Теракт мамыр жашауну тюрлендиргенди, алай халкъны сындырмагъанды

3 сентябрь -  Россейде Терроризмге къажаулукъда биригиуню кюню

Бесланны 1-чи номерли школунда 21 жыл мындан алгъа болгъан теракт дуния башында бир адамны да сансыз къойгъан болмаз, баям. 2004 жылда 1 сентябрьде Билимни кюнюне къууанып школгъа жыйылгъан  сабийчикле, устазла,  ата-анала да быллай  «байрамны» ахырда сакъламай эдиле. Къолларында  сауутлары бла аманлыкъчыла мингден аслам адамны, аладан кёбюсю  уа сабийле эдиле, жесирге алып, юч кюнню бла эки кечени (50 сагъатны) школну спортзалында тутхандыла. Тар залда мингден аслам адамны полгъа олтуртхандыла, алагъа жерлеринден теберге къоймагъандыла, медицина болушлукъ бермегендиле, алай жесирле бютюнда суу болмай къыйналгъандыла.   

Терроризмни кюйсюзлюгюню музейи

Артда белгили болгъаныча,  бу чабыууллукъну 31 бандит этгендиле. Жесирлени эркин этерге кюрешселе, спортзалда тагъылгъан бомбаланы атдырыргъа хазыр болгъанларын билдиргендиле малгъунла.  Аманлыкъчыланы излемлери кёп эдиле, аладан бек башы -    Чеченден россейли аскерлени чыгъарырларын даулагъандыла.

3 сентябрьде жесирлени эркин этиу операция бардырылады. Алай ол иги хазырланмагъанлай, ол угъай.  сунмай тургъанлай окъуна башланады. Аны хатасындан ачыгъанланы саны кемсиз кёпдю: 334 адам,  ол санда 186 сабий  школну арбазында ажалларына тюбегендиле.  800 жууукъ адам тюрлю-тюрлю жарала алгъандыла. Алай аланы врачла сау этген эселе да, жесирле, Беслан, саулай дуния башында халкъ ол кюнледе алгъан  психология жарадан алыкъа эс жыялмайдыла.   

Бир ненча кюнден а террорист Шамиль Басаев бу аманлыкъны ол хазырлагъанын айтханды. 31 бандитден сау жаланда бири къалгъанды – Нурпаша Кулаев. Ол сюдню оноуу бла жашаууну ахырына дери тюрмеде тутулуп турлукъду. 

Бюгюнлюкде Бесланны 1-чи номерли школунда дерсле бардырылмайдыла, ол терроризмни кюйсюзлюгюню музейине айланнганды. Бери бир кере окъуна келген адамны кёлю кёп заманны тынчаймайды. Къарыулу, къолларында сауутлары болгъан эр кишиле бир тюрлю терсликлери болмагъан, къарыусуз сабийлеге быллай бир къыйынлыкъ къалай жетдиралгъандыла, аланы жюреклери, ийманлары бармыды, деп келеди эсинге. 

1-чи номерли школда жоюлгъанла барысы да бир жерде басдырылыпдыла – «Мёлеклени шахарында». Терактдан сора бир жылдан а анда «Бушууну тереги» эсгертме ачылгъанды

Хар такъыйкъа кёз аллынга келеди

  Бесланны школунда 3    сентябрьде бушуулу митингле бардырыладыла, бери тюрлю-тюрлю делегацияла, жамауат да жыйылады. Алай аланы арасында уа ол ачы кюнлени кеслерини кёзлери бла кёргенле аздыла. Ала бери адам болмагъан кезиуде жыйылыргъа сюедиле.

  Бэла Авсановагъа ол кезиуде  16 жыл толгъан эди. Ол 11 классха баргъанды, аллында кёп ариу муратлары,  жашауун андан ары къалай къурарыгъыны юсюнден сагъышлары, жарыкъ умутлары. Ол школгъа анасы бла бирге келген эди. Насыпха, ала экиси да сау къалгъандыла, жаланда саулукълары осал болгъанды. Бэла топ чачылгъанда кёп жарала алгъанды, ол санда башына да. Къызны сол жаны ахырда ишлемей тохтагъан эди, анга артда жангыдан атларгъа, сёлеширге, къолунда къаламны тутаргъа юйренирге тюшгенди. Бюгюн да ол сол аягъына акъсайды. Болсада битеу сынаулагъа да къарамай, вузну бошагъанды, школда устаз болуп ишлейди.

   - Аллай бир жыл озгъанды, алай мен школгъа аягъымы басалмайма, - дегенди бир жол Бэла журналистлеге. – Жаланда бир кере баргъанма митингге, андан сора  юч кюнню кесиме келалмай, жатып тургъанма. Бирле бизни ангыламайдыла, келмейсиз деп терслейдиле. Алай хар ким да кесича кётюреди къыйынлыкъланы. Бир жанындан къарап, оюм этген тынчды. Адамла бери къайгъы сёзгеча келедиле – жилядыла, бушуу этдиле, бир кесекден а унутдула. Биз а… Анда болгъан хар такъыйкъа да кёз аллынга келеди.

     Георгий Фарниевге уа   ол кезиуде 10 жыл толгъан эди. Ол топ чачылгъанда сау къалгъаны сейирлик ишледен бириди – жаш тюз да аны къатында олтуруп эди. Аны къолларын да ёрге кётюрюп, спортзалда тагъылгъан топну къатында олтургъан сураты ол кюнледе газетледе, Интернет сайтлада басмаланнган эди. «Теракт тюнене болгъанча эсимдеди»,-деген эди ол журналистлеге ол къыйынлыкъладан сора 10 жыл озгъанда.

Жаш право низамны сакълауЧу органлада къуллукъ этерге сюе эди, алай ол къыйынлыкъда саулугъун тас этгени ючюн  муратын толтуралмагъанды.  Аны айтханына кёре, ол спортзалгъа терактдан сора жаланда бир кере киргенди – 2005 жылда. «Ол биринчи эм ахыргъы кере болгъанды. Анда эсими ташлагъан эдим. Жангыдан ары бир заманда да бараллыкъ тюйюлме, къалайда олтургъанынгы кёргюзт деп тилеген да этмегиз. Мен ол къыйынлыкъны бир заманда да сагъынмазгъа сюеме, алай унуталмайма»,-дейди жаш.

Даулашла бюгюн да тохтамайдыла

Бандитле бек къарыусузланы – сабийлени - жесирге алгъанда жазыкъсынмагъандыла, Аллахдан къоркъмагъандыла. Дуния башында бир жерде да ары дери быллай кюйсюз, ачы иш бир заманда да болмагъанды. Алай биз андан дерсле алгъанбызмы?

  Беслан терроризмни чеклери, бандитлени ийманлары, миллетлери, намыслары болмагъанларын кёргюзтгенди. 21 жыл озгъан эсе да, ол бушуулу кюнле халкъны эсиндедиле, ала жамауатны бирикдиргендиле десем, жангыллыкъ болмазма.  Аны да терактны дерсине санаргъа боллукъду. Социальный сетьледе: «Эсибиздеди. Бушуу этебиз!» деген сёзледен толупду. Аланы магъанасын ангылатыр кереклиси жокъду, аланы къыралыбызны къайсы жеринде да адамла тилмачсыз биледиле.