Магъанасы, хайыры да уллуду

Бизни къыралда жыл сайын 30 сентябрьде интернетни Кюню белгиленеди. Халкъла аралы даражада анга аталгъан байрамны талай кере тюрлю-тюрлю даталагъа кийирирге кюрешгендиле, алай а бири да тохташмагъанды. Россейде уа отузунчу сентябрь анга аталып, тёреге айланып къалгъанды.

Аны тамыры уа 1998 жылдан келеди, ол кезиуде Москвада IT Infoart Stars фирма башха организациялагъа аны бла байламлы башламчылыгъыны юсюнден жазып билдиргенден.

Тергеулеге кёре, 1998 жылда Интернетге бизни къыралдан бир миллион инсан къошула эди. Бу байрамны биринчи кере уа «Президент-отельде» къадар компанияны эмда компьютер фирмаланы, сора информация агентстволаны келечилери да къатышып белгилеген эдиле.

Бюгюнлюкде Интернет россейлилени жашауларыны айырылмазлыкъ бир кесеги болгъанды. Рейтинг агентстволадан бирини тинтиулерине кёре, 2023 жылны ортанчы айларында Россейде 12 жылдан тамата инсанланы 83 проценти (101,4 миллион адам) хайырланнгандыла аны. Интернетни сингдириуде алчы Москвады, анда миллетни 75 процентден асламысы къошулады сетьге. Интернетни эм уллу ишлеринден бири уа – социал сетьледиле, анда россейлиле кюннге орта эсеп бла бир сагъат заманларын ётдюредиле.

Аны юсюне да, хайырланыучуланы кёбюсю, жылларына къарамай, битеудуния Интернетсиз аланы жашаулары бек тюрлениригине санайдыла, Интернет амандан эсе игини келтиргенине да ийнанадыла. Властьланы келечилерини оюмларына кёре уа, Интернетни жетгени гражданланы экономика жаны бла къолайлыкъларыны эм жашау даражаларыны белгилеринден бириди. Аны себепли аланы адамлары Интернетге тохтаусуз эмда женгил кирир ючюн, регионланы (артыкъда бек узакъ эмда къолайсыз) инфраструктураларын айнытыу иш тохтаусуз бардырылады.

Экспертлени айтханларына кёре, 2023 жылда Интернетге «хауа бла» кийириу технология жер башыны 85 процентин жапханды, анга къошулгъан устройстволаны саны 50 миллиарддан аслам болгъанды. Тергеулеге кёре, 2041 жылгъа сетьлени онглары 500 кереге кёбейирикди.

Бир талай къыралда Интернетни миллет Кюнлери да бардыла. Кеслери да кёбюсюне алада Интернетни сингдириу бла байламлы бир-бир ишлеге жораланнгандыла. Сёз ючюн, Россейде Рунетни 7 апрельде туугъан Кюню да белгиленеди. Андан сора да, январьны ахыр ыйых кюнюнде дуния «Интернетсиз халкъла арасы кюнню» белгилейди.

Интернетни юсюнден шартла:

- Биринчи сайт 1989 жылда ачылгъанды. Не сейир, ол бюгюнлюкде да ишлейди, кеси да тюз биринчи кюндеча ол халда сакъланып турады.

- 2018 жылда Интернет бла бир жылгъа 281 миллион письмо жибериле эди, 2023 жылда ол 347 миллионнга жетгенди.

- Яндекс Гуглдан (Google) таматады, ол 1997 жылда къуралгъанды, экинчиси уа 1998 жылда ишлеп башлагъанды.

- Интернетде трафикни асламысын адамла угъай, программала этедиле, аланы кёплери хаталыдыла.

- Бир кюннге жер башында аманлыкъчыла 30 минг чакълы сайтны чачадыла.

- Интернет къуралгъан кюнюнден башлап аны хайырланыучуланы саны 50 миллионнга жетгинчи жаланда беш жыл озгъанды. Сёз ючюн, радиогъа аллай бирге жетерча – 38, телевидениягъа уа 13 жыл кетгенди.

- LTE Интернет Эверест тауну тёппесинде окъуна ишлейди.

- Эригиулю рекламагъа Интернетде SPAM дейдиле. Ол а эртте этден этилген консерваланы аты болуучу эди. Аланы чыгъаргъан компания адамлагъа алыгъыз деп асыры къадалгъандан, консерваны аты ол биз айтхан магъанагъа айланнганды.

- Биринчи электрон письмону 1971 жылда программист Рэй Томлинсон ашыргъан эди. Биринчи спам письмону уа 1979 жылда Гэри Тюрк бир кезиуге 600 адамгъа жибергенди.

- Гюржюде 2011 жылда бир абадан тиширыу жерни къаза туруп Интернет ызны кесгенди. Олсагъат Гюржюню аслам кесеги эмда Армения толусунлай Интернетсиз къалгъан эдиле.