Эринмеген жоннгурчхадан къала ишлер

Арт жыллада  Къабарты-Малкъарда солургъа сюйгенлени санына танг къошулгъанды. Сёз ючюн, быйыл тогъуз айгъа  къонакъланы саны 1,5 миллионнга жетгенди. Ол былтырдан 5 процентге кёпдю. Анга кёре турист маршрутлагъа да сурам уллулай къалады. Ол санда Чегем чучхурлагъа, Чирик кёллеге, Бызынгыгъа эм  башха жерлеге барыргъа сюйгенле кёпден-кёп бола барадыла. Аны бла байламлы уа туристлени жумушларын жалчытыу бла кюрешген предпринимательлеге да къошулады. Улбашланы Шыйыхны жашы Тахир да заманында ол ишни къыйматлыгъын ангылагъан эм бизнесин  айнытыуну мадарларын излеген хунерли жашладан бириди. Бюгюн ол бизни ушакъ нёгерибизди. 

- Тахир, окъуучуларыбызны кесинг бла танышдырсанг эди?

- Мен 1958 жылда Къашхатауда туугъанма, бюгюнлюкде да мында жашайма. Элде ёсген адамгъа малчылыкъ бла жерчилик жууугъуракъ болгъаны себепли, ол заманда, кёплеча, Къабарты-Малкъар къырал университетни эл мюлк бёлюмюне киргенме.

Аны бошагъандан сора, мени Тамбов областьха жибергендиле. Анда колхозда баш агроном болуп эки жыл чакълы ишлегенме. Къарындашым Алим афган урушда ёлгенде, анабыз бла эгечим юйге жыйышсам сюедиле. Биргеме ишлегенле уа, жиберирге унамай, къаты боладыла, партияны келечисине сайларгъа сюйгенлерин да айтадыла. Болсада мен ахлуларымы ыразы этер ючюн ёз элиме къайтама.

Биринчи заманда районну администрациясыны эл мюлк управлениясында агроном болуп ишлегенме, районда биринчи болуп ортакъгъа жер да алгъанма. Бир тюрлю файда тюшюрюр акъылда арбазда тууарлагъа бау да ишлейме. Алай бла кесибизде «Къызыл Малкъар» колхоздан 25 тананы алып, бир жыл чакълы тутуп, артха мал башы бла къайтарып тургъанма. Алгъан заманда аланы базманда тартханымда, кёбюсю 80 килограмм чакълы болгъандыла. Ызларына къайтаргъан кезиуюмде уа андан артыгъы кесиме къалгъанды.   

- Айтханыгъызгъа кёре, малчылыкъ бла къаты кюрешгенсиз?  

- Хау, ол заманлада «Шауурдат» элли-фермер мюлк да ачама эм 3-4 жылны 35-40 бугъаны багъып тургъанма. Сауулгъан ийнекле хайырлы болгъанларына тюшюннгенимде уа, аладан 15-син алама. Сютню кеси багъасы учуз болгъаны себепли,  кёбюсюнде бишлакъ этип сатханма. Къоншу-тийре, кафеле эм тюкенле  да аланы кёп алгъандыла. Нальчикден окъуна келип 20-40 килограмм алып кетгенле болгъандыла. Кертисин айтханда, бирде жетишдирген окъуна къыйын эди. 

- Бал  батманларыгъыздан да иги кесек барды,  аланы хайыры уа къалайды? 

- Алгъа сынам халда он  батман келтирип, биченлигимде салгъан эдим. Аладан иги хайыр тюшюре башлагъанымда, алагъа къоша-къоша барама. Жайда Бызынгыда тутханма. Кёбюсюнде алагъа атам къарагъанды, солуу кюнлеримде кесим  да баргъанма ары. Ол заманда Водоканалда ишлей эдим да, андан кетерге тюшеди. Андан сора энчи иели мюлкюмю бал чибинле тутуу жаны бла бёлюмге кёчюреме. Ма андан бери малчылыкъны, башха ишни да къоюп, 32 жылны бал батманла тутама. 
Бал чибинле тутуу къыйын, сейир эм файдалы ишди. Болсада аны да, бирси ишленича, сюерге керекди. Жумушларын да болжалдан кеч къалмай тамамларгъа - дарманланы заманында берирге, батманланы болумлары, чибинлени  халлары да игилей сакъланырча этерге  тийишлиди. 

Майда юлкюле чакъгъан заманда нёгерлерим бла бал батманланы жюклеп, биришер машина бла Ставрополь крайгъа барабыз. Тынгылы къарар ючюн бир адамгъа аланы алтмышдан кёбюсю керек тюйюлдю. Алай бла тереклени, гюллени да чакъгъанына кёре, тынч-тынч Прохладна, Май районлагъа келебиз. Ызы бла тау этекледе тохтайбыз. Хансны къалынлыгъына кёре, Бызынгыгъа, Чирик кёллени башына, Хабазгъа, Кёнделеннге, Быллымгъа эм башха жерлеге да барама. Сёз ючюн, быйыл Хабазда кечиннгенме.   

Терек бахчалары болгъанла келирибизни кеслери тилеучюдюле. Белгилисича, чибинле битимлени букъуларын чачадыла, тирликни игилендиредиле эм къайсы  мюлкге да иги болушадыла. Ол себепден къайда да бизге ыразыдыла. Жарсыугъа, арт заманда дарманла иги кесек чачдырылгъанлары себепли чибинле аслам ёледиле. Эртте колхозланы заманында аллай затны юсюнден алгъадан билдиргендиле, бусагъатда уа сакълыкъгъа кесибизге эс бурургъа тюшеди.    

- Солуу жерни юсюнден да айтсагъыз эди, аны ишлетирге ким болушады? 

- Малланы къурутуп, чаллыкъ жериме бал батманла салгъанымда, юч гектар чакълы бирде кёл ишлегенме. Аны жагъасында жууукъ-ахлугъа солурча эм нёгерлерим бла олтурурча эки-юч агъач юйчюк салгъан эдим. Кёлге уа амур, карп, шишмен, кюмюш эм башха чабакъланы да жибергенме. Бюгюнлюкде анда 20 килограмм ауурлукълары болгъан амурла бардыла.

Болсада жыл сайын къоншу элледен эм башха жерледен да солургъа аслам адам келип башлайдыла да, мен да, хар нени ишлей, къоша, тюрлендире барама, алай бла ол жер солуу базача болуп къалгъанды. Сора алты гектар чакълы бирде «Шауурдат» деген солуу жер къурайма. Бюгюн-бюгече да аны игилендириу бла кюрешеме.  

Бюгюнлюкде мында сегиз-он адамгъа агъач юйчюкле, элли адамгъа ресторан, волейбол, футбол, бадминтон ойнарча майданла, эт къууурурча жерле, бильярд, теннис тепсилери, Интернети, хамамы, ашханасы эм башха затлары бла онбир адамгъа эки къатлы къонакъ юй, машиналаны, чатырланы да салырча жерле да бардыла.

Бизни къоншу элледен эм башха жерледен да кёп жокълайдыла. Кёбюсю Москвадан, Санкт-Петербургдан, Татарстандан, Ставрополь, Краснодар крайладан, Ростов, Волгоград областьладан, къоншу субъектледен эм башха жерледен келедиле. Кече къалып, жолоучулукъгъа кеслери баргъанла да аз тюйюлдюле. Машиналары тауда жюрюрча болмасала уа, Чирик кёллеге, Огъары Малкъаргъа, Уштулугъа, Бызынгыгъа  эм башха жерлеге да кесибиз элтебиз.   

Саулай алып айтханда, бизде адам солурча, заманын зауукълу ётдюрюрча эм жюреги ырахатлыкъ табарча хар не да барды. Бизге уа къонакъланы ыразылыкълары бек багъалыды.  

- Ишигизни бардырыргъа уа ким болушады? 

- Сабийле, юй бийчем да къармашадыла. Туудукъла  да школдан бош заманларында  жараргъа кюрешедиле. Мен да, чибинлеге къарамагъан заманымда, мында жумушланы тындырама. Ол себепден ол юйюр бизнес болгъанды деп, таукел айтырчады.  

- Юйюрюгюзню юсюнден да айтсагъыз эди?

- Юй бийчем Рена кёп жылланы Къашхатауда эм кадет школда да ингилиз тилден устаз болуп ишлегенди. Аны бла бирге эки жаш ёсдюргенбиз. Алим бла Омар кеслери сюйген жерледе бийик билим алгъандыла. Алимни эки жашы бла  къызы, Омарны да бир къызы бардыла. Адамдан уллу байлыкъ жокъду, аны себепли туудукълагъа къууана жашайбыз. .