«Аскерчиле бары да бизни уланларыбыздыла»

Бюгюннгю хапарымы жигити Халимат Исакова Аушигерде жашайды. Биз аны эллилери бла бирге энчи аскер операцияда жашлагъа болушлукъ этгени ючюн таныгъанбыз. Тиширыуну бетиндеги халаллыкъ бла жууашлыкъ, жашлагъа этген тилеклери бла кёз жашлары кёп ананы жюрегин къозгъагъандыла.

Кимден да бек ол ангылайды сабийлерине къайгъыргъан, жарсыгъан аналаны. Халиматны кесини жашы да бусагъатда къазауатдады. Андан болур ушагъыбызны кезиуюнде ол: «Хар бала да сау-саламат къайтсын анасына!» – деп, кёп кере тилегени.

Халиматны кесини къадары да тынч тюйюл эди. Ол Орта Азияда туууп, анда ёсгенди. Атасы, Хаджимуратланы Абдул-Хамид, чеченли болгъанды. Анасы уа, Локияланы Къурманбийни къызы Нюся, ары Къашхатаудан кёчгенди. Жашау аланы бирге тюбетип, юйдегили этгенден сора, алагъа жаш бла къыз тууадыла. Энди аякъланып, жашау этейик деген заманларында, таулу халкъны туугъан жерлерине къайтыр эркинликлери болады. Халиматны атасы, бери келирге ыразы болмай, анда къалады. Анасы уа, кеси юйюрю, тукъуму бла бирге къайтып, Къашхатауда тохтайдыла. Алай бла Халиматны сабийлиги ана жууукъларыны къатында озгъанды.

– Анам къарындашымы бла мени кеси жангыз ёсдюргенди. Жууукълары не къадар болушсала да, толу юйюрде ёсгенча болмайды. Къыйналгъан кезиулерибиз да болгъанды. Бир ауукъ заманны Бабугентни интернатында да окъугъанбыз. Анам бир ишден артха турмагъанды, къыйынды, ауурду деп да къарамагъанды. Бизни да алай юйретгенди.

Къыйналып ёсгенибизге да къарамай, къарындашым Хамит китапла окъургъа бек сюе эди. Чам атына да «профессор» деп тенглери алай айтыучу эдиле. Акъыллы, сабыр болгъанлыкъгъа, жашаугъа сабийликден да тири кёзден къарап, мени да бек къаты тутханды. Насыпха, адам айтханны этиучю, жууаш сабий болгъан эдим. Къарындашымы сёзюнден чыкъгъан тёрем болмагъанды. Ол да мени эркелетип, ариу айтып, бек татлы ёсгенбиз, – деп эсгереди сабийлигин Халимат, хычыуун сезимле бетин жарыта.

Толу юйюрледе окъуна сабий ёсдюрген тынч болмайды. Ол къыйын жыллада Халиматны анасы, сабийлерин ынналарына къоюп, Сахалиннге ишлерге кетген кезиую да болгъанды. Сабийлерин жалчытыр ючюн, жер къармагъанды, деп да андан айтабыз. Манга сабийлигин эсгере хапар айтхынчы, Халиматны бети кёп кере тюрленнгенди. Аны сабийлигинде жарыкъ, мудах кюнлери болгъаны да хакъды.

Хапарымы жигити Къашхатауну орта школун бошап, Нальчикде культпросвет училищеге киреди. Анда да жетишимли окъугъанды, къылыгъы бла кёплеге юлгю бола келгенди. Ызы бла къайтып, Къашхатауну Маданият юйюнде тамата методист болуп кёп жылланы уруннганды. Районну маданият жашаууна не жаны бла да тири къатышханды. Улбашланы Азнорну таматалыгъы бла ёзенледе уруннганлагъа концертле берип да кёп жюрюгендиле. Керек болса, назму айтып, тепсеп да фахмусун кёп жаны бла ачыкълагъанды. Маданият юйюню таматасыны къуллугъун да бир ауукъ заманны толтургъанды. Жаш тёлюню маданият жашауу зауукълу эм магъаналы болурча амалла къураргъа да кюрешгенди.

Энчи жашаууну юсюнден айтханда, ол да, сюйгенича, ариу къуралмагъанды. Эки кере юйюрлю болгъан эсе да, эрлери бла артыкъ келишип жарашыулу жашар къадары болмагъанды. Аладан да айырылып, сабийлерин кеси аллына кётюрюрге тюшгенди. Алай, ёмюрюню ёхтемлиги, жашаууну магъанасы болгъан балалары ючюн Аллахха шукур этеди. Юч жаш бла бир къыз ёсдюргенди, аланы аягъы юслеринде къаты сюеле билирге юйретгенди.

1992 жылда жангыз къызын эрге береди Халимат. Ызы бла Чеченде жашагъан ата жууукъларына бирде къонакъгъа келеди. Ала да: «Кесинг жангыз Къашхатауда нек тураса, бери кеси ичибизге кел да къал, бир жерде, бир-бирибизге билеклик эте жашарбыз», – деп чакъырадыла да, элде юйюн да сатып, ары кетеди.

Жууукълары ол кезиуге анга анда юй сайлап тура эдиле. Кеси юйюнде ырахат жашау этип башлагъанлай, биринчи чечен уруш башланады. Андан не чыгъып кетер, неда бери къачар амаллары болмай, биринчи урушну аллындан ахырына дери анда турадыла. Къыйынлыкъ да сынадыла, ёлюмле да кёрдюле, ачлыкъны не болгъанын да ангыладыла, къоркъуу жюреклерин бийлей жашадыла.

Беш жылдан сора уруш бир кесекге тохтагъанында, анда юйню учуз сатып, бери алай къайтадыла. Ол багъагъа Тырныауузда ичинде хар кереги болгъан фатар алып, ары кёчедиле. Бир айдан сора къагъыт жумушланы юсю бла Чеченнге къайтханында, андагъы юйюнден мурдору окъуна къалмагъанын кёрген эди. Сабийлерин да алып, заманында бери къайтханына кёп жылланы шукур этгенди.

Болсада къадарында сабийини ачыуун сынары да жазылгъанды Халиматны. Жангыз къызы аман ауруудан юч айны ичинде эрип кетеди. Аны эки къызчыгъы бла бир жашчыгъы анадан ёксюз къаладыла. Ол ачыу ана жюрекни не бек жандырса да, балала анга аманат болгъанларын ангылай, кесин къолгъа алып, къалгъан сабийлерин кёллендире, жашауун андан ары бардырады. Ёксюз туудукълары аталарыны юйюнде ёседиле бусагъатда.

Жашлары ючюсю да кеси юйюрлерин къурагъандыла, сабийле ёсдюредиле. Абадан жашы Владимир Къашхатауда турады. Ол эки жашны атасыды. Халиматны гитче жашы Руслан Тырныауузда жашайды. Бир ауукъ замандан бери, анасыны биргесине турургъа Аушигерге келликдиле деп, кёлленип сакълайды ана. Ортанчы жашы Виктор Прохладный шахарда жашайды. Ол эки жашны бла бир къызны атасыды. Виктор жети айдан бери энчи аскер операциягъа къатышады, Ата журтуна кертичи бола, хорлам бизни боллугъуна арталлыда ишексизди.

– Жукъусуз атхан тангларым, къайгъылы батхан кюнлерим сагъайтханлай турадыла. Къолумдан келгенича, хар айдан ары болушлукъ жибергенлей турургъа ниет этгенме. Аскерчиле бары да бизни балаларыбыздыла. Бирине окъуна жетсе болушлугъум, жюрегим ырахат болур. Витям къууаннган сунарма, – дейди огъурлу ана, кёз жашларын сыйпай.

Ана тилеклени къабыл болурларын биз да тежейбиз. Сау-саламат жашыны келирин сакълагъан анагъа тёзюм бла саулукъ тилейбиз.