Окъуучулары аны бюгюн да унутмайдыла

Бардыла эллерибизде, шахарларыбызда аллай адамларыбыз – аланы къадарларыны, жашауларыны юлгюсюнде саулай халкъыбызны бир кезиудеги тарыхын толусунлай ачыкъларгъа боллукъду. Алай айтханлыгъыбызгъа, хар инсанны да болады жашауунда бир сейир этерча заты.

Къайсы бирибиз да ата-анабызгъа аланы таныгъанла, билгенле, жамауат ариу айтса, аланы адамлыкъ ышанларын эсгерип хурметлесе, бизни ала ючюн кёлюбюз кётюрюлмей къалмайды.

Ишни юсю бла таныгъанма Быллымны Ахматланы Ахмат атлы битеулю билим берген мектебини директоруну юйретиу жаны бла завучу Ёзденланы Афуажанны. Алай а бюгюн аны анасыны – Елена Омаровнаны – юсюнден айтыргъа сюерик эдим. Огъурлу, бетинде сюйдюмлю нюрю болгъан, кесине ийлешдирген ыннаны юсюнден.

Менлижан (Еленаны керти аты алайды) урушха дери туугъан, сабийлиги къазауатны кезиуюне тюшген тёлюденди. Атасы Омар Хамурзовладан болгъанды. Алай эсе да, аны (Омарны) анасы Шауаладан таулу къыз эди да, малкъарча сууча билгенди. Сабийлерин да малкъар тилге юйретгенди. Аны себеплиги бла уа Елена Омаровна Мамайлагъа келин болгъанында, аны таулу тюйюлдю деп да ангыламагъандыла. Нек дегенде малкъар тамырла бу юйюрде дагъыда кёпдюле.

Омар кеч юйдегили болгъан эди. Жыл саны ючюн аны экинчи дуния урушха алмагъандыла. Болсада ол инсан урушха къатышханды, компартиягъа киргенди. Аны ючюн а, аны къазауатха иймегенликге, партизаннга чыкъгъанды. Ол кезиуде уа жамауатны арасында: «Партизаннга кетгенлени юйлерин къыргъан этерикдиле», - деген шургулу хапар да жайылгъан эди.

Аны эшитип, Омарны юйдегиси ючжыллыкъ Менлижанчыкъны Сармаковода жууукъларына аманат этип, баш иесини ызындан ол болгъан отрядха кетип къалады.

«Къол аязына окъ тийген эди да, бир ненча батыуу бар эди. Уллуракъ болгъаныбызда аммабызгъа соргъанымда айтхан эди хапарын», - деп эсгериучюдю Афуажан.

Насыпха, уруш да бошалып, къызчыкъ да ата-анасыны къолунда Заюковода ёседи. Анга къарындашла да къошуладыла. Омарны уа партизан отрядда салгъан къыйыны ючюн Къызыл байракъны ордени бла саугъалагъандыла. Артда къырал алагъа фатар да берип, юйюр Нальчикде жашагъанды.

Менлижан а, мектепни ёсген элинде бошап, ол замандагъы педучилищеге окъургъа киргенди. Сабийле бла ишлерге сюймеклиги уа анасы бла Заюковода интернатда анга аш хазырларгъа болушлукъ этерге бара тургъаны бла байламлы ачылгъанды.

Барыбыз да билгенликден, ол кезиуде окъууну бошагъан жаш адамланы ишлерге распределение бла къырал кеси жибергенди. Алай бла Менлижанны да Лашкутаны мектебинде сабийлени окъутургъа ийгендиле. Ол а мында ата къарындашы Кашифни юйюрюнде туруп ишлегенди. Белгилесек, аны да юйдегиси, келинлери да таулула болгъандыла.

Жашау нёгерине да Елена Омаровна мында тюбегенди. Мамайланы Ахмат бла бирге 45 жыл чакълы жашагъандыла, тёрт сабийни ёсдюргендиле. Барысы да бюгюнлюкде бирер жерде бет жарыкълы урунадыла.

Менлижан Лашкутаны школунда башланнган класслада 25 жылны ишлегенди. Барыбыз да билебиз Советлени къыралында педучилищеде берилген билимни. Ол кесини билгенин ёсюп келген тёлюге юйретгенди. Сурат ишлерге, музыкалы инструментледе согъаргъа хунерини барлыгъы уа гитчечиклени окъутууда анга бютюнда себеплик этгендиле. Энди бюгюнлюкде 90 жылына жете тургъан ынна туудукъларына сурат ишлеп берсе, ала къууаннган, сейирсиннген да этедиле.

- Анабызны аллай ариу хаты болгъанды. Мектепде окъутханларын, бизни да кесича жазаргъа юйретгенди. Ол кезиуде къыралны жанындан да болгъанды аллай сурам. Андан сора уа юйде бизни тауча сёлеширге юйретгенин чертирге сюеме. Биз аны миллети кимлигин билген окъуна этмегенбиз, къоншуларыбыздан эшитгинчи дери, - дейдиле къызлары бизни бла ушагъында.

Кертиди, билимли, окъуулу адам къайда да ангылайды адамгъа ана тилни магъанасын, багъасын да. Бюгюнлюкде сабийлери Менлижаннга аны ючюн бютюнда ыразыдыла. Аны къара намысха сакълыгъыны энчилигин да чертедиле. Къайынланы биргелерине жашай, аланы хурметлерин кёргенди. Къоншудагъы къартланы окъуна атларын жашырып, сый-намыс бергенди.

Аны хурметге, намысха энчилик ышанларын сагъына, бир затха сейир этерчады. Къызы Афуажан КъМКъУ-ну къызыл дипломгъа бошап, артха, элине келип, школгъа устаз болуп тохташханлай, ол ишден кеси ыразылыгъы бла кетип къалгъанды. Аны, кесин да иймендирмей, энди жаш адамланы кезиулериди, алагъа ишлерге къояргъа керекди деп.

Тамата къызы гитчеликде да Елена Омаровна аны устаз болургъа хунери барлыгъын эртте сезгенди. Анга назмуланы кёлден билдире, атасы саугъалагъан китапланы окъута, классында бир жумуш къураса, анга да къатышдыра, ол усталыкъгъа сейирин ача, кючлей да баргъанды. Биз не десек да, эм алгъа ананы, ызы бла уа профессионал адамны жюреги сабийни ахшы педагог болаллыгъын ангылагъанды.

Афуажан Ахматовна да анасыны ышаныулугъун алдамагъанды. Ол орус тилге ёсюп келген тёлюню отуз жылдан асламны юйретеди. Окъуучулары бла тюрлю-тюрлю эришиулеге къатыша, Москвагъа окъуна чакъырылгъандыла. Бюгюнлюкде ол «РФ-ни юйретиуюню эмда жарыкъландырыууну сыйлы ишчиси» деген даражалы атны жюрютеди.

Алай эсе да, ол бюгюнлюкде да мектепде ишини юсюнден анасы бла кенгешгенлей турады. «Къойма школну, къолунгдан келгени къадар ишлегенлей тур, устаз болгъан кезиуюм жашаууму эм насыплы заманым эди, деп эсгертеди хар заманда да», - дейди.

- Окъуучулары уа аны къалай хурметлейдиле! Сиз Елена Омаровнаны къызымысыз, анга ушатханма, салам айтыгъыз деп, анамы эсгерселе, кёлюм кёкге жетгенча болама. Билемисиз, ол ишлеген заманда устазлагъа саугъала да алай бош берилмегендиле. Бирсилери бла бирге аны РФ-ни Жарыкъландырыу министерствосундан грамотасы (1967 ж.) сакъланады. Аны даражасы ол кезиуде бийик болгъанды, - дейди андан ары.

Кертиди, кеслерине махтау излемей, ишлерин харкюнлюк борчларына санай, жууаплылыкъны сезип уруннганды не заманда да абадан тёлюбюз. Жаланда айтхан сёзлери бла угъай, сабийлени кеслерини юлгюлеринде, сынамларында юйрете келедиле. Ол халкъыбызда эрттеден бери ышанды. Ала жашауну мурдоруна халал къыйынны бла жууаплылыкъ сезимни санай келгендиле. Бютюнда жаш тёлюню юйретиуде – не жаны бла да жууаплылыкъны.

Ыннаны туугъан кюню да устазланы байрам кюнлерине тюшеди. Аны да Елена Омаровна бош белгиге санамайды, къадарда бир зат да анстан берилип къалмагъанына ийнанады. Туудукълары аны хурметлей, багъалай эмда къууандыра, ол кюн аны тёгерегине жыйылыргъа ашыгъадыла. Хар бири жетишимлери бла къууандыра, амманы кёлюн жарыкъ этедиле.

Ол а, хар бир анача, юйюрню берекетин, жылыуун сакълагъан тиширыуча, ала жамауат арасында айып келтирмезлерине, хурметге сакъ болурларына ышанады. Аны бла бирге уа, юйюрге жангыдан къошулгъан гитчечикле бла жубана, аланы дагъыда кёп болурларын тилей, къадарына, жашаууна да ыразылыгъын жашырмай айтады.