«Сабийлени сейирлерине кёре айныргъа болушургъа хазырбыз»

Огъары Басханда жашагъан Акъболатланы Ибрагимни бла Мариямны газет окъуучуларыбыз таныйдыла, аланы юсюнден бизде жазылгъан да этгенди. Бюгюн а биз ала бла юйюр къыйматланы, фахму-хунерни юслеринден ушакъ бардыргъанбыз. Аланы эллеринде даражалары жюрюйдю, юйюм деген атаны бла ананыча таныйдыла. Алты сабийни ёсдюргени эмда юйретгени ючюн а Мариямны къырал «Ана махтаулукъну» майдалы бла саугъалагъанды.

- Ибрагим, жаш адам болуп жашаугъа былай тутхучлу болгъанынг къууандырады. Сюйген, хайыр келтирген ишинги юсюнден айтсанг эди?

Ибрагим:

- Башхаладан бир артыгъым барды деп айталмайма. Къайсы ата-анача, биз да сабийлени аякъландырыр муратда не жумушда да кесибизни сынагъанбыз. Бусагъатда асламысында тери бла ишлейбиз. Териден кёп зат этерге болады.

Алгъын, ана жанындан жууукъларымча, врач болургъа сюе эдим. Ол жыл сынауда бир аз амалым жетмей, медицина бёлюмге тюшалмай къалама. Биология бёлюмге уа киреме. Анда бир жыл окъуп, медицинагъа кёчерик эдим. Сора, окъуй баргъаным сайын, биологиягъа сейирим уллудан уллу бола, бир башха жанына кёчеригим келмейди.

Окъууну бошап, элиме къайтып, алгъан билимими хайырлана, кесими къол усталыкъда сынайма. Терилени ийлегенде бла жарашдырыуда химиядан бла биологиядан алгъан билимим бек жарайдыла. Жаныуарланы санларыны къуралыуларын иги билгеним ючюн а, кеппайла этип да кёреме.

- Кеппайла этиуде, къуру ол сен айтхан билимден сора, кёп зат керек болур: биче билиу, тигиу, дагъыда башха хунерле?

Ибрагим:

- Ол, сёзсюз, алайды. Юй бийчем Мариям тигиучюге окъугъанды. Ол жаны бла иги болушлукъ этеди. Тиге кесим да билеме. Терилени асламысында ууакъ аякълыланыкъыланы хайырланабыз. Дагъыда кёпле терилени кеслерине керекли тюрсюнлеге бояйдыла. Биз а табийгъат тюрсюнде къойгъанны, аладан оюула келишдиргенни тюзге санайбыз. Бир кийизни этер ючюн, алты-жети тери керек болады. Аланы хар тюрлюсюн тигер ючюн, машинкаланы кёбю барды бизде. Алай ол хайыр алыуну эм башы тюйюлдю юйюрюбюзде.

Алгъын мында туристлени келген жерлеринде сувенирле, агъачдан, жюнден этилген затланы сатхан тюкенибиз болгъанды. Кризисни заманында аны жабаргъа тюшгенди. Анапада аллай тюкен ишлетир амал тапханбыз да, хар сезондан энди ары жюрюйбюз.

- Сезон болмагъанда уа?

Ибрагим:

- Ол заманда юйюрде, элде, юйде керекли жумушлагъа къарайбыз. Малла тутабыз, пух эчкиле, тууарла, кийик эчкиле да бардыла. Сабийле да тауукълагъа бла къоянлагъа сюйюп къарайдыла. Малланы саугъандан сора, сютню жарашдырыу, бишлакъ, айран хазырлау да жууаплы жумушладыла. Сабийле аны да этедиле, юйреннгендиле. Заманында мында болсакъ, биченни да кесибиз хазырларгъа кюрешебиз.

Мариям:

- Бахчада да ишлерлерин излейме. Кеслери ууакъ урлукъла салып ёсдюредиле. Жерни сюер ючюн, аны къыйматын билирге керекди. Бизни оюмубузгъа кёре, элде ёсген сабий неге да юйренирге тийишлиди.

- Ол а алайды. Окъууларына, билим алыуларына уа къаллай эс бурасыз?

Ибрагим:

- Бизге ол бек магъаналыды. Кесибизни да окъуугъа сюймекликде ёсдюргендиле, биз да сабийлени сейирлерине кёре айныргъа болушургъа хазырбыз. Абадан жаш Аслан Тырныауузда Регион колледжде окъуй турады. Абдуллах тогъузунчуну бошагъанды. Школда дайым «бешлеге» окъуп, иги жетишимле кёргюзталады. Ол бийиклеге барыр деп бек ышанабыз. Расул, Магомет, Амина, Алим да школчуладыла. Ала барысы да эллерин, школларын, устазларын бек сюедиле. Барына да уллу хурмет этгенлерин букъдурмай айтадыла бизге.

Мариям:

- Дерслени юсюнден айтсагъ а, математика эм сюйгенлериди. Спортну да бек жаратадыла. Расул бокс бла кюрешеди. Ол сюймекликни анга тренери Хаджиланы Тимур сингдирген сунама. Былай барсала, жетишимлери да боллукъ болурла, Аллах айтса.

- Сабийлеге эм уллу насийхатыгъыз неди?

Мариям:

- Билемисиз, биз ёсген юйюрле кёп сабийлиле болмагъандыла. Алай хар заманда да уллу юйюрлеге сукълана эдик. Аны себепли эм уллу байлыкъ ол адам байлыгъыды деп юйретебиз. Бир бирлерине иги болурларын, аркъаларын бирге таяндыра, бир бирден акъыл, кюч да ала жашаргъа юйретирге кюрешебиз.

Ибрагим:

- Мюлкню барлыгъы шёндюгю дунияда магъаналы да болур, алай болмагъанча берекетсизди. Чынтты байлыкъ ол тюйюлдю. Жюрек ачыкълыкъ, тазалыкъ, патриот сезим, миллет дегенча сезимлени жюрегингде ёсдюре билиуню таза да байлыкъгъа санайбыз.

Сабийле ёз эллеринде ёсюп, ана тиллеринде сёлешип, абаданнга намыс эте билселе, эрттегилилени сёзлерин хурметлеселе, бизге,  андан сора,  башха зат керек болмаз. Жашауда бирер жерге илинип, баш кечиндире билирге уа юйретирге кюреширбиз.

- Сиз юйюрюгюз бла кюрешген иш бек сейирди, аны айнытыр амал бармыды?

Ибрагим:

- Энди биз буруннгу заманланы кийимлерин жаратыргъа кюрешебиз. Сёз ючюн, «Мосфильм», дагъыда башха уллу кинокомпанияла бла байламлыкъда ишлегенбиз. Алагъа эски заманланы киносуна кийимле, чабырла, габарала керек болуп, излеп, бизге заказлары бла алай келген эдиле. Тынгылы этерге кюрешгенбиз тилеклерин. «Неандерталец» фильмни декорацияларын кёп жарашдыргъанма, ол алыкъа энди алына турады. Алай  ол буруннгу адамланы кийимлерин, боюнларына такъгъан дууача затларын, бёрю тиши болсун, агъачдан затла болсун, жарашдыргъанма.

Сочини «Шуёхлукъну тереги» деген эм уллу паркын жасаугъа да къатышханма. Тюздю, жууаплы эди. Ала не ууакъ затха да уллу эс бура эдиле. Ахырында ыразы болгъанлары бизни да къууандыргъандыла.

- Бу ишлеген кеппайланы мурдорларын былай шарт этер ючюн, сурат ишлеуде да билим керек бола болур?

Ибрагим:

- Окъугъан заманымда анатомиядан алгъан билимим болушады. Андан сора да, атамы юйретгени. Эр киши ишлеге, чёгюч бла болсун, башха керекле бла болсун, юйретген эди. Ала манга бюгюн да уллу себеплик этедиле. Кийик жаныуарланы кеппайларын ишлейме. Сатылгъан ала да этедиле, алай бусагъатда якланы, къойланы, эчкилени башларыны кеппайларын бегирек сурайдыла. Кертисин айтсам, этерге да аланы тынчды, терилерин мажарыу да алай. Къанатлыланы болсун, башха жаныуарланы да кёплерин жарашдыргъанма.

Къол ишлени аламат фестивалын Тетууланы Хадис жыл сайын къурайды да, биз ары да къатышханбыз. Энди бизни миллетде фахмулу, хунерли устала не жаны бла да бек кёпдюле. Аланы туура этиуде Хадисни къошумчулугъу уллу болгъанын чертирге сюеме. Бир бирни таныйбыз, ишлерибиз бла шагъырей болабыз, къол усталыгъыбыз да туура болады. Айтханымча, быллай аламат тюбешиуле бек керекдиле.

Озгъан жылда уа Къулийланы Къайсын атлы Малкъар къырал драма театрда къарачайлыланы туугъан журтларына къайтханларына аталгъан кёрмючге да къатышхан эдик. Андан сора музейлеге кёп экспонатла жарашдыргъанбыз.

Сабийлени да бизни ишибизге сейирлери болгъаны къууандырады. Билим алып, иш усталыкъдан сора да, къолдан бир хунери болса, адам ач-жаланнгач болмаз.

- Бу фахму, хунер сизге къайдан келген сунасыз?

Мариям:

- Элбрус элде ёсгенме. Атам Атайланы Сагит бла анам Фатима хар сейириме эс бура эдиле. Тигиуге хунерим болгъанын эслеп, не къадар къумач туурасам, бузсам да, урушмагъандыла. Гинжилерими барына да кийимле тигиучю эдим. Андан сора уа эшиуге да элде юйреннгенме. Сабийлигимден да хар узалгъан ишими тынгылы этерге кюрешгенме. Мектепде окъугъанымда да кесиме кийимле тигип тургъанма. Школдан сора Тырныауузда Регион колледжни тигиучюле хазырлагъан бёлюмюн бошагъанма. Ол жашауума бек жарагъан усталыкъды.

Юйюр ишибизде болушлукъ этеме, Интернетни хайыры бла уа сабий илляула эшеме. Аланы да сюйюп алыучудула. Юй жумушлада болсун, бу ишде болсун, кёп затха къайын анам юйретгенди. Аны хар сёзю насийхат эди манга.

Ибрагим:

- Айтханымча, атам Сагитден бла анам Сансабилден келгенди бу хунер манга. Анам кеси бёркле тигиучю эди. Ол тюклю папахланы биринчи анам тикгенди бу ауузда. Ансамбльлени кёбюсю да ишлегендиле аны бла. Андан сора кесини туристле келиучю ёзенледе сатыу этген жери болгъанды. Баям, къаныма андан сингнген болур бу ишге сюймеклик да.

- Сизни оюмугъузгъа кёре, насыплы юйюрню мурдору, сылтауу недеди?

Мариям:

- Шуёхлукъда. Бир бирибизни акъылыбызгъа тюшюнюп, бирде кеси менлигибизни бир жанына кетерип, жан нёгеринг айтханнга бойсунууда. Мен аны тюзге санайма. Юйюр къурап, жолгъа бирге атлана эсек, демлешмей, терс болса да, аны оноууна хурмет этеме. Терс болгъаныбызгъа бирден тюшюннген заманлада боладыла. Ол жашауду. Къуруда тюз болуп турур насып адам улуна берилмегенди.

Ибрагим:

- Юйюрюмю насыплыгъа санайма. Нек десегиз  сёзюмден чыкъгъан жокъду юйюрюмде. Андан сора, сабийлени юйретиуде юй бийчем бла акъылыбыз келишип, бирча барабыз. Эр кишини сындырмазгъа, аны сёзюне сёз къошмазгъа юйретген атасына бла анасына уллу хурмет этеме. Биз да аллай сабийле ёсдюралырбыз, къуру кеслерине угъай, эллерине, жамауатына, миллетине да хайырларын тийдиралырла деп ышанама.

Ушакъны ТЕМУККУЛАНЫ Асият бардыргъанды