскерге. Брест къалада къуллукъ этгенди. Инсан борчун кёл салып тамамлагъаны ючюн комсомолчу жашха сержант чын бередиле. Чекчи уллу къыралыбызны тыш жаудан сакълай эди.

Къыркъ биринчи жыл жыйырма экинчи июньну эрттенлигинде танг ала энди жарый тебирегенде, немис самолётла къалагъа бомбала къуюп тебирейдиле. Топчулары да къыстау атдырадыла. Бираздан а жаяу аскерлери да жетедиле. Жукъу арада топ-окъ тауушдан элгенип уяннган солдатла, абызырап, не этерге билмей къалдыла. Атылгъан топла, бомбала къаланы оядыла, букъусун, топурагъын кётюредиле. Жаралы солдатланы къычыргъан, ынычхагъан тауушлары чыгъады.

Ол къатыш-къарада командирле эс жыядыла, адамларына оноу этип башлайдыла. Жюнюс да кесине бойсуннганла бла къаланы бир жеринде турады. Бир заманда топ атыу тохтагъанда, гитлерчиле кирип тебирейдиле. Аллай бир бомба, топ атылгъан жерде адам сау къалгъан сунмагъандыла. Болсада къызыл аскерчиле битеу да къырылып къалмагъан эдиле. Бугъунуп тургъанлары бирден ушкок атдырып тебирейдиле, сора юслерине чабып, къалгъанларын а сюнгюле бла ёлтюредиле.

Ашлары-суулары, сауутлары да тауусулгъанларына да къарамай, къуршоугъа тюшген Брест къаланы аскерчилери кёп кюнлени уруш этгендиле. Аллай сермешлени биринде, 28 июньда 1941 жылда, Алийни жашы Жюнюс жигитча ёлгенди. Аны юсюнден хапарны гитче къарындашы Сафаргъа къаланы комиссары Матевосян айтхан эди. Къаланы сакълай ёлген къызыл аскерчилеге салыннган эсгертмеде таулу жашны аты жазылыпды. Юйдегиси жокъ эди.

Къарындашланы ючюнчюлери Зулкъарний лейтенант эди. НКВД-ны аскерлерини санында къуллукъ этгенди. 1944 жыл Одессаны немис фашистледен азатлагъан сермешлени биринде жоюлгъанды. Жарсыугъа, аны уруш жолларыны юсюнден башха хапар жокъду. Аны да юйдегиси болмагъанды.

Сафарны аскерге 1942 жыл апрельде чакъыргъандыла. Хабаровскда артиллерия училищеде окъугъанды. Аны бошагъандан сора лейтенант чын бередиле. Татарстанны ара шахары Къазанда къуралгъан танклагъа къажау энчи аскер бёлюмге тюшеди. Андан быланы Украина тийресине кёчюредиле.

120 -миллиметрлик гаубицаны командири Украинаны, Молдавияны, Румынияны жерлерин азатлаугъа къатышханды. Яссы, Рымныкуль, Серат, Бузеу,Плошти, Новы, Замки, Трнава, Глоговень, Синец, Братислава, Малауки, Брук, Бановце, Цистердаф шахарлада бардырылгъан сермешледе, топдан атдыра, фашистлеге кёп халеклик салгъанды. Бу башда сагъынылгъан жерледе сермешлеге къатышханы ючюн Сталинни атындан келген махтау къагъытны аскер бёлюмню командири гвардияны полковниги Богданов берген эди.

Лейтенант тасхагъа да бара тургъанды. Душман аскерни къалайда тургъанын тохташдырып келгенден сора, уллу топладан атдырып, жокъ этип болгъанды.

Румынияда бара тургъанлай, тёрт танк батальоннга чабыууллукъ этедиле. Бизникиле не этерге билмей къаладыла. Ол заманда Сафар, абызырамай, нёгерлерине буйрукъ берип, топларын немис танкла таба буруп, атдырып тебирейдиле. Тёртюсюн да кюйдюредиле. Душман солдатланы да чач-тюк этедиле.

Ол жигитлиги ючюн Сафаргъа Махтаулукъну орденини 3-чю даражасын бередиле. Урушну уа Мырза улу Австрияда бошагъанды. Юйюне эркин этилгенинде, аны кёкюрегинде дагъыда Къызыл Жулдузну ордени, Ата журт урушну орденини биринчи даражасы, Жигитликни майдалы эм башха саугъалары болгъандыла.

Аскер борчун толтургъандан сора Къазахстанны Алма-Ата областыны Панфиловский районунда тохтайды. Алгъа «Жаналы жарасы» район газетде корреспондент болуп, артда уа «Коммунизм туги» республикалы газетге кёчеди. Къауум жылны телевиденияда да ишлегенди.

СССР-ни Журналистлерини союзуну члени эди. Кеси сакълагъан мамыр жашауну урунуу жигитлерини юслеринден газетледе жаза, телевиденияда программала хазырлап тургъанды.Ол урушда юч кере ауур жаралы, контузия да болгъанды. Жашагъан къадар ала аны къыйнап тургъандыла. Кеси 1991 жылда Панфилов шахарда ауушханды.