Къалай къыйынды юйде оноуну ычхындыргъан

Хапар

- Фаття, сюйюмчю, сюйюмчю манга, жашынг Асиятны къачыргъанды!

- Ойнапмы айтаса? Оу кюнюм! Тура эдим жата, къайдан чыкъды хата, дегенлей. Бир тап жашап тура эдик, ким кёз этди эсе да…

- Тюрленипмисе? Ол айтханынг? Игиге тюрлен. Мени жашым къыз къачырса эди, кёлюм кёкге жетер эди, шёндю уа жер бла тенгди. Къыркъдан атлады, юйюрню юсюнден сагъыш да этмейди. Сёз айтып а къарыуму барды? «Анам, жеримде къоймасанг, бу хапарынгы бардыргъанлай турсанг, башымы алып кетип къаллыкъма», - дейди. Къоркъама да, тынгылайма, жукъ да айтмайма. Заман а учуп барады. Юйюбюз къуруп барады… я Аллах, сен болуш, жашымы акъылын тюрлендир.

- Мен а сюе эдим а шёндюча жашаргъа, - деди Фаття. – Юйюме келин кирсин деп турмайма, тынчлыкъ излейди жаным.Тынчлыкъ, Жулдуз.

- Тынчлыгъынгы келинингми бузарыкъды? Ол сени юйюнге жангы насып бла келгенди. Къалай ангыламайса аны? Насыплыса сен! Фаття, сеники окъугъан этеди, жыйырмажыллыкъ алтын токъмакъчыкъ, меники уа? Иши жокъ, кюню жокъ, зыраф… Атасы эрттенликде: «Жашым», - десе, чай ичерге чакъыра, жууап эшитмейди, ол тангнга дери къарайды телевизоргъа, кюндюз экиге дери уа жукъугъа батады… Ой, кюнюбюз батыла турады, эки къатлы юй биз кимге ишлегенбиз? Ёлсек ючюбюз да, кимге болса да къаллыкъды.

- Жулдуз, алгъын алтмыш-жетмиш жыллларында да ала эдиле къатын. Сен замансыз къаугъа этесе.

- Тынгылап турама, кесими басып, Фаття, ансы, кемебиз батылып барады. Алай къычырыкъ-хахай этмей, тауушсуз кетейик деген акъылгъа тохтагъанма. Бир санга айтама жюрегим кюйюп мугъели бола тургъанын. «Алгъын» дейсе… алгъын заманла озгъандыла, къайтырыкъ тюйюлдюле. Шёндю алтмыш-жетмиш жылларында жашла жашаудан арып ёледиле… Хо, тыймайым хапарлагъа, уч, жет юйюнге, ныгъыш хапарла энди санга къурудула, насып эшиклеринги къатында сюелип турады, бар, ач кенг эшиклеринги.

- Сен назмула жаз, Жулдуз, тилинг ариуду, алай жашаудан а ангылауунг жокъду. Къаллай ариу жомакъла айтаса… Барайым, сормай-сурамай келген къызны бетине бир къарайым… Ол Тахирни уа кёремисе, бизге бир сёз айтмай, биреуню арбазыбызгъа кийиргенди… аз тюйген эдик аны сабийлигинде. Къол, чыбыкъ, чарыкъ да жетер ючюн къалмагъандыла, алай, баям, тюзетмегендиле аманны.

- Тахир а акъыллыды, бек акъыллы. Тели сенсе. Юйюнгю башынга урлукъ болурса. Ол жангызынгы сабийлерине къууанып жашарыкъ болурса да, ма келди къадарынг аллынга!

- Кёрюбюз алыкъа ким къайда жашарыгъын…

Ким къарарыкъды къагъанакъгъа?

Тахир бла Асият а насыплы эдиле. Экиси да экономический факультетде бирге къадалып окъуй эдиле. Бир жылдан а бир тулпар жашчыкъ тууду. Фаття уа: «Мен къарарыкъ тюйюлме. Хар ким жашын кеси ёсдюрсюн», - деп къойду. Асият не этерге билмей, жунчуду. Тахир а: «Академический ал. Сюе эсенг, мен да алайым. Бир кюн дипломла алыргъа умутубузну унутмагъанма», - деди. Экиси да бардыла, декан бла сёлешдиле, ол аланы ангылады, кёллендирди. Аны эшитген Фаття келинин къаргъады, тюйюшдю. «Келе-келип, мени юйюме оноу этгенин кёремисе. Жашны атасы сау, анасы сау, оноучу уа сен… уялмагъан!» - деп къычыргъанында, келини тынгылап къалмады. «Этими ашап бир тоймайсыз. Мен сизни жашыгъызгъа оноу этмегенме. Кеси айтханды: «Бирге окъурукъбуз, дипломла да бир кюн аллыкъбыз», - деп. Илиннгенигизни къоюгъуз, мен да таш тюбюнден чыкъмагъанма, атам-анам, къарындашларым, эслеп сёлешигиз», - деди.

- Тил чыгъып турады да санга уа! Он-жыйырма жыл сакъламадынг манга жууап этерге, мычымай исси къапдырдынг. Алай, къызчыкъ, бюгюнден сора сен манга бир сёз айтсанг, чогъож этерсе. Аузунгу къысып жаша, мени юйюмде мени жашым бла жашай эсенг!

- Мен сизни сындырып сёз айтмагъанма. Алай башым бла ойнаргъа бир инсаннга да къоярыкъ тюйюлме.

- Эркинликни сюесе, къарайма да… жол ачыкъды!

- Аны юсюнден жашыгъызгъа айтыгъыз! Ол угъай демесе, мени да жокъду угъайым.

…Тахир а тынгылайды сау кюнлени, къара туманладан да къара болуп. Атасы бла оноулашып:  «Бир кесек заманны фатарда жашаргъа керекди ансы, сууурукъ тюйюлдю болум», - деди Асиятха.

Ишге кирди Тахир. Кюндюз тенги бла бир юйню ремонт этеди, ингирде вокзалда жюкле ташыйды. Тулпар жашчыкъ Хамитчик а ёсюп барады, атасын-анасын къууандыра. Тахир а курсланы бошап, мычымай жетген медицина болушлукъну бригадасында ишлеп башлады. «Окъуугъа къайтханыбыздан сора да, ингирде ишлеяллыкъма. Аллах айтса, кесибизни башыбызны кечиндирибиз», - деди Асиятха. Бир кюн атасы пенсиясын къоюп кетди, экинчи кюн а Фаття келип, ол ахчаны сыйырды, уруш-тюйюш ачды. Тахир: «Анам, манга сизден бир зат да керек тюйюлдю, тынч жашаргъа, ишлерге къоюгъуз! Бир сом да, бир шай да тилемейбиз. Бу тюйюшле-урушла арытхандыла. Къой бизни жерибизде», - деди. Фаття уа къычырып, къоншуланы къаратып, аузуна келген аманланы тёкдю. Тахир уялды, Асиятдан кечгинлик тиледи.

Юйсюз къалмадыла

Асиятны юч къарындашыны жюреклери къыйнала эди. «Неге ушагъан затды бу, не эркинлиги барды къайын анангы санга къычырыргъа, урушургъа. Ёсдюрген анабыз окъуна къычырмагъанды бизге», - дей эдиле. Сора кеслери фатар сатып алдыла эгечлерине. Тахир ремонт этди. Бир кюн Фаття келип: «Мени юйюмде къоллары бишлакъ болуучу харип жашым, энди уа келиннге ишлейме, аны ыразы этеме деп, къолларынг таш болдула. Кече-кюн жокъ, тохтаусуз иш. Энди бир айдан окъуугъа чыкъсанг, анда бираз солурса. Алай бу уялмагъан кече ишлетирикди сени», - деди. Тахир: «Анам, къой биреуню къызын жеринде. Хау, окъуп башласакъ да, мен ингирде ишлерикме. Къайда не иш тапсам да, артха турлукъ тюйюлме», - деди.

Фаття къычыра тургъанлай, Асият къарындашларына сёлешди. Ала эшикни къатында сюелип, къычырыкълагъа бир кесек тынгыладыла. Сора кире келип: «Фаття, бу фатар бизникиди, шайынг да жокъду мында. Тахирни кёрюрге сюйсенг, телефон бла сёлеш да, ол атасын-анасын жокълай барыр. Ол бизни ишибиз тюйюлдю. Алай эгечибизге сен энди бир сёз да айтырыкъ тюйюлсе, бери да атлама. Санга хурмет этип, тынгылагъаныбызны ангыламадынг. Бу жолдан сора бу эшик санга ачыллыкъ тюйюлдю», - дедиле.

Фаття юч къарындашны къайдан хорларыкъ эди, кетди юйюне. Энди уа турады аппа бла бирге шумсуз юйде. Тюйюшюрге да, сёлеширге да адам жокъ. Кюнлени бир кюнюнде барды келинине, ол а, эшикни ачып, аны кёргенлей, «тарх» деп жапды аны. Сюелди Фаття, сюелди сау сагъатны эшикни аллында, ачмады келин. Жюрек бир жабылса, экинчи ачылмайды. Айтылгъан ачы сёзле окъла кибикдиле, адамланы араларында байламлыкъны, ариу сезимлени, ниетлени чачадыла, бузадыла. Ол оюлгъан дунияны жангыдан къураргъа онг жокъду.