«Ишими сейир кёргюзтген - ала бизни тёрелерибиздиле»

Жашау тюрлене баргъаныча, аслам затха сурамла да ёзгергенлерине кесибиз да шагъат бола келебиз. Аны бла бирге уа тюрлю-тюрлю усталыкъла барлыкъларын, жаш тёлю жашау болумлагъа кеслерин жарашдыра, бюгюнню излемлери бла бирча атлагъанын да кёребиз.

Нальчикде той къурау агентствону таматасы Балаланы Салима бир ненча жылдан бери жамауатны байрамланы къураугъа аламат хунери бла къууандыргъанлай, ыразылыкъгъа, ыспас сёзлеге тийишли болгъанлай келеди. Быллай жарыкълыкъдан, алай эсе да, аны бла бирге жууаплылыкъдан да толу усталыкъгъа аны къадар къалай келтиргенини юсюнден бардыргъанбыз аны бла ушагъыбызны да.

- Салима, тойланы къурау бла кюреширге не зат кёллендиргенди, ол иш не бла сейирди санга?

- Бу жумуш бла кюрешгенли тёрт жылгъа жууукълаша да келеди. Энди биргеме ишлерча къауум да къурагъанма, гитче эгешчигим Саида да бюгюнлюкде мени блады.

Гитчелигимден да, мектепде окъугъанымда, тюрлю-тюрлю эришиулеге, жаланда къатышыргъа угъай, аланы къурагъанларында болушлукъ этерге сюйгенме, сахнагъа чыгъаргъа да алай. Университетде бу хунерими айнытханлай тургъанма. Сёз ючюн, бирси студент тенглерибиз Индияны, Францияны маданиятларыны юслеринден байрамла къурагъан заманда, биз а кесибизни нек кёргюзталмайбыз деген сагъыш бийлеучю эди. Алай бла кёлленип, факультетибизни таматаларындан да эркинлик алып, къарачай-малкъар фестивальны къурагъан эдим.

Анда жаш тёлю, преподавательле да бизни адет-тёрелерибизни, аш-сууубузну, миллет кийимлерибизни, тепсеулерибизни кёрюп, сейирге къалгъан эдиле. Бу жумушда атама-анама да ыразыма. Ала бишлакъланы, локъумланы, хычинлени, айранны, миллет энчиликлерибизни ачыкълагъан кийимлени, башха затланы да автобус бла жиберип, уллу болушлукъ этген эдиле.

Тойлагъа жолум да, баям, ол хунерим ючюн башланнган болур. Жууукъларыбызда эгеч-къарындашланы къууанчларына къатыша, кёп затны эслей, андан эсе, былай этсе тап болурму эди дегенча, кесими кёз къарамымы да билдире тургъанма. Аллай кезиуледе уа адамларыбыз оюмларымы жаратханларын, алай бла бютюн тап боллугъун кеслери да ангылагъанларын, тюрлендирген затларыма ыразылыкъларын кёрюп тургъанма. Сёз ючюн, суратха тюшерге жерни къурагъанма, кимни къалайда олтуртса, къонакъланы къачан чакъырса дегенча затлагъа бегирек эс бурама.

Билемисиз, сунмай тургъанлай, алыкъа той башланнгынчы неда аны кезиуюнде окъуна кёп затны терк сагъыш этип, жамауат сезмезча, алышыргъа да тюшеди. Аллай чакълада сынам бек керек болады.

Сора той асыры багъалы болуп къалмазына, юйюрню ырысхы жаны бла къыйналмазына да эс бурама. Хар келген къонакъ кесини жерине олтурурча, анга тийишли къонакъбайлыкъ этилирине, аш-сууда зырафлыкъ болмазына да. Айхай да, тёрели жумушларыбыз да хар бири тийишлисича озарларына, къуралырларына да къайгъыргъанлай турама.

- Юйде уа ыразы болгъанмыдыла бу жолну сайлагъанынга?

- Эм алгъа, сёзсюз, атам-анам биринчи алгъан билимиме кёре юрист болуп ишлесем сюйгендиле. Краснодарда Къобанны къырал университетин жетишимли бошагъан эдим да, юйдегилени ыразы этеме деп, усталыгъыма кёре бир кесекни уруннган да этгенме. Алай эсе да, жюрегим а тойланы, концертлени къурау бла кюреширге тартдыра эди.

Аны себепли, жаланда жюрек излемиме ышанып къалмай, бу жаны бла Санкт-Петербургда тойланы къураучугъа окъугъан да этгенме. Анда билим алгъан кезиуюмде уа, аны бла бирге «Ю 24» деген жаш тёлю конференцияла, башха жумушла къураргъа тюшюндюрген агентствода да ишлеп, ахшы сынам жыйышдыргъанма. Новосибирскде, Ивановода, Чебоксарлада, Элистада патриотлукъ жаны бла аллай форумланы хазырларгъа къатышханма. Аны себепли атам-анам да бюгюнлюкде ишиме жюрегим бла берилгеними кёрюп, ыразы да боладыла, тутхучлулукъ да этедиле.

- Сёз ючюн, юйюр тойну ресторанда угъай, элде, арбазында оздурургъа сюе эсе, ары уа барамыды къауумугъуз?

- Бармай а! Анда да юйню, столланы жасайбыз, суратха тюшер жерни хазырлайбыз, музыканы, суратчыны да сайларгъа болушлукъ этебиз.

- Къыйын тюйюлмюдю ишинг?

- Жашырмайма, къыйынды, алай эсе да, жаратып этеме да, къыйналгъаным кёзюме кёрюнмейди. Сёз ючюн, бизде аллай бир къылыкъ барды – къонакъла айтылгъан заманнга келмеген. Ма бу затха да бек эс бурама. Хар зат низамгъа тийишлиликде заманы бла этилсе, адамла да арымайдыла, тойну «татыуун» да ангылайдыла.

Мен а ата-анала, жаш адамла кеслери да тойну ёмюрлеринде эслеринде сакъласала сюеме, ала ыразы болсала. Билемисиз, аланы ыразылыкъларын эслесем, кесими да къууанч сезим бийлейди, кёлюм кётюрюлюп, насыплы да болама. Биз аман зат этмейбиз да (кюледи).

Той ол жарыкълыкъды. Эм алгъа уа мен аны атаны бла ананы къууанчына санайма, кеслери саулукъда аллай насыпны сынагъанны не багъасы барды?!

- Жаш тёлюню келечисича, бюгюнлюкде тойлада нени жаратаса?

- Баш ау алгъан адетибиз бек ариу тёреди. Аны магъанасы да теренди. Аны бла бирге уа киеуню кёргюзтген.

Алай эсе да, тойларыбызда ырысхы жаны бла уллу зырафлыкъ этилгенин да айтмай болмайма. Аны хатасындан, жарсыугъа, юйюр къураргъа ашыкъмагъан жашланы билеме. Тенг къызларымда, танышларымда да бардыла келин болургъа базынмагъанла. Ала не ариулукълары, не этимлиликлери, окъуу-билимлери жетишмегенден угъай, жаланда ырысхы асыры кёп изленнгенинден базынмайдыла.

Ол зат, букъдурмай айтсакъ, бек жарсытады. Бюгюнлюкде абаданларыбыз жаш тёлюню заманы оза баргъанын, ала къачан юйюр ёсдюрюп, аланы аякъландыраллыкъларыны юсюнден сагъыш этип, ол жанына эс бурулса сюерик эдим.

Тойгъа беш жюз угъай, элли адамны чакъырып этерге да боллукъду деп сунама. Энчи кёз къарамымы айтсам, ары сени къууанчынга къууанырыкъны чакъырыргъа керекди, ансы къаллай бир къоратханынгы санагъанны угъай, деп ойлайма. Айып этмегиз алай айтханыма, жашауунгда жангыз бир кере кёрген адамынгы тойгъа чакъырып башлауну да ангылаялмайма.

- Биринчи къурагъан тоюнг а эсингдемиди?

- Хау, аны къабартылы къыз тенгиме къурагъан эдим.  Къонакъла айтылгъан заманнга келип къалгъанларына сейир этгенлери бюгюнча эсимдеди.

- Башха миллетлени келечилери да чакъырадыла сора?

- Чакъырадыла, хау.  Кёп болмай  грек тойну биринчи кере къурагъанма. Анга Ессентукиге баргъанма. Ала мени Интернетде кёрюп, алай чакъыргъандыла.

Ызы бла арап тойну хазырларыкъма. Ол а Нальчикде озарыкъды. Бизни университетде врачха окъугъан жаш къабартылы къыз бла юйюр къурарыкъды да, эки миллетни да адет-тёрелерин бирге тап келишдирликме. Иорданиядан аланы энчиликлерин билдирген саугъала да келтирилликдиле тойгъа.

Оруслула бла уа ишлей тургъанма да, ол къыйын тюйюлдю. Хар халкъны да адет-тёреси манга сейирди. Аланы кеслери бла сёлешип, нени къалай болурун излегенлерин да сорама, маданиятларына кёре не зат тийишли болгъанын да.

Тышындан къарасанг, тынч иш да кёрюне болур, алай эсе да, кечеле бла жукъламай чыкъгъаныбыз да кёп болады. Нек дегенде узакъдан адамла чакъырсала, кюнню заманы алада бла бизде бирге келишмей да къаладыла. Алай эсе да, башхаланы адет-тёрелерин билген да манга сейир болгъаны ючюн бютюнда кёлленип ишлейме.

- Эм алгъа ата-ананга, ызы бла кесинге да ана тилибизде алай шатык сёлешгенинг ючюн хурметибизни билдиребиз.

- Сау болугъуз, ёсген Нальчикде этгенме. Тауча иги билмей эдим да, биринчи классха баргъанымда, атам-анам Кёнделеннге элтип, анда аппам, ыннам бла туруп, бир жылны мектепде окъугъанма. Орамда биргеме ойнагъан сабийле уа мени малкъарча, мен а аланы орусча сёлеширге юйретгенбиз. Ызы бла хар каникулладан да барып тургъанма элге. «Билляча» атлы сабийлеге телевизор бериуге да къатышып тургъанма артда.

Юйде ана тилге, адет-тёрелеге эс бурулмаса, баям, ол затлагъа юйреналлыкъ болмаз эдим. Айхай да, жангы зат айтырыкъ тюйюлме, алай эсе да, аны кертилиги уа сёзсюздю – сабийни ана тилине, ёз миллетини энчиликлерине тюшюндюргенле, ол затлагъа сюймекликлерин кючлегенле да эм алгъа аны ата-анасыдыла.