Уучуланы эслерине

КъМР-ни Табийгъат байлыкъла эмда экология министерствосундан билдиргенлерине кёре, бизни республикада жугъутурлагъа уугъа барыу кезиу быйыл 30 ноябрьде бошалгъанды. Аны закон бла белгиленнген болжалы он кюн бла чекленеди. Ол себепден уугъа чыгъаргъа эркинлик алгъанла тийишли къагъытларын 10 декабрьге дери министерствогъа къайтарыргъа борчлудула. Аны адреси: Нальчик шахар, Малкъар орам, 102-чи юй, биринчи къатысы.

Кийиклени юслеринден да бир-эки сёз. Биринчиден, жугъутурла адамдан, жанлыдан да къоркъуу болмазча Кавказ тауланы бийиклерин сайлайдыла. Ийисни узакъдан окъуна ангылайдыла, бир тюрлю къоркъуу чыкъса, къачып, ышыкъ жерлеге къутуладыла. Жаз башында къарыусуз заманларында, бёрюле, сюлесинле да аланы къуууп жетедиле. Аны хатасындан эчкиле  кёп къырыладыла.

Ала хауаны тюрлениригин да алгъадан биледиле. Къар, жауун башланырыкъларын, сууукъла келликлерин сезип, кеслерине тийишли мадар излейдиле. Эрттенликде  къая бетледе отлайдыла, тюшде солургъа жатадыла эм кече къарангысы бла суу ичерге  энедиле.

Текеле бла эчкиле 1-10-чу декабрьледе къошуладыла. Тёрт жылдан уллайгъан улакъла уа, январь айны аягъына башха сюрюу къурап, аналарындан айырылып кетедиле.

Бюгюнлюкде кавказ жугъутурну эки тюрлюсю барды – Дагъыстан бла Къобан. Аланы бир-бирден мюйюзлеринден айырыргъа боллукъду. Биринчилени мюйюзлери къочхарныкъына, экинчисиники уа къылычха  ушайдыла. Аны бла бирге къобан тюрлюсю ёсюмю бла да гитчерекди, сакъалы, къуйругъу да къысхадыла.  

Эчкиле Къарачай-Черкесден башлап Азербайджаннга дери тау жерде турадыла. Бюгюнлюкде аланы саны 15 минг чакълы барды.  
Къабарты-Малкъарны юсюнден айтханда, битимлени бла жаныуарланы, ол санда жугъутурланы сакълаугъа аслам эс бурулады. Аны хайырындан Экология болумну игилендириу миллет проект тынгылы толтурулады, дерчады.