Бёрюле бла къоншуда

Экиндиден атлагъанды. Кюнню иссилиги бираз кете  башлагъанды. Бири  арлакъдан, бири берлакъдан, ол тийрени  акъсакъаллары уллу ныгъышха жыйыла тебирегендиле. Хар бирини  биргелерине жашчыкъла бардыла. Алыкъа акъылбалыкъ болмагъан, алай жумуш этерге жарагъан. Ала аппалары бла ныгъышха келедиле. Аладан узакъ болмай, ариу къыртишге олтуруп, ашыкъ ойнайдыла. 

Аз-аздан акъсакъалла ныгъышха  жыйылдыла. Бир бирлери бла жарыкъ саламлашдыла. Сора элден, къыралдан жангылыкъла айтдыла.  Кюнчыгъышдан кюнбатышха, шималдан къыбылагъа дери жетдиле.

Барын да сюздюле. Хар бири да оюмларын айтдыла. Терсге-терс, тюзге-тюз дедиле. Алай эте, къауум заман озду. Бир кесекге акъсакъалла хапарларын къойдула. Сабийле да оюнну тохтатдыла. Таматалагъа жууугъуракъ келдиле.

Шошлукъну тамата бузду:

– Шуёхларым, жанларым. Ныгъышдан, элибизден башлап  дунияда бола тургъан хапарланы, жангылыкъланы юслеринден айтдыкъ. Игини, аманны да эсгердик. Аланы да игиси – бери, аманы – кери. Энди тёребизге къайтайыкъ. Хар бери келгенсайын бирибиз жашауунда тюбеген, кёзю бла кёрген затладан бирин айтады. Алайды да бюгюн кезиу Муталифге жетеди.

Муталиф, ашыкъмай,  хапарын башлады.

– Сары-Тала  тау жайлыкъны  жайда туруучу Малтан-Тюп деген жери барды. Бир жол манга къойла бла ары барыргъа тюшеди. Эки  ыстауат болабыз. Нёгерим къозулу къойла бла арлакъда, мен а къысыр къойла бла Малтан-Тюпню  ёрге жанында.

Кече къошда къалама. Къойланы уа ингирден окъуна, къая ырбынында уллу таш бар эди да, аны тёгерегине жыяма. Ташны юсюне уа къолда жюрюген патеген чыракъ бар эди да, аны жандырып салама.

Къойла тургъан жер ачыкъды, бегитилгени жокъду. Жанлы зараны жетер деп, бек къоркъама. Кече терк-терк чыгъып, къойлагъа къарай-къарай турама. Анда-мында уа  къауалдан да атдырама.

Алай эте, бёлек заман озады. Малгъа заран да жетмеди. Болсада тынчлыгъым а жокъду.

Бир  кюн къойланы кюте баргъанлай, къая ырбынында, эртте заманлада ишленнген хуналаны эслейме. Сейир болама да, ала болгъан жанына тебирейме. Кюн да жарыкъ, хауа жылы,  къапталымы сыртыма атып, хуналагъа жетеме. Аланы бийикликлери эки метр болур эди. Кеслери да жарты тогъай халда этилип. Къыйырлары къаягъа тирелип.

Баям, ол къачан эсе да къойла туруучу жер болур эди. Хунаны этилгенине къарай, аны ары жанында бир тауушла эшитдим. Хунагъа илинип, ары жанына къарасам, сени жауунг аллайны кёрсюн, хунаны ары жанында, кюн тууушха чыгъып бёрю балала, бири бирин къуууп, ойнай тура эдиле.

Уллу бёрюле уа, экиси да арлакъда жатып, кеслерин  кюннге къыздыра.

Аны кёргенде, абызырадым, жеримден тебалмай бираз турдум. Сора тынч, таууш этмей, къойла таба муштухул тебиредим.

«Эшигими жапдым, бёрю юйюрге ыстауатны келтирип, энди уа не амал, не хадагъа этейим. Къойланы  къырдырсам а: «Муталиф колхоз къойланы къырдыргъанлай деп,  къартлыгъыма сёзлюк болурмамы»,-деп къоркъдум.

Кече-кюн да къойладан айырылмайма. Жатхан да аланы къыйырларында этеме.

Андан сора бир ыйыкъ озгъан болур эди, къойланы кютюп, ингир ала ыстауатха жууукълашханма. Алайда сакъ болуучу эдим.

Бир заманда бир бирлерине жабышып баргъан къойла, жюрюшлерин да тохтатмагъанлай, орталарында жол къоюп, эки жанына юлешиндиле.

Иги эслеп къарасам, къойланы орталарын жырып, эки бёрю келедиле. Алдагъысы гитчерек, аны ызындан келген а асыры уллудан, эшек тенгли бир болур эди.  Жанларындагъы къойлагъа къарагъан да этмейдиле. Бир бири ызларындан тизилишип, дуппурдан аудула да кетдиле.

Ашхамда, баям, ала уугъа чыкъгънлыкълары болур эди. Мени къойларыма уа нек эсе да тиймедиле. Къошха жетип, къауалымы алып, ызларындан тюшейим деген акъыл келди башыма. Алай атамы къарындашы Хажибекир айтып эшитгенме: «Бёрю уясы болгъан жерде малгъа хыли жетмейди»,-деп.

- Эртте заманлада уа къойчула аллай жерлени излеген окъуна этиучю эдиле,-дегенин да унутмагъанма.

Бёрюле къойлагъа тиймегенлерин кёргенимден сора жюрегим тынчайды. Кече жукъуму да бёлмедим. Андан сора къойла къалыучу жерге чыракъ да салмадым. Ийнаныгъыз, ол жыл ыстауатыма бир жанлы заран да жетмеген эди.
Муталиф хапарын бошаргъа  кюн таула артына ауду. Акъсакъалла да юйге тебиредиле. Жашчыкълада хар бири да аппаларыны къолларындан тутуп, ала бла бирча атларгъа кюрешип бара эдиле.