Сарычыкъны игилиги

Хапар

Жансурт, жыл саны келген адам, эл аягъында  жангыз кеси жашайды. Ата, ана эртте кетгендиле дуниядан. Андан бери жангызлыкъны  сынап келеди бу тиширыу.

Энди эгеч, къарындаш, аладан туугъанла да бардыла. Бирлери арлакъда, бирлери берлакъда юйюрлери бла жашайдыла. Жансуратха терк-терк келе, жокълай турадыла. Болса да аланы да кеси жашаулары, ишлери, жумушлары. Жансурат кёбюсюнде жангыз кесиди. Аны ючюн келген адамгъа бек ыразыды. Сыйлагъан да этер, хапарына да тынгылар.

Алай эте, жылла оза, жашау барады. Малыны, мюлкюню юсюнден айтханда, жаланда тауукъла тутады. Башха заты жокъду.

Бир жол, кеч кюз артында, сууукъ кечелени биринде, жауунчукъ да жауа, Жансурат тапчаннга таянып, телевизоргъа къарай тургъанлай, тышында былай сабий жилягъанча тауушчукъ чыкъды. Къоркъа-къоркъа, ол эшикни ачып тышына къараса, аллайны кёр, сап-сары, тюз да кюн таякъларыча, киштик балачыкъ, мюйюшге къысылып къалтырай тура эди.

- Ай харипчик, къайдан келгенсе, не айланаса бу сууукъда да, келчи бери. Юйге элтейим. Жылыннган да эт. Кече мында къал, эрттенликде уа жиберирме. Къайры сюйсенг, ары барырса, - деп, киштик баланы къоюнуна алды. Къургъакъ быстыр бла сыйпап, от жагъа аллына салды. Гитче сай табакъчыкъ бла жылы суучукъ да берди.

Киштик бала жылыннгандан сора, топ кибик тёгерек чулгъанып жатды. Бираздан юйню иеси да тынчайды.

Эрттенликде уа Жансурат танг жарыгъы бла тенг уянды. Къол-бет жуугъандан сора, киштикге да эс бурду. Ол а бираз тирилгенди. Тиширыуну тёгерегине айланады, кесин анга ышыйды, мурулдайды. Кетер акъылы уа жокъду.

Юйню иеси эшикни ачып, бар энди, къайдан келген эсенг да ары, анангы тап, ол да сени излеп айлана болур деп кюрешгенде да, тышына чыгъаргъа унамады. Алай бла киштик бала юйде къалды. Жансурат а анга Сарычыкъ деп атады. Тиширыу юй жумушла этеди, Сарычыкъ да аны къатындан кетмейди. Кесин аны бутларына ышыгъанлай, эс бургъанлай турады.

Жансурат юй жумушларын бошап, жюн ишине олтурса, киштикчик къыппа бла ойнайды, топнуча тёнгеретип. Бек сюйгени уа, урчукъ бурулса, аны тёгерегине чапхан. Бирде уа, секирип, узун тырнакълары бла урчукъгъа илинир. Халысы юзюлюп, урчукъ бла бирге тёнгереген да этер. Ол заманда аркъасына сибиртги да жетер. Сора киштикчик ёпкелер да, ундурукъ тюбюне бугъар. Иеси чакъырса да, ачыуу кетгинчи, чыкъмай бираз турур. Жансурат анга ариу айтса уа, чыгъар да, мурулдап тебирер. Кечгенин билдиргенча.

Алай эте кюз, къыш, жаз да кетдиле. Узун жылы кюнлени, къысха кечелени иеси жай да жетди. Сарычыкъ да бираз ёсгенди. Чычхан уугъа жайыла тебирегенди. Аланы уллусун, гитчесин да тутуп, иесини аллына келтирип башлады. Жансурат аны унамай, сибиртги бла алып, узакъгъа атып турду. Андан сора киштик чычхан тутса да юйге келтирмегенди.

Бир кере уа Сарычыкъ ойнай тургъанда, аш юйде, секирип, стол юсюне минди. Ол жол а сибиртги иги да жетди. Киштикчик юйден къачып чыкъды да, бахча ичине ташайып кетди. Жансурат къатыракъ жетдиргенине сокъураннган да этди. Ызындан барып, къычырып да кюрешди, алай Сары жокъ болду.

Бир кюн озду, эки кюн. Дагъыда бир ыйыкъ. Киштик табылмай, Жансурат бек жарсыды. «Нек урдунг ол гитче затчыкъны», - деп, кеси кесине тырман этди. Андан не хайыр, киштик жокъду.

Жай кюнлени бириди. Бек къызыуду. Хауа окъуна айланмайды. Отоуну ичин сыйпап, аны бошагъанлай, жатма тюбюне барып солургъа деп акъыл этеди тиширыу.

Сарычыкъны эсине тюшюре, энди ишими бошайма дегенлей, киштик макъыргъан таууш чыкъды. Аны эшитгенде  ол, къолунда да сибиртгиси бла, чартлап тышына чыкъды. Сары киштикчиг а, чабып, кесин аны бутларына ышыды, бу жол сибиртгиден да къоркъмай.

Иесине къарай кетди да, сора ызымдан кел дегенча, жатма таба тебиреди. Иеси чакъырып тургъанына да эс бурмады. Сора жатмада  иеси олтуруучу шинтикни къатына барды да, аны тюбюне къарап, мурулдап тебиреди.

Жансурат, бу не сейирди деп, барып къараса, аллайны кёр, шинтикни тюбюнде, топуракъ бетли, ючгюл башлы уу жилян жатып.

Тёгерек бурулуп, башын да ёрге тутуп, къобаргъа хазырланып турады. Жансурат а, ишин бошагъанлай, алайгъа келип олтурлукъ эди. Аллах биледи, ахыры да не бла бошаллыгъын. Тиширыу анга кеси тиерге базынмай, къоншуланы чакъырды. Ала келип, жилянны ёлтюрюп, узакъгъа элтип бастырдыла.

Сары киштиг а кесин иесини аякъларына ышыйды. Ол жеринден тепсе, чырмашады. Энди мени кечемисе, дегенча. Тиширыу аны къоюнуна алып, кёп ариу сёзле айтып, башын сылады.

Сууукъ кече юйюне къоюп, жылытып, аш-азыкъ берген иесини ахшылыгъын сары киштикчик игилик бла къайтарды.