Жюрекни битеудуния кюню

Жюрекни Битеудуния кюню биринчи кере 1999 жыл битеудуния жюрек федерацияны (World Heart Federation, WHF) башламчылыгъы бла къуралгъанды. Бу акциягъа саулукъ сакълауну Битеудуния организациясы (ВОЗ), ЮНЕСКО эмда башха магъаналы организацияла себеплик этгендиле. Биринчиде ол сентябрьни ахыр ыйых кюнюнде белгиленнгенди, 2011 жылдан бери уа 29 сентябрьге тюшгенди, дегендиле Роспотребнадзорну КъМР-де бёлюмюнде.

Бу кюнню магъанасы – жюрек-тамыр ауруула (ССЗ) кенг жайылгъаны нечик къоркъуулу болгъанын жамауат ангыларча, ишемия эмда мыйыда инсульт жаны бла профилактика мадарла кенг жайылырча этергеди. Жюрекни Битеудуния кюню «Жюрек жашаугъады» деген чакъырыу бла бардырылады.

Алай бла бу кюн битеу дунияда кёп тюрлю лекцияла, семинарла эмда пресс-конференцияла бардырадыла, алада экспертле адамлагъа ССЗ-ни профилактикасы керек болгъанын билдиредиле.

Жюрек-тамыр ауруула деп жюрек бла къан тамырланы аурууларыны къауумуна айтадыла, ары уа ма была киредиле:

- жюрекни ишемия аурууу;

- мыйыны къан тамырларыны аурууу;

- периферия артерияланы аурууу;

- ревмокардит;

- жюрекни къыяуу;

- терен тамырланы тромбозу эм ёпкелени эмболиясы.

Бюгюнлюкде ёлюмлени бла сакъатлыкъны эм жайылгъан сылтауу жюрек-тамыр аурууладыла. Хар жыл сайын ала 20,5 миллион адамны жашауларын юзедиле.

Быллай аурууланы туудургъан баш сылтауладан бири – терс жашау халды. Адам санларын къымылдатмаса, кёп осал ашны ашаса эм осал къылыкълагъа тюзелсе, ала быллай аурууланы айныууна себеплик этедиле.

Жюрек-тамыр аурууладан сакъланыргъа боллукъду. Къалай? Эм биринчиден стрессни хорларгъа юйренигиз. «Ауруула барысы да нерваладан» деген сёзню, баям, хар адам да кесини жашауунда эшитген болур. Ол керти да тюздю дерге боллукъду, не ючюн десенг, кючлю сезим титиреуле, артыкъда бег а эрттеден бери созулгъан стресс, жюрекде ауруула къозгъайдыла.

Стрессден толусунлай къачаргъа мадар жокъду, алай хар ким кесини сезим болумун къолгъа алыргъа юйренирге керекди. Солуу практикала бла кюрешип башлагъыз, медитация этигиз, таза хауада терк-терк жюрюгюз. Кёлюгюзге жарагъан зат табыгъыз да, кесигизни тапсыз сезген сагъатда аны бла кюрешигиз.

Дагъыда ашха эс буругъуз. Тюз ашау деген татлы, жаулу, тузлу затланы арталлыда унамазгъа излемейди, алай а мардасы бла хайырланыргъа чакъырады. Заранлы аш жюрекге, къан тамырлагъа да иги тюйюлдю, эртте-кеч болса да жюрек-тамыр аурууладан бирине келтирликди.

Ашыгъызгъа кёбюрек битимле, жемишле, тахта кёгетле, къозла, эт эмда чабакъ къошугъуз. Кёп ашамагъыз, бютюнда жукълардан алгъа, кече уа ашны къоюгъуз, андан эсе таза суу ичигиз.

Спортну да унутмагъыз. Сизни бир киши да олимпиада чемпион болургъа чакъырмайды, алай тириликден къачыу а чархны саулугъуна заран салады. Жюрек-къан тамыр система да, шаугют системача, дайым ишлеуню сюеди.

Хар адам кесине жарагъан спортну табаллыкъды. Ол эрттенликде тынч зарядка болгъанча да, тепсеу, лыжа спорт, велосипед неда фитнес-клубха дайым барыу да болургъа боллукъду.

Дагъыда бир чакъырыу – жукъудан тоюгъуз!

Жукъусузлукъ саулукъгъа уллу заран салыргъа, къанны басымын кётюрюрге неда жюрек ауруугъа келтирирге боллукъду. Шёндюгю къазауат дунияда кёпле саулукълу жукъу эм азындан алты сагъат, игиси уа, сегиз сагъат болургъа кереклисин унутадыла. Тынч жукълар ючюн, тёшекге жатардан алгъа кесинги низамынгы тюрлендирирге керекди.

Кюнню экинчи жарымында кофени къоюгъуз, ханс чай ичсе иги болады. Жукъларгъа эки сагъат къалып, телевизоргъа къарамай, компьютерни ойнамай, исси ваннагъа кирип, китап окъургъа неда таза хауада айланыргъа тийишлиди.

Осал къылыкъланы да азайтыгъыз. Тютюн бла аракъыны ичиу саулукъгъа осал болгъаны ачыкъды. Бу осал къылыкъла жюрек-къан тамыр системагъа бек уллу жюк этедиле. Эм игиси – быллай затланы толусунлай къойсагъыз.