Къартла анга, жууукъ адамларынача, ышанадыла

Баям, дунияда бардыла аллай усталыкъла – биз аланы юслеринден артыкъ сагъышланмагъан, бирде эсибизни окъуна бурургъа ашыкъмагъан. Аллай усталыкълада ишлегенлени жандауурлукълары, халаллыкълары, адамлыкъ ышанлары, ала къатларында къыйналып тургъанлагъа къаллай себеплик этгенлери кёзге кёрюнмей да къаламы болур. Алай эсе да, социал ишчиле бла ушакъ бардырыргъа тюшсе, хар жолдан алагъа, аланы ачыкъ, мен этмесем а, ким болушур, деген ниетлерине сейирим, хурметим да кючлене барады.

Бютюнда бег а бу жол Чеченланы Сафият бла ушакълашханыбыздан сора, къаллай эсе да, бир тюрлю сезим бийлегенди. Бу усталыкъны сайлап, болушлукъ керекли болуп, къыйын жашау болумлагъа тюшюп тургъан къартларыбызгъа эллерибизде, шахарларыбызда да къарап тургъан адамлагъа ыразылыкъ билдиририм, ыспас этеригим, хурмет берлигим бютюнда келгенди.

Сафият а бюгюнлюкде Черек районну Къашхатау элинде социал жумушланы тамамлагъан ючюнчю бёлюмде ишлейди. Алай эсе да, аны къадар бу усталыкъгъа алай терк келтирип да къоймагъанды. Туугъан элинде мектепни бошагъан къызны мураты технолог болургъа эди, ол умуту бла Ставропольда бу жаны бла юйретген институтха окъуугъа киреди. Болсада юйюр болумлагъа кёре анга артха къайтыргъа тюшеди. Кёп да бармай, жарсыугъа, анасы да дуниясын алышады.

Элде социал ишчиле керек болгъанын билип, бу усталыкъгъа уа алыкъа юч сабийи да гитчечикле болгъан кезиуде, бир кесекчик ишлеп кёрейим деген акъыл бла тохташхан эди. Алай эсе да, ол кеси да сакъламай тургъанлай, къартлагъа кюнден-кюннге юйрене баргъанын, аласыз энди жашауун, усталыгъын да кёрмезлигин ангылайды. Ишин бютюнда къуралыулу бардырыр ючюн а,  анга окъуу да кереклисине тюшюнюп, Нальчикде педагогика колледжни социал ишчилени хазырлагъан бёлюмюне киреди. «Ийнаныгъыз, манга ол кезиуде 40 жылдан атлагъан эди. Жаш адамла айып этмесинле деп, окъуугъа кёлюмю берип, къадалып, билим алгъанма. Махтанып айтмайма, уялгъанымы себеби бла къызыл дипломгъа тийишли да болгъанма», - дейди ол кеси уа окъугъан кезиуюню юсюнден.

Ишде уа анга солуу кюнсюз урунургъа, кече юйге келмей  къалыргъа тюшген кезиуле да боладыла. Ол къарагъан къартладан бирлери ауруп къалса, аны къоюп кеталмайды, врачны юйге чакъырады. Къарыусузлугъун эслесе уа, сагъайып, кече да халы тюрленип, адам кёрмей турмасын деп, къолундан келгенича болушлукъ этеди. Кеслерини сабийлери – жууукълары болмагъанлагъа уа больницада окъуна къарайды.

Айхай да, къыркъ жылдан асламны бу усталыкъда ишлеген тиширыу кёпню кёргенди, иги кесек къартны ахыр жолгъа ашыргъанды. Бюгюнлюкде да ызларындан адамлары къалмагъанланы обаларына бармай, аланы къатларындан озуп кетмейди.

Сафият бир къарт ынначыкъгъа къарагъан кезиуюн да эсгергенди. Жарсыугъа, аны сабийи, жууукъ-ахлусу да жокъ эди. Айхай да, жашлыгъында жарыкъ умутлары бла къурагъан эди ол юйюр, аны жашчыгъы да болады. Алай а эм алгъа баш иеси дуниясын замансыз алышады. Орта Азияда уа жангыз сабийчиги тёрт-бешжыллыкълай ажымлы болады. Аллай жарсыулу къадары болгъан тиширыу экинчи юйюр а къурамагъан эди.

- Терезесине чыпчыкъ келип къонса: «Жашчыкъ мени жокълай келгенди», - дер эди. Аны эсгерсе, садакъа чыгъарыргъа сюйсе, тылы басып, локъумла биширип, кёп кере юлешгенбиз. «Манга сын таш да сала кюрешмегиз, Сафият, кимим келликди мени», – деген кюню да кёп болгъанды. Хар нени кеси къыйыны бла этерге сюйген адам эди да, бир жол баргъанымда, чакъырып, кюбюрюн ачады. Анда уа бир ненча жатхан жер, алагъа уа алтынла да тюйрелип эдиле. «Ёлсем, ма быланы барысын да мени жуугъанлагъа берирсе», - деген эди да, ол осуятын тынгылы этгенбиз. Сын ташсыз да къоймагъанбыз, жаннет ахлусу болсун. Хар несин да ёз къыйынына этгенбиз, - дейди Чеченланы къызлары.

Айхай да, адамы болмагъан ынначыкъны юйчюгю да анга кёре болгъанды. Алай эсе да, Сафият анга ремонт этерге кереклерин, адамланы да тапхан эди. Бу жумушда анга болушлукъ этген бабугентчи жашлагъа уа ыразылыгъын да айтады. Ынначыгъ а ремонтдан сора юйюне келгенинде, ийнаналмай кёзлерине, жилягъан окъуна этгенди. Ол кезиуде уа анга районну реабилитация арасында жер табып, Сафият жашауу келген тиширыу юйде ремонт баргъанда къыйналмазча да этгенди.

Дагъыда ол къарагъан башха ынначыкъ жашлыгъында бек ариу къыз болгъанды. Кеси да узун эмда къалын эшмели. Ол юйюр къурап, бир айдан а уруш башланып къалады. Баш иеси ары кетип, андан къайтмагъанды. Тиширыу аны саулай ёмюрюн  сакълагъанлай тургъанды. Юйюр нек къурамайса, деген болса: «Келип къалса, мен аны кёзлерине къалай къарарыкъма», - деучю эди. Кесине 80 жылдан атлагъанында да, ол баш иесин сакълагъанлай тургъанды.

Сафият эм алгъа къартлагъа къарап башлагъан кезиуде эллеге газ, суу жаны бла шёндюча тынчлыкълы онгла да жокъ эдиле. Анга отун жарыргъа, суу келтирирге да кёп тюшгенди.

Ол, къартла да сабийледен башха болмагъанларын белгилей, ала аны сакълап тургъанларын айтады. Хапарлашып, къууанчларын-жарсыуларын юлеширге да бек сюедиле. Социал ишчилери алагъа саугъа келтирсе уа, айхай да, къууанадыла.

Кёп къартны юсюнден айтханды хапар ушакъ нёгерим. Алай а, къалай эсе да, бу тиширыуну къадары бютюн жарсытханды. Ол а къайтып юйюр да къурагъанды, алай а, жарсыугъа, кесини сабийи болмагъанды. Алай эсе да, ол инсан ёз къоллары бла тюрлендиралмазлыкъ болумду.

Андан да бек жарсытханы уа адамланы араларында ачыкъ ниетни азлыгъыды. Экинчи кере юйдегили болгъанында, анга кесини юйчюгюн сатдырып къойгъандыла. Къартлыгъ а, айхай да, келмей къалмайды.

Анга уа къартлыгъында хаух фатарланы биринден башхасына кёче тюшгенди жашау этерге. Сафиятны болушлугъу бла анга юйлеринде жер бергенле да ол къарагъан къартла болгъандыла. Алай а, ажал да кесини жумушун этеди, ала да аууша, ынначыкъгъа да аны юйюнден кетерге тюше, жашау алай баргъанды.

Бу халны игилендирип, Чеченланы къызлары аны районну реабилитация арасында дайым да турурча жолну излейди. Анда уа бир смена 24 кюнню солуйдула, ала кетгенден сора уа, беш кюнню ичинде аны химиялы затла бла тазаларгъа керек болады. Ма ол заманны ичинде уа социал ишчи аны кесини юйюнде тутуп да тургъанды.

Артда уа, жарсыугъа, ынначыкъ къыйын ауруп къалады. Ол кезиуде анга врачланы жанындан болушлукъ дайым да керек болуп, аны къартла тургъан интернатха элтирге тюшеди. Алай эсе да, Сафият аны жангызлай къоймагъанды. Аны жокълай, бир баргъанында юйге алып келип, тёгерекден-башдан  тансыгъын да алдырады, жараларын да сау этер амалны излеп, аланы да ашланнганларын кетереди. Аллай дарманны уа Басханнга барып, анда халкъ медицина бла кюрешген адамдан тапханды.

Бу ынначыкъны осуяты жаны кибик кёрген Къашхатауунда асыралыргъа эди да, анга къарагъан тиширыу ол осуятны толтуруп, аны хар кереклиси да тийишлисича болуруна къайгъыргъанды. Былайда аны ахыр жолуна ашырыу жумушланы къолгъа алгъан, ары дери да къараргъа себеплик этген узакъ ахлуларына да хурметибизни айтыргъа излейбиз. Аллай шартла, айхай да, миллетибизни жандауурлукъ сезимине къууандырадыла.

Бошдан айтылмайды халкъыбызда хар неге да юйретиуню мурдору юйюрде болгъаныны юсюнден. Сафиятны къызы Танзиля да анасыны жолу бла баргъанды. Ол да бу усталыкъны сайлап, бюгюнлюкде Къашхатауда бет жарыкълы ишлейди. Бийик билим да ала турады. Баям, сабийлигинде анасына къартлагъа къараргъа  болуша тургъаны анга кёпню юсюнден сагъыш этдиргенди. Анасы къыйынды  дегенликге да, ол сайлауун къоймагъанды.

Таулу ананы юйюрюнде, Танзилядан сора да, эки жаш ёсгенди. Бюгюнлюкде Къудайланы Артур бла Анзор энчи аскер операциягъа къатышхан жашларыбыздан бирлеридиле. Артур алгъаракълада Къашхатаугъа келгенинде, аны бла мектепде тюбешиу да къурагъандыла. Жарсыугъа, жараларыны хатасындан аягъын кетерирге да тюшгенди.

«Къадардан буйрукъсуз зат да болмайды жашауда. Хар не да тапды, жарсыма», - дейдиле да, мени жапсарадыла, деп хапар айтады аналары уа. Айхай да, ана жюрек сабий къатында окъуна тургъанлыкъгъа да, анга къайгъыргъанын  къоймайды.

Сафиятны баш иеси жангыз сабий эди,  жарсыугъа, ол дуниясын алышханды. Аны анасы уа сау-саламатды, энди бюгюнлюкде 80-ден атлагъан эсе да жыл саны, тириди. Юйюр бир бирлерине билеклик эте, жангыдан ёсюп келген тёлюге – туудукълагъа – къууана, аланы бурундан келген ариу, ёзден адетлерибизге тийишлиликде ёсдюре жашайдыла.

Ишини юсюнден айта, ушакъ нёгерим эм ал кезиуде ол ары келгенинде анда Эндрейланы Аминат таматалыкъ этгенин, ангыламагъан затын юйретип, ишни эбине тюшюндюргенин эсгереди. Бюгюнлюкде уа бёлюмге Мокъаланы Фатима башчылыкъ этеди эмда мында  иш, белгилегенибизча, къуралыулу барады. Сафият а шёндю алтауланнга къарайды, айта келгенибизча, хар жарсытхан жумушларын заманында эмда тынгылы тамамларгъа кюрешеди.