Сюзюуню эсеби – кёрмюч

Бу кюнледе Нальчикде «Къарачай-малкъар халкъны маданият совети» жамауат беригиуню башламчылыгъы бла «Нарт эпосну жигитлерини сыфатлары» деген темагъа жораланнган жыйылыу ётгенди. Анга къатышыргъа къарачайлы суратчыла да келген эдиле.

Тюбешиуню ача, Советни таматасы Жабелланы Лидия, быллай   жыйылыу экинчи болгъанын эсге салып, аны ызындан экинчи кёрмючню келир жыл бардырыр мурат болгъанын айтханды.

– Биринчи тюбешиуюбюзню 2022 жылда Нарсанада ётдюрген эдик. Анга Журтубайланы Махти да (жаннетли болсун) къатышхан эди. Аны лекциялары болмагъанча уллу магъананы тутхандыла нарт эпосну терен магъаналыгъын ангылауда барыбызгъа да. Ма ол тюбешиуден сора суратчыларыбыз, тохтаусуз ишлеп, болмагъанча аламат ишле жарашдыргъанлары эсибиздеди. Ол ишледен а Черкесск, Нальчик эм Кисловодск шахарлада кёрмючле ётген эдиле. Алагъа устазла, сабийлени аслам келтирип, нарт таурухларыбыз бла танышдыргъанлары бек къууандыргъан эди. Бу жол да муратыбыз алайды. Бюгюннгю семинардан сора ишленирик суратланы кёрмючюн келир жыл къурарыкъбыз, – деп чертгенди Лидия Локмановна.

Ызы бла уа сёз къонакъбайлыкъ этген «Бирлик» жамауат организацияны таматасы Сумайланы Ахматха берилген эди. Ол, келгенлеге тюбешиулери хайырлы ётерин тежеп, чакъырылгъан хурметли таматабыз Ахматланы Назир хажиден бюгюннгю ишге огъурлулукъ тилек этерин излегенди. Хар инсанны да кесини миллетини тарыхын тынгылы билирге, аны ислам дин киргинчи болгъан кесегин да сыйларгъа чакъыра, Ахмат улу былай айтханды:

– Биз тарыхдан Мухаммат файгъамбарны, Аллахны саламы анга болсун, аны асхабларыны муслийманлыкъгъа дери жашауларыны юсюнден болгъан билдириулени кетерирге эркин тюйюлбюз. Хау, ала да мажюсюлюкде жашагъандыла ислам диннге дери. Артда уа Аллахха табынып, анга къуллукъ этип тебиргендиле. Ма ол халли биз кеси халкъыбызны муслийманлыкъгъа дери тарыхындан къачаргъа керек тюйюлбюз. Аны ёсюп келген тёлюлеге да туура этиуню магъанасы уллуду. Огъурлу, болсун башламчылыгъыгъыз.

Андан сора битеу жыйылгъанла, Журтубайланы Махтини эсгере, дууа тутхандыла. Чакъырылгъан къонакъланы араларында алимни жашы Азнауур да бар эди. Ол, атасын эсгерип, аны къыйынына бийик багъа берген хар адамгъа да жюрек ыразылыгъын билдиргенди. 

Сёз къарачайлы суратчыланы къауумуна башчылыкъ этген Тамбийланы Бурханнга берилгенди. Ол, бу бардырылгъан ишни кереклиси хар кимге да туура болгъанын белгилеп, художниклени къысха заманны ичинде ишлеп башларгъа чакъыргъанды.

Жыйылгъанланы алларында нарт эпосну жигитлерини сыфатларын ачыкълауда эм таурухлада айтылгъан тюрлю-тюрлю белгиле не магъана тутханларыны юсюнден а алимле Акъбайланы Харун, Атабийланы Бияслан, Ижаланы Магомет, Сараккуланы Асият, Элкъанланы Солтан эм Махийланы Азиза, тынгылы докладла жарашдырып, жыйылгъанланы шагъырейлендиргендиле. Кертиси бла да, бир бирине ушамагъан ишле, келгенлени сейирлерин къозгъап, кёп жангы зат билиуге себеп болгъандыла. 

Сёз ючюн, Ижаланы Магомет нартланы жашау турмушларын тинтиу бла кёп жылланы кюрешеди. Аны юсюнден китап да хазырлай турады. Кесини докладында андан бир юзюкню туура этгенди.

Сараккуланы Асиятны доклады уа биз билген нарт жигитлени сыфатларын ачыкълауну юсюнден эди. Автор чертгенича, аланы хар бирини да башхагъа ушамагъан энчи къылыгъы, итиниую да барды. Бир гитче затчыкъны юсю бла окъуна деменгили нартланы иннетлери туура боладыла.

Акъбайланы Харун а жигитлени архитиплерин ачыкълагъанды. Аны илму ишини битеудуния даражалы магъанасы болгъанын жыйылгъанла бирден чертгендиле эм уллу сейир бла тынгылагъанларын жашырмай эдиле.

Элкъанланы Солтан а сауут-сабаны юсюнден билиминден юлюш этгенди. Кавказны Археология институтуну таматасы Атабийланы Бияслан а Курнаят элни тийресинде бурун заманладан сакъланнган сейир архитектура объектлени юслеринден билдириу этгенди. Аланы къурулушларыны энчиликлери бюгюнлюкде да кёплени тамашагъа къалдырады. Ол къалада табылгъан уруш керекле да ата-бабаларыбызны энчи къол ызларын ачыкълайдыла.

– Бюгюнлюкде ол тийреде излеу ишле ахырына дери бардырылмагъандыла. Энтта бардыла къазыллыкъ, тинтиллик жерле, – дегенди Атабий улу.

Къабарты-Малкъарны Миллет библиотекасыны библиографы Махийланы Азиза уа бюгюннге дери нарт таурухла бла байламлы не зат басмаланнган эсе да, аны тизмесин жарашдырып келгенди. Аны хайырлана суратчыла керек литератураны энди тынч табаргъа боллукъдула. 

Алай бла, башда чертгенибизча, бу семинарны эсеби кёрмюч болургъа керекди да, суратчыларыбызны бек аздан жарым жыл чакълы заманлары барды анга хазырланыргъа.