Жукълаялмай эсегиз кече сайын…

Бусагъатда жукъулары осал болгъан, дарман ичселе да, жукълаялмагъан адамла бек кёпдюле. Бу проблеманы юсюнден врач Этезланы Эльвира бла ушакъ этгенбиз.

-Шахарчыланы тёртден бири  жукъудан къанмайдыла, дейдиле алимле. Аны ызындан не зат чыгъады? 

- Саулукъ бузулады, дерге боллукъбуз. Жукъуну жетмегенини заранын биз татлы затланы ашап селейтирге кюрешебиз. Алимлени тинтиулери кёргюзтгеннге кёре,  адамла  жукъу жетмегенни  къалачла, чипсы, конфетле бла жалчытыргъа излейдиле. Бу ашарыкъла  уа суткагъа керек калорийлени  токъсан процентин тутадыла. Алай бла  адам семиз болуп башлайды.

- Аз жукълагъан адам татлы затланы нек излейди?

- Жукъуну азлыгъы  азыкъдан  зауукълукъ алыу химия реакцияланы  къозгъайды. Алимле айтханнга кёре, тынчайыргъа керек заманны жукъусуз ётдюрген хар сагъатыгъыз – ол къошакъ халда  онжети калорийди.

Былай къарагъанда, кёп да кёрюнмейди, алай  бу къылыкъ  къайтарылып турса, артыкъ калорийле, сёзсюз, ауурлукъну кёбейтирикдиле.

- Иги жукъламагъан адам жууаплы ишни да тамамлаяллыкъ болмаз?

- Оналты сагъатны ичинде жукъусуз туруу адамны эсин азайтады, ол акъылын  жыялмай башлайды, жукъу бла жукъламауну араларында къалгъанча болуп.  Сылтаула чыгъып, адам  жатмаса, мыйы «микросон» деген халгъа тюшгенча болады. Ол дегенибиз,  адамны кёзлери ачылып, алай кеси уа жукълапды. Бу уа не затха буруллугъун  кесигиз ангылайсыз.

Суткагъа беш сагъатдан аз жукъу ауушургъа къоркъууну  онбеш процентге кёбейтеди.  Бир кече жукъусуз къалгъан адамны хали  эсиргенни халине ушашды – мыйыны теренинде эсеплеучю арала ишлерин тынгылы толтурмай башлайдыла.

- Мен билгенден, илму бусагъатда жукъуну бла жашлыкъны байлайды: иги жукъламагъан адам  терк окъуна къарт болады.

- Бир ненча жылны ичинде кечеги жукъугъа алты сагъатдан аз заманны бёлгенлей тура эсегиз, он жылгъа алгъа къартайып тебирейсиз! Илмуда  къартайыугъа къажау ыз айнып барады. Бюгюн белгилиди:  керекли мардадан аз жукълагъанлада  инсулинни гормонуна (къанда  бал тузну ёлчемлигине жууаплыды)  сезим  азаяды. Аш орунну тюбюнде безге ауурлукъ барып, ол мардасыз къаты ишлеп башлайды. Ол а санда-чархда затланы алышындырыу процесследе чурумла чыгъарады. Аны сылтауундан а къартайыу да эрттерек башланады.

- Не ауруула чыгъадыла жукъусуз кечеледен сора?

- Алимле адамны жукъламай туруу бла байламлы 84 аурууну санагъандыла, ол санда жюрек-тамыр ауруула. Жюрек-тамыр аурууу болгъан адамны уа жукълагъан кезиуюнде апноэ болургъа болады. Ол  тынчайгъан заманда солууну бир кесекге тыйылып къалыууду (асламысында апноэ хурулдагъанлада болады). Урологланы европалы ассоциациясыны  алимлери ачыкълагъандыла: апноэ инсультха къоркъуу чыгъаргъанындан сора да,  бюйрекледе кёбюулени  къозгъаргъа болады.  Къысха кезиулю гипоксия (кислородну жетишмегени)  кёбюуню ичинде  къан жюрюген тамырчыкъланы  къуралыуларына себеплик этеди. Аланы болушлукълары бла уа  кёбюу  керекли затладан байыгъады, алай бла ёсген да тири этеди. 

- Кёпле соцсетьледе  кече арасына дери олтурадыла. Ол да себеплик эте болур жукъуну тас болуууна?

- Хау, соцсетьледе тирилик  жукъуну бузулгъаныны сылтауу  болады. Сора адам кечеле бла интернетден чыкъмазгъа юйренип къалады. Аны себепли, саулугъугъузну сакъларгъа сюе эсегиз, жукъу мардагъызны тап халгъа келтирирге кюрешигиз.